عبرت و تربيت در قرآن و نهجالبلاغه
قسمت اول
نويسنده: محمدرضا - قائمىمقدم
عبرت واژهاى است كه در قلمرو تربيت كاربرد گستردهاى دارد. همه اديان الهى و مكاتب تربيتى، پيروان خود را به درسآموزى از سرگذشت پيشينيان و مقايسه موقعيت خود با آنان دعوت مىكنند. اسلام نيز به طور گسترده مسلمانان را به سير در آفاق و انفس، تؤام با تفكر و انديشه در سرگذشت ديگران فراخوانده است. شكى نيست كه اين فراخوانى به دليل تأثير چشمگيرى است كه بر عمل و رفتار انسان داشته است.قرآن كريم هفت بار كلمه "عبرت" و اعتبار را به كار برده و اهل بصيرت را بر آن ترغيب كرده است:
فَاعْتَبِروُا يَا اُولِى الاَبْصَارِ.1
پس عبرت بگيريد اى صاحبان چشم.
قرآن در جاى ديگر هدف از بيان داستانها و وقايع تاريخى را عبرتپذيرى مىداند:
لَقَدْ كَان فِى قِصَصِهِمْ عِبْرَةٌ لاِوُلِى الالْبَاب.2
درسرگذشت آنان درس عبرتى براى صاحبان انديشه بود.
حضرت على(ع) كه خود قرآن ناطق است با اشاره به برنامه عبرتآموزى قرآن، چنين مىفرمايد:
تَدَبَّرُوا آيَاتِ الْقُرْآنِ وَ اعْتَبِرُوا بِهِ فَإِنَّهُ اَبْلَغُ الْعِبَرِ.3
در آيههاى قرآن بينديشيد و به (وسيله) آن پندگيريد،زيراكه آيات قرآن رساترين عبرتهاست.
درباره عبرت چندين سؤال مطرح است: 1. عبرت چيست؟ 2. آيا عبرت روش تربيتى است؟ 3. در صورت روش بودن، روش خودتربيتى است يا ديگرتربيتى؟ 4. حوزه كاربرد آن كجاست؟ 5. رابطه آن با مبنا، هدف و اصل تربيتى چگونه است؟ 6. نقش آن در تربيت چيست؟ 7. منابع و شيوههاى عبرتآموزى كدامند؟ ... همه اينها سؤالاتى است كه اين مقاله بهنحوى درصدد پاسخگويى به آنهاست. نگارنده مدعى نيست كه به اين پرسشها پاسخى جامع و كافى داده است، بلكه آن را آغازى براى مباحث گستردهتر در اين زمينه مىداند. گفتنى است كه اين مقاله، با تكيه بر منابع اسلامى بويژه قرآن و نهج البلاغه تدوين شده است.
اميد است محققان و دانشپژوهان تعليم و تربيت و تشنگان معارف الهى، با الهام از قرآن و ديگر منابع غنى اسلامى، بيشتر از پيش بر كشف اين حقايق فائق آيند و جان تشنه خود را از سرچشمه زلال معرفت سيراب سازند.
***عبرت چيست؟
عبرت بر وزن فِعْلَه از ريشه "عَبَر" است كه به معانى مختلفى چون: تفسير كردن، سنجيدن، عبور كردن، تعجب كردن و غيره آمده است. وجه اين معانى، انتقال از حالى به حالى ديگر است، چنانكه راغب اصفهانى در "مفردات" مىگويد: "اَصْلُ العِبَرِ تَجَاوُزٌ مِنْ حَالٍ اِلَى حَالٍ".4 اگر نگوييم در تمام معانى، دستكم در بيشتر آنها نوعى جابجايى و انتقال قابل درك است. در عبرت و اعتبار نيز همين معنى مشاهده مىشود، چرا كه اهل لغت، اين دو را به معناى پند و اندرز گرفتن5 ذكر كردهاند، و در پند و اندرز، انسان از نقل يك سخن و يا جريان تاريخى به معنايى ماوراى آن منتقل مىشود و در اثر آن، حالتى خاضعانه و خاشعانه در برابر حق، براى او پديد مىآيد.
راغب، عبرت را چنين معنا مىكند:
الاِعْتِبَارُ وَالعِبْرَةُ [هِىَ] الْحَالَةُ الّتِى يَتَوَصَّلُ بِهَا مِنْ مَعْرِفَةِ الْمُشَاهَدِ اِلَى مَا لَيْسَ بِمُشَاهَد.6
عبرت حالتى است كه در آن معرفت ظاهرى و محسوس، سبب درك معرفت باطنى و غيرمحسوس مىگردد و انسان از امور مشهود به امور نامشهود منتقل مىشود.
روشن است كه هرگونه انتقال و عبور از ظاهر به باطن و از سطح به عمق را نمىتوان عبرت ناميد، بلكه اين انتقال و عبور داراى نكات و قيود خاصى است كه در پى مىآيد:
نكته اول اينكه بين ظاهر و باطن، نبايد رابطهاى اعتبارى و قراردادى و يا التزامى وجود داشته باشد. مثلاً اگر از شنيدن صداى زنگ، شنونده به باطن آن يعنى وجود فردى در پشت در، پى برد و با ديدن يك علامت خاص، بيننده به يك پيام قراردادى منتقل شود، آن را عبرت نمىگويند، زيرا اوّلى دلالت التزاميه دارد و دوّمى، انتقال از طريق قرارداد قبلى صورت مىگيرد.
نكته دوم اينكه باطن و عمقى كه فرد به آن منتقل مىشود، بايد بار ارزشى و اخلاقى داشته باشد و اين امر زمانى ممكن است كه انسان زندگى خود را به نوعى با امور ظاهرىِ مشهود، مشابه و همانند ببيند و وقوع همان سرنوشت را براى آينده خويش محتمل بداند. به عبارت ديگر، انتقال از ظاهر، با يك سلسله اطلاعات خشك و يا مطالب علمى صِرف نمىتواند عبرت باشد، بلكه آنچه حاضر مىشود بايد قابليت تأثيرگذارى در رفتار اخلاقى و خودسازى فرد داشته باشد.
نكته سوم اينكه نقش تأمل و تفكر در اين انتقال بسيار مهم است و شايد بتوان گفت، بدون اين عنصر، تحقق اين حالت امكانپذير نيست، زيرا در اين زمينه، انسان به مشاهده و يا شنيدن امور و پديدهها مىپردازد و اگر به همين شنيدن اكتفا كند، چنين حالتى در او پديد نمىآيد. اما اگر در شنيدهها و ديدههاى خود بينديشد و سپس پديدههاى مشابه را در زمان خود شناسايى كند، و آنگاه به موازنه و مقايسه آنها با يكديگر بپردازد و در يك تجزيه و تحليل عقلى، روابط بين آنها را كشف كند، به نتيجهاى مطلوب و منطقى دست مىيابد و اين نتيجه همان حالتى است كه مىتوان آن را عبرت ناميد. در جريان عبرت، انسان تحت تأثير امرى قرار مىگيرد و قلبش به آن متمايل و خاشع مىگردد و در نتيجه معرفت و شناخت جديدى حاصل مىشود و به دنبال آن، سلوك و رفتارى متناسب با آن، در فرد بهوجود مىآيد. ادامه دارد...
طرح قرآني بشارت در حوزه هاي علميه خواهران سراسر كشور اجرا مي شود
مشاور رييس جمهور در مركز امور زنان و خانواده از حمايت اين مركز از اجراي طرح قرآني بشارت در حوزه هاي علميه خواهران سراسر كشور خبرداد .
مرکز امور زنان و خانواده رياست جمهوري در سراسر کشور و با همکاري حوزه هاي علميه خواهران دوره هاي زبان آموزي قرآني بشارت را برگزار مي کند.
"طبيب زاده نوري"، مشاور رييس جمهور در مركز امور زنان و خانواده رياست جمهوري درخصوص طرح زبان آموزي قرآني بشارت گفت: از طريق اين طرح فرد با ياد گرفتن واژه هاي قرآني به راحتي قادر است کل قرآن را بفهمد و حتي با تفسير قرآن به طور مختصر نيز آشنا شود .
وي افزود: در طول تاريخ معاصر قرائت قرآن همواره به صورت سنتي بوده و متأسفانه قرآن تنها قرائت مي شود بدون اينکه درک و محتواي قرآني آن فهميده شود اما رويکرد طرح بشارت اين روند سنتي را کنار زد .
رييس مرکز امور زنان و خانواده رياست جمهوري با اشاره به اينكه طرح بشارت با رويکردي قرآني به طور وسيع همراه با طرح رحمت در حال اجراست، اظهارداشت: با اجراي اين طرح در حوزه هاي علميه خواهران براي طرح بشارت مدرساني آموزش داده شده اند که ما از ايشان براي تدريس کمک خواستيم و از حوزه هاي علميه خواستيم تا اين مدرسان را با هزينه ما افزايش دهند .
وي با بيان اينکه رويکرد طرح بشارت همراه با فهم قرآن است، تصريح کرد: در راستاي فهم قرآن يک بودجه يک ميلياردي براي آموزش طرح بشارت صرف شده است که استفاده کاربردي از مفاهيم قرآني و سنت پيامبر(س) و سيره اهل بيت(ع) در زندگي عملي خانواده هاست .
شايان ذكر است موسسه زبان آموزي قرآني بشارت از خواهران علاقه مند در سراسر کشور دعوت كرد تا براي اطلاع از برگزاري اين دوره ها به حوزه هاي علميه خواهران سراسر کشور مراجعه و يا با اين حوزه ها تماس بگيرند.
بنفشه آفريقايي ( african violet )
گياهي است زيبا از خانواده ژسزياسه . برگها سبز مخملي و کرک دار و روي ساقه فشرده و کوتاه قرار دارند . بنفشه آفريقايي نسبت به طول روز بي تفاوت است و به همين علت درصورت مهيا بودن شرايط در تمام طول سال گل مي دهد . و مي تواند به عنوان هديه اي زيبا براي دوستان در نظر گرفته شود .
بنفشه آفريقايي در رنگهاي سفيد صورتي بنفش قرمز و ........ موجود است .
نيازها :
نور : در تابستان به نور کامل احتياج دارد البته نبايد گياه را در معرض نور مستقيم آفتاب قرار داد بهترين مکان در خانه پيجره هاي شمالي است البته پنجره هاي شرقي و غربي نيز خوب است .
نکته :در پشت پنجره بايد فضايي بين پرده وجود داشته باشد تا باعث جريان يافتن هوا و جلوگيري از سرما زدگي گياه در زمستان شود.
دما :در تمام طول سال درجه حرارت مطلوب براي اين گياه 16 درجه سانتيگراد است
در صورت بالا بودن رطوبت تا 27 درجه نيز مقاومت مي کند .
آبياري : براي آبياري زير گلداني را از آب پر کرده تا از زير در اثر جذب آب توسط خاک آبياري شود و سطح خاک خيس شود بعد از خيس شدن سطح خاک آب اضافي را از زير گلداني خالي کنيد زيرا آبياري بيش از اندازه گل دادن بنفشه را به تاخير مي اندازد
سعي کنيد در بين دو آبياري سطح خاک خشک شود زيرا خشکي کنترل شده گل دادن را تسريع مي بخشد البته خشکي زياد از اندازه مستعد آفت زدن گياه مي کند .
نکته :هرگز گياه را از بالا آبياري نکنيد زيرا برگها نسبت به آب حساس هستند و باعث از بين رفتن گياه مي شود
خاک :بهترين خاک خاک برگ است که از يک قسمت برگ پوسيده يک قسمت کود حيواني و يک قسمت خاک رس است که بهتر است خاک رس کمتر باشد .
تکثير : ليوان را از آب پر کرده و رويش را بوسيله تکه اي کش با کيسه فريز بپوشانيد و روي کيسه فريز ( نايلون ) را سوراخهايي کنيد و برگ بريده شده گياه را در اين سوراخها وارد کرده تا بدون تماس برگ با آب فقط ساقه گياه در داخل آب باشد معمولا بعد از دو هفته برگها ريشه داده و آماده کاشتن در گلدان است
نکته مهم : هميشه تمام برگهاي گياه را باز بيني کنيد تا اگر آفت ( شته ) زد پاک کنيد و از تکثير آن جلوگيري شود زيرا به علت حساسيت برگها نسبت به آب سمپاشي ميسر نيست و فقط بايد جلوگيري کرد و گياه آفتي را از بقيه جدا کرد.