ورزش در قرآن ‏

قسمت بيست و چهارم:‏ حسين صبورى‏

عمومى بودن ورزش
يكى از امورى كه بايد مورد توجه مسؤ ولان ورزشى باشد، اين است كه عمومى بودن ورزش به مراتب از ‏قهرمانى بودن و اختصاصى بودن آن مهم تر است . به طور كلى بايد همه مردم از همه مزاياى زندگى ، همانند: ‏بهداشت ، تغذيه و تحصيل ، به طور عادلانه برخوردار باشند. ورزش نيز از اين قاعده عمومى و كلى ، مستثنا ‏نمى باشد. اين صحيح نيست كه گروهى اندك از همه مزاياى زندگى ، همچون : بهداشت ، تغذيه ، تحصيل و ‏ورزش ، بيشترين بهره را ببرند، و قسمت اعظم جامعه حتى به مقدار اندك نيز از اين امور برخوردار نباشند.‏
نه اسراف و زياده روى درست است و نه محروميت مطلق . حضرت على عليه السّلام در عهدنامه خود خطاب به ‏مالك اشتر مى فرمايد:‏
و ليكن احب الامور اليك اوسطها فى الحق و اعمها فى العدل ؛
و كارى كه بايد بيش از هر كار دوست داشته باشى ، ميانه روى در حق است و همگانى كردن آن در برابرى و ‏دادگرى .‏
شهيد پاك نژاد به همين مهم اشاره نموده ، مى نويسد:‏
‏ ((اولياى امور بايد متوجه كيفيت ورزش در سطح كشور، بيش تر از به دست آوردن چند مدال باشند. درست است ‏كه مدال هاى افتخار به دست آوردن ، امتيازات ارزنده اى در جهان حاضر محسوب مى شود، اما در يك كشور ‏چند ميليونى ، چند نفر مدال داشته باشند و بقيه از ورزش و ضوابط و خواص آن بى خبر و دور، مايه تاءسف ‏است . ورزش در سطح همگانى ، آن چنان ارزش دارد كه گويا در كشورى همه دانشمندند. و چند نفر قهرمان ‏مدال دار، چون كشورى است كه همه جاهلند و چند نفر نابغه اى كه با همه فاصله دارند.))
 ميزان ورزش و استراحت
گروهى از مردم هيچ گاه ورزش نمى كنند و عده اى نيز بيش از حد ورزش ‍ مى كنند و براى رسيدن به مقام ‏قهرمانى ، با ورزش بيش از حد، سلامتى خويش را به مخاطره مى اندازند، در حالى كه ورزش براى كسب و يا ‏حفظ سلامتى است . هم گروه اول كه تفريط مى كنند به خطا مى روند، و هم گروه دوم كه افراط. راه صحيح و ‏عقلايى ، راه سوم است ؛ يعنى حد وسط بين افراط و تفريط. به طور كلى در همه شؤ ون و امور زندگى ، راه ‏ميانه و معتدل ، بهترين راه است . خداوند متعال در قرآن كريم ، امت اسلامى را - كه بهترين امت است - به ‏عنوان ((امت وسط و ميانه )) معرفى مى فرمايد:‏
و كذلك جعلناكم امة وسطا لتكونوا شهداء على الناس ؛
و ما همچنين شما را گروهى ميانه رو قرار داديم تا بر مردم گواه باشيد.‏
حضرت على عليه السّلام نيز به صور مختلف ، راه ميانه را به عنوان بهترين راه معرفى فرموده اند:‏
اليمين و الشمال مضلة ، و الطريق الوسطى هى الجادة ؛
رفتن از راست و چپ راه به گم راهى مى انجامد، و راه راست ، ميانه است .))‏
نحن النمرقة الوسطى بها يلحق التالى ، و اليها يرجع الغالى ؛
ما (اهل بيت چون ) پشتى هستيم در ميانه (يعنى ما راه راست و بر حد اعتدال مى باشيم ) آن كه وامانده ، خود را ‏به آنان پشتى برساند، و آن كه تجاوز كرده و پيشى گرفته ، به جانب آن پشتى بازگشت نمايد (تا از گم راهى برهد).‏
وليكن احب الامور اوسطها فى الحق ؛
‏(اى مالك اشتر!) و كارى كه بايد بيش از هر كار دوست داشته باشى ، ميانه روى در حق است .‏
و خير الناس فى حالا النمط الاوسط فالزموه ؛
و بهترين مردم درباره من ، گروه ميانه مى باشند، پس همراه اين گروه باشيد.‏
بنابراين ، ورزش هم از اين قاعده مستثنا نبوده و بايد در آن ميانه روى نمود، نه افراط و نه تفريط. هميشه ورزش ‏در حد معمول و متناسب با سن و وضعيت جسمانى و كشش بدن و شغل مفيد بوده و حتى خستگى ناشى از اين ‏مقدار ورزش ، لذت بخش و آرامش آفرين است .‏
خستگى اندك ناشى از تمرين هاى ورزشى ، عامل خوبى جهت جلوگيرى از بى خوابى است ، هر چند كه تمرين ‏هاى زياد از حد و خستگى زياد ماهيچه ها، آثار معكوس دارند، كه بايد از آن اجتناب كرد.
 در اين جا توجه شما را به نظريات گروهى از دانشمندان و متخصصان در اين خصوص جلب مى نمايم :‏
شهيد دكتر سيد رضا پاك نژاد:‏
كسى كه فعاليت و ورزش مدام را بخواهد، در پى آن پيدايش بيمارى است ؛ و آن كه به استراحت و تقويت ‏هميشگى چشم دوخته ، به دنبالش ‍ رنج و درد مى باشد، و براى اين كه رشد مناسب ، تعادل مطلوب و بالاخره ‏سلامتى و شادابى بر قرار باشد، بايد ميان فعاليت و استراحت ، زندگى كرد؛ زندگى كرد؛ نه استراحت بدون ‏ورزش ارزش دارد و نه ورزش بدون استراحت سودى مى رساند. بلكه همه ضرر است .
 على بن سهل بن ابن طبرى (192 - 247 ه‍ ق ):‏
اگر اين ورزش ها و حركات بدنى ، از حد خودش تجاوز نمايد، موجب مى گردد كه مواد زايد بدن ، زير جلد ‏‏(پوست ) جمع گردد و سپس همين فضولات جمع شده در زير پوست ، پوست را بتركاند و ترك خوردگى در ‏پوست بر اثر جمع شدگى ، چون انقباض پوست در سرما، سبب پديد آمدن جراحت و زخم هايى در پوست بدن ‏گردد.‏
و نيز ديگر از مضرات ، ورزش به افراط و بى موقع با پر بودن شكم و معده و اين كه تازه شروع به هضم غذا ‏مى نمايد، موجب دردسر و اختلال در كار كبد مى گردد.
 ابن سينا:‏
نكاتى كه در ورزش بايد مراعات شود:‏
اول : رنگ : ورزش بايد تا موقعى كه رنگ رو به زيبايى (بهترى ) مى گرايد انجام گيرد.‏
دوم : جنبش : ورزش تا موقعى كه حركات به آسانى انجام پذيرد ادامه يابد.‏
سوم : حالت اندام ها و باد كردن آنها: تا موقعى كه اندام ها بيش تر باد مى كنند، بايد ورزش كرد.
پروفسور هولمن :‏
‏(در اثر تمرينات بيش از حد) ورزشكار از يك نارضايتى و ناآرامى درونى صحبت مى كند، احساس خستگى ‏دايمى و حساسيت فوق العاده مى كند، از بى خوابى مى نالد، از شدت اشتياق او كاسته مى شود، تمركزهاى او كم ‏شده ، كليه مهارت هاى جسمانى او تضعيف مى گردد. كليه ارگان ، به خصوص قلب ، معده و شش ها مى تواند ‏در اين حالت دچار ناراحتى شوند و به طور كلى ناهماهنگى عصبى در ارتباط با تمام سيستم هاى بدن بوجود بيايد. ‏آزمايشات و تجربيات انجام شده روى ورزشكار، اختلال در هماهنگى داد و ستد كار قلب و گردش خود و همچنين ‏در سيستم ((عصبى نباتى )) را نشان داده اند... چنان چه زمان هاى استراحت كافى نباشد، به هماهنگى و جبران ‏كسرى اكسيژن گيرى لطمه وارد آمده ، و اين ارگان (دستگاه تنفسى ) فرصت ترميم كسرى خود را نخواهد داشت ‏‏. به علت ايجاد ((خستگى بيش از حد)) يعنى عارضه ((تمرين بيش از اندازه ))، بر روى دستگاه مركزى اعصاب ‏فشار بيش ترى وارد مى آيد و موجب اختلال در ارتباط تحريك و جواب گويى به تحريك مى گردد.