ويژگي هاي قرآن

قسمت دوم
*** آيت ا... محمود امجد-مدرس حوزه و دانشگاه                                                    

*********** انسان بايد ديد علمي داشته باشد تا قرآن را بفهمد
مطالب علمي را نبايد به قرآن تحميل کرد، تحميل کردن مطالب علمي به قرآن را تفسير به راي گويند.
اگرعلم صددرصد به جايي رسيد، مي توان از آن براي فهم قرآن کمک گرفت مطالب علمي به عنوان شواهد قرآن هستند.
خواندن علوم پايه وپاک بودن باعث مي شودکه انسان قرآن را بهتر بفهمد.
دانش هايي که ما داريم (مانند صرف و نحو و معاني وغيره) ما را قابل مي کند که از قرآن استفاده کنيم.
شهود و برهان و... همه با قرآن تطبيق دارد و همه يک مطلب واحد را مي گويند.
انسان بايد ذهنش را از افکار خودش و ديگران خالي کند تا بفهمد که آيه قرآن چه مي گويد.
انديشمندان هر علمي داراي زباني هستند، فلاسفه يک زبان دارند ، رياضي دانان يک زبان ديگر ، هرکس زبان خودش را دارد ولي قرآن اينطور نيست ، قرآن زبان عمومي بشر است.
قرآن کتاب علمي محض نيست، کتاب غير علمي هم نيست، کتاب رياضي و فقه و منطق نيست، قرآن کتاب مبدا و معاد است کتاب هدايت است.
آنچه در قرآن مهم است تربيت و اخلاق قرآني است و پي بردن به چگونگي و کيفيت بسياري از چيزها مهم نيست . مانند چگونگي پديد آمدن آسمان ها و يا کيفيت معاد که همه حکماي اسلام در مورد آن بحث کرده اند که قائل به معاد جسماني هستند و هر کسي کيفيت و چگونگي آن را به گونه اي دانسته و البته اين قبيل مسائل به درد ما هم نمي خورد، اعتقاد به معاد است که غير قابل انکار است.
هر جا داستان حضرت موسي عليه السلام را که در قرآن مي خوانيم تازگي دارد، خدا به مادر موسي وحي نمود که اگر مي ترسي بچه ات را در دريا بينداز ، انداختن موسي در دريا يعني توکل به خدا ، نگهدارنده وحافظ اين بچه خداست، اين مطالب در قرآن آمده است ولي اينکه موسي کي شير خورده و چند ماه شير خورده در قرآن نيامده است ، چون اينها بدرد نمي خورد ، اين داستانها را چرا خدا به ما گفته است ؟ آيا مي خواسته افسانه بگويد ؟ خير هر چه که بدرد ما مي خورد در قرآن آمده است و آنوقت ما مي رويم سراغ مطالبي که بدرد ما نمي خورد. از قرآن بايد اين را آموخت که قرآن چگونه بحث مي کند ، امين بودن و قوي بودن را از داستان حضرت موسي در قرآن مي توان فهميد .
داستان حضرت موسي عليه السلام  و خضر عليه السلام قوانين الهي را نشان مي دهد، نه به حضرت موسي عليه السلام خرده گرفته شده و نه به حضرت خضر عليه السلام ، و اين نشان مي دهد ما بايد بر ظواهر اتکا کنيم .
اگر کسي هوي و هوس داشته باشد و بخواهد نظريات خود را به قرآن تحميل کند اين شخص نمي تواند قرآن را بفهمد.
اينکه قرآن مي گويد بر دلهايشان قفل زده اند ، قفل چيست همين خصوصيات اخلاقي مي باشد همين کينه ها و خود پرستيهاست.
قرآن ذي وجوه است و اگر نمي توانيد معاني مختلف را بر آن حمل کنيد ، آن معني را که خوب و عقلاني است قبول کنيد .
در مورد قرآن کريم گفته شده قرآن وجوه معنايي مختلفي دارد ،اما توجه داشته باشيم که متکلم خداست و محدوديت علمي ندارد و مخاطب اصيل قرآن حضرت رسول (ص) است که در فهم معاني متفاوتي که منظور متکلم بوده مشکلي ندارد و ظرفيت آن را دارد . پس اگر متکلم لفظي بگويد و هزاران معنا را قصد کند ، مخاطب هم که رسول است هزار معنا را بفهمد ، ديگر اشکالي در رابطه با ذي وجوه بودن قرآن وجود ندارد . البته بايد به اين نکته توجه داشت که قرآن ذي وجوه است اما هرگز ايهام شعري در آن وجود ندارد. و همچنين با اينکه مخاطب اصيل قرآن حضرت رسول (ص) است ، اما اين موضوع منافاتي با  عربي مبين بودن (فهم همگاني) آن ندارد.
بنا بر نظر علما الفاظ براي معاني عامه وضع شده است و معناي انتزاعي دارند ، مثلا چراغ يک معناي عام است . اول چراغ موشي بود بعد چراغ توري شد ، بعد برق آمد و ... اما هميشه چراغ يک معناي انتزاعي داشته است و بر همه اينها صدق مي کند. گاهي الفاظ مشترک است اما معاني برداشت شده از آن متفاوت است ، مثلا يک قبيله به عين، چشمه و قبيله ديگر نقره  و ديگري زانو اطلاق مي کردند.
مجموع قرآن براي همه مردم قابل فهم است ولي ممکن است برخي از مسائل و مطالب آن را همه افراد متوجه نشوند.
آياتي درقرآن وجود داردکه به آنها آيات محکم گفته مي شود مانند آيه ((لاتدرکه الابصار هو يدرک الابصار))يعني چشم او را نمي بيند ولي او چشم را مي بيند آياتي نيز وجود دارد مانند ((علي العرش استوي )) (يعني بر عرش ايستاده است) که آيه متشابه است با ارجاع آيه متشابه به محکم مي توان نتيجه گرفت که خدا ماده نيست پس عرش هم نمي تواند مادي باشد. عقل با محکمات متشابهات را تشخيص مي دهد.
در مورد تشخيص و عقل برهاني مي توانيم بگوئيم:  گاهي عقل چيزي را درک مي کند و گاهي نيز موضوعي را عقلي مي نمايد يعني اول صغري وکبري را درست کرده و سپس عقل آن را مي فهمد، از طرف ديگر عقل همه چيز را نمي فهمد لکن آنچه فهميدن آن براي بشر لازم است عقل درک مي کند و در حقيقت مايه کار ما عقل است. با عقل دنبال حضرت صادق عليه السلام مي رويم. عقل مهم است معجزه مهم نيست، چون حضرت موسي عليه السلام معجزه عصا را نشان داد ولي پيروانش با شنيدن صداي گوساله به دنبال گوساله رفتند. عقل برهاني انسان را از انحرافات نگه مي دارد.
قران تحدي (به مبارزه فراخواندن) دارد، يکي از تحدي هاي قرآن اين است که اگر قرآن از جانب کسي غير از خدا مي آمد آنوقت قرآن داراي اختلافات و تناقضات مي بود و بعد بايد کسي مي آمد و در خصوص تناقضات قرآن کتاب مي نوشت ولي الان در قرآن تناقضي وجود ندارد ، تحدي قرآن فقط به فصاحت و بلاغت آن نيست ، چون در آن زماني که قرآن نازل شد ، مردم به صورت طبيعي شاعر بودند ، و لذا در آن زمان فصاحت و بلاغت قرآن جلوه کرد تا مردم آن زمان خاضع شوند.
قرآن يک کلمه (لن تفعلوا) دارد که همه را به زانو در مي آورد يعني اينکه ابدا نخواهيد توانست مثل قرآن را بياوريد ودانشمندان درطول قرن ها نتوا نستند که يک آيه مانند آن را بياورند. اعجاز قرآن دراين يک کلمه است خدا نمي فرمايد که ما نمي گذاريم مثل قرآن را بياوريد (يعني صرف) بلکه مي گويد شما نمي توا نيد مثل قرآن را بياوريد.
معجزه علت طبيعي مي خواهد و علل طبيعي بر اساس امکان است نه امتناع ولي چيزي که ضرورت دارد در معجزه غلبه اي است که به هيچ وجه نمي شود بر آن تسلط يافت .به عبارت ديگر وقتي اراده خدا باشد همه چيز ممکن است، اعجاز خرق عادت است اما هر خرق عادتي معجزه نيست ، معجزه استناد به علت غير مغلوب دارد ،خرق عادت اعم از معجزه و کرامت و اهانت است ، خرق عادت را مي توان مغلوب کرد ولي اعجاز را نمي توان مغلوب کرد اما معجزه هم علت طبيعي ميخواهد و مستند به علت غالب غير مقهور است.
حالا برويم فکر کنيم که از خدا بهتر چه کسي است ؟ چرا از خدا فرار مي کنيم ؟ مگر مي خواهيم کجا برويم ؟ "اني توفکون ، اني تسرفون " قرآن داد مي زند که کجا ميرويد ، سير بيکران من الله و الي الله و في الله تمام شدني نيست . ما مسافريم و مسافر ابدي هستيم بايد توشه هايي مطابق سفرمان جمع کنيم ، ما قرآن داريم پس دستمان پر است، قرآن قرآن، عليکم بالقرآن " کتاب انزلنا اليک لتخرج الناس ..."
عجب نيست که بعضي از علما نمي گويند الله اعلم بلکه ميگويند الله يعلم ، براي اينکه الله اعلم يعني خدا بهتر مي داند ولي من هم چيزي مي دانم ، از اين کلمه بوي علم نمي آيد ، کتابهاي علمي تکرار ندارد ولي قرآن تکرار دارد ، تکرار در کتب علمي سودمند نيست ولي در قرآن تکرار سودمند است. يکي از معجزات قرآن اسلوب خاص آن است و ربطي به کلام بشر ندارد ، هر کس به اين اسلوب آشنا باشد مي بيند که اين کلام بشر نيست .
ادبيات مقدمه است ، همچون پلکان است از آن که بالا رفتي ديگر نيازي به آن نداري ، اگرچه 14 قرن است که روي ادبيات کار کرده اند، اما ادبيات قرآن غير از اين ادبيات است .
بچه مسلمان نبايد پي الفاظ و قرائت هاي مختلف و ... برود .  چه کنيم که از قرآن لفظي بيش نمانده است.
برهان اثبات مطلوب است و نقض نقيض ، اگر سلب محمول از اين موضوع امکان نداشته باشد با اين عقل نمي توان تفسير متن مقدس کرد.
محبت خدا علم است. هر چه محبت به خدا بيشتر شود، توجه به او نيز بيشتر خواهد شد. توجه بيشتر محبت بيشتري را موجب خواهد گشت. همينطور است که يکديگر را تشديد مي کنند. رابطه علم و عمل نيز همينگونه است.
رسولان در گرفتن وحي و رساندن و عمل به آن اشتباه نمي کنند .
وحدت وجود يعني هر کسي هرچيزي دارد مال خداست .
داستان هاي قرآن نمي خواهد خصوصيات تاريخي را بگويد بلکه به ما درس عبرت مي دهد .
منبع : انتخاب

طرحي نو براي آسان‌سازي فهم قرآن:
قرآن در خانه

"قرآن در خانه" عنوان طرح پژوهشي مركز بيت‌القرآن امام علي (ع) براي عمومي و ساده‌سازي مفاهيم قرآن كريم است كه اينك حدود دو ميليون مخاطب را به خود اختصاص داده است.
"مهدي محموديان" مسئول تأليف و پژوهش‌هاي مركز بيت‌القرآن امام علي (ع) در گفت‌وگوي اختصاصي با خبرنگار ايکنا، در معرفي اين مركز و تشريح برنامه‌ها و اهداف آن ضمن بيان مطلب فوق گفت: مركز بيت‌القرآن امام علي (ع) از دو بخش پژوهشي و اجرايي تشكيل شده است كه بخش اجرايي آن در تهران و بخش پژوهشي آن در قم مستقر است. اين مركز محل فعاليت‌هاي قرآني با محوريت پژوهش و آموزش است كه در سال 79 (سال مبارك امام علي (ع)) تأسيس شد، با اين مبنا كه احساس شد در زمينه پژوهش‌هاي قرآني درخصوص مفاهيم قرآن در سطح عموم نقصان وجود دارد؛ چرا كه منابعي كه در مورد ترجمه و تفسير وجود دارد، غني است ولي به صورت ساده و روان و در سطح عموم مردم نيست و از سطح فني و بالايي برخوردار است، بنابراين ما درصدد پركردن اين خلأ برآمديم.
وي در تشريح فعاليت اين مركز در جهت عمومي و ساده‌كردن مفاهيم قرآني گفت: شيوه ما در اين مركز به اين شكل است كه هر جزء قرآن را در يك جلد طوري طراحي كرديم كه ترجمه و مفاهيم آيات ارائه و تفهيم شود؛ به اين نحو كه هر جزء تقريبا به 80 درس تقسيم شده است و هر درس حدوداً به اندازه يك سوره حمد (يك‌چهارم هر صفحه قرآن) است و ابتداي آن متن قرآن آمده است سپس لغات به ‌صورت ساده و روان ترجمه شده است و در مقابل همين صفحه، موضوعات آيات و ترجمه توضيحي (نه ترجمه تحت‌اللفظي و نه تفسير مفصل) آمده است كه در واقع توضيحاتي در مورد محذوفات تقديري آيه و مطالبي است كه با يك جمله ساده قابل فهم نيست.
وي افزود: همچنين پايان هر درس يك سؤال و در قالب مسابقه‌ طراحي شده است كه ويژگي منحصر به فرد آن اين است كه سؤال فارسي است ولي گزينه‌هاي آن عربي و قرآني است كه از همين درس انتخاب شده‌اند و فايده اين پرسش و پاسخ اين است كه مخاطب ما جواب آن را از عربي به فارسي برمي‌گرداند سپس به انتخاب جواب مي‌پردازد كه اين كار طبعاً فراگيري مفاهيم هر گزينه را به همراه دارد و از آن‌جايي كه اكثر گزينه‌ها حالت جمله دارد و مخاطب با ترجمه واژه به نتيجه نمي‌رسد، لازم است به بخش ترجمه توضيحي آيات مراجعه كند در نتيجه خواننده با ارائه يك سؤال وادار مي‌شود با مفهوم چهار جمله قرآني آشنا شود و رفته‌رفته نحوه‌اي از ترجمه مفردات و واژه‌هاي قرآني را در خود تقويت كند، در پايان كتاب هم پاسخنامه 80 سؤالي طراحي شده است كه مخاطبان با تكميل و ارسال آن به مركز با دريافت يك كارنامه از وضعيت خود مطلع مي‌شوند.
محموديان در توصيف سير كلي برنامه اين مركز گفت: سبك ما در واقع رسيدن به مطلوب و مفهوم قرآن از جزء به كل است؛ يعني براي فهم يك آيه از ترجمه لغت به لغت و سپس بيان موضوع آيه و در پايان به تبيين و ترجمه آيه پرداخته‌ايم كه مخاطب با اجراي اين مراحل به فهم نسبي و كاربردي قرآن دست پيدا مي‌كند.
مؤلف كتاب‌هاي "قرآن در خانه" در بيان انگيزه و پيامدهاي اين طرح افزود: اصولا در تأليف و تدوين كتب عمومي و آموزش معارف ديني بهتر است به ذهن مخاطب مراجعه كرد و فضاي ذهن مخاطب و استعداد و ذوق و افكار و سليقه آن را سنجيد و شناسايي كرد و ما با مطالعه‌اي كه داشتيم به اين نتيجه رسيديم كه مخاطبان ما اين طرح را به طور گسترده پذيرفته‌اند و مي‌توان آن را يكي از پرمخاطب‌ترين طرح‌هاي پسنديده از جانب مخاطبان دانست كه عملاً به اين شيوه جواب مثبت داده‌اند.
وي در پاسخ به اين سؤال كه آيا در تدوين مجموعه از الگوي خاصي پيروي كرده‌اند يا نه؟ گفت: الحمدالله كار ما ابتكاري است و سابقه قبلي با چنين كيفيت و شيوه‌اي نداشته ‌است و حتي براي ديگران حكم يك الگو را پيدا كرده ‌است و هم اكنون گروهي از دبيران پرورشي و معارف اسلامي اظهار مي‌كنند كه اين طرح مي‌تواند حداقل به عنوان كتاب پرورشي در مدارس مورد استفاده قرار گيرد.
محمديان در پاسخ به اين سؤال كه شيوه تدوين شما نسبت به تفاسيري مثل "نسيم حيات" اثر "ابوالفضل بهرام‌پور" و "تفسير نور" اثر حجت‌الاسلام ‌والمسلمين "قرائتي" كه از شيوايي متن برخوردار بوده و در دوران اخير تأليف شده‌اند، از چه وضعيتي برخوردار است؟ گفت: اسم اين كتاب‌ها به‌طور مشخص تفسير است ولي ما داعيه تفسير نداريم و عقيده داريم كه كار ما جهت آشنايي عموم است و تفسير نمي‌تواند جوابگوي يك دانش‌آموز باشد ضمن اين‌كه كار تفسير، كاري تخصصي است و سطح آن از سطح يك دانش‌آموز فراتر است و جوابگوي طرح ما كه الان حدود دو ميليون مخاطب دارد نيست.
وي در تشريح پيشرفت كار و روش اجرايي مركز افزود: تا كنون ما توانسته‌ايم مرحله اول كار را به اتمام برسانيم كه شامل 5 جزء اول و جزء سي‌ام قرآن (باتوجه به گرايش عموم مردم به اين جزء) است كه در كنار آن يك كتابچه حاوي 200 سؤال از مجموعه 6 جلد تهيه شده است كه مخاطبان در ازاي ارسال پاسخ‌نامه آن موفق به دريافت كارنامه آموزشي و گواهي‌نامه آموزش قرآني مي‌شوند و اين گواهي‌نامه بيانگر اين است كه شخص تقريباً به 70 درصد از مفاهيم واژه‌ها دست پيدا كرده است چرا كه تحقيقات نشان مي‌دهد 70 درصد واژه‌هاي قرآن در 25 جزء بعدي تكرار واژه‌هاي 5 جزء اول قرآن است.
محموديان در ادامه مخاطبان اين طرح را همه خانواده‌ها به‌ويژه خانواده كاركنان دولت دانست و افزود: در اين راستا 20 وزارتخانه به همراه ارگان‌هاي بسيج و سپاه و نيروهاي انتظامي و سازمان‌هاي مختلف از اين طرح استقبال كرده‌اند كه مجموعاً قريب به پانصد هزار خانواده، مخاطبان ما را تشكيل مي‌دهند كه اين آمار با توجه به پاسخ‌نامه‌هايي است كه به دست ما رسيده و چه بسا از اين هم فراتر باشد.
پژوهشگر مركز بيت‌القرآن امام علي (ع) با بيان اين مطلب كه تأليف كتاب 30 جلدي "قرآن در خانه" (آموزش مفاهيم قرآن كريم) هم اكنون پايان يافته است در مورد ديگر برنامه‌هاي خود گفت: همين شيوه پژوهش در مورد ‌نهج‌البلاغه و صحيفه سجاديه و آموزش موضوعي قرآن كريم شروع شده است كه كتاب "پيامبر اعظم در قرآن" چاپ شده و نيز مراحل پاياني كتاب "اتحاد ملي و انسجام اسلامي" در حال اجرا است.
وي در پايان در مورد چگونگي ارتباط علاقه‌مندان با اين مركز گفت: واحد پژوهش مركز با شماره تلفن 7748564-0251 در قم و واحد اجرايي آن در تهران با شماره تلفن 33151661-021 پاسخ‌گوي عموم مردم است و خانواده‌ها مي‌توانند با يك تماس تلفني و اعلام آدرس با كمترين هزينه به كتاب‌ها دسترسي پيدا كرده و در طرح آموزش غير حضوري و مكاتبه‌اي اين مركز شركت كنند.

برگزاري دومين هم‌انديشي علما و فرهيختگان شيعه و سني

دومين هم‌انديشي علما و فرهيختگان شيعه و سني، چهارشنبه و پنج‌شنبه (اول و دوم آبان ماه) با موضوع "انسجام اسلامي، چالش‌ها و راهكارها" در تهران برگزار مي‌شود.
اولين هم‌انديشي سال گذشته توسط سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامي با حضور علما و روشنفكران جهان اسلام در داخل و خارج از كشور همراه با كنگره‌ي بزرگداشت شارع بزرگ نهج‌البلاغه برگزار شد.
بر اساس نامگذاري امسال به سال اتحاد ملي و انسجام اسلامي، بنا بر آن شد تا دومين هم‌انديشي با موضوع انسجام اسلامي، چالش‌ها و راهكارها برگزار ‌شود. از سوي ديگر از آنجا كه امسال چهلمين سال اشغال قدس شريف توسط رژيم صهيونيستي است موضوع فلسطين و قدس، مهم‌ترين رمز انسجام و وحدت است و شعار اين هم‌انديشي نيز "قدس، رمز وحدت اسلامي" است.
در اين همايش، از علما، انديشمندان، فرهيختگان شيعه و سني در داخل و جمعي از علما و دانشمندان شيعه و سني در خارج از كشور دعوت به عمل آمده و هم‌چنين درخواست شده تا مقالاتي با موضوع "انسجام و قدس شريف" به دبيرخانه‌ي اين هم‌انديشي ارسال شود.
در اين مراسم كه در تهران و در سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامي برگزار مي‌شود، 400 نفر از علما و انديشمندان شيعه و سني از 30 كشور جهان حضور خواهند يافت.
هم‌چنين از آنجا كه در بيانات مقام معظم رهبري بحث منشور وحدت اسلامي مورد تاكيد قرار گرفته و ايشان از علماي جهان اسلام خواستند تا ميثاق و منشور وحدت را تدوين كنند، پيش‌نويس اين منشور با 12 ماده از سوي مجمع جهاني تقريب مذاهب اسلامي تهيه شده و يكي از دستور جلسات دومين هم‌انديشي، بررسي، اظهارنظر، تكميل منشور وحدت اسلامي، تصويب و امضاي آن توسط علماي جهان اسلام است.

برگزاري كنفرانس اسلام‌هراسي با حضور علماي مسلمان در مصر

علماي مسلمان 13 كشور جهان همراه با انديشمندان و پژوهشگران دانشگاه‌هاي ايتاليا و سوئد پديده اسلام‌هراسي را با هدف دستيابي به ساختار گفت‌وگوي مشترك بين اسلام و غرب بررسي مي‌كنند.
به گزارش روزنامه‌ي الشرق‌الاوسط - چاپ لندن - قراراست در كنفرانس دو روزه‌اي كه روز چهارشنبه از سوي انجمن دانشگاه‌هاي اسلامي در شهر اسكندريه شمال مصر برگزار مي‌شود، پديده اسلام‌هراسي مورد بررسي قرار گيرد.
دكتر جعفر عبدالسلام، دبيركل اين انجمن در اين زمينه اظهارداشت: هدف از برپايي اين كنفرانس بيان شيوه‌اي براي ايجاد روابط بين اسلام و غرب، رويارويي با خطر تعصبات و نژادپرستي عليه مسلمانان، رويارويي با مساله اسلام‌هراسي كه اخيرا در جوامع غربي رشد يافته، شناخت اسلام‌هراسي، دلايل ايجاد و راه‌حل جلوگيري از گسترش آن است.
وي ادامه داد: اين كنفرانس چهار محور توسعه روابط بين شرق و غرب، چالش‌هاي پيش‌روي اين روابط به همراه بيان موضع‌گيري اسلام در قبال تروريسم، گفت‌وگو و نقش آن در رويارويي با چالش‌ها و افق‌هاي پيش‌روي روابط بين اسلام و غرب را نيز به بحث خواهد گذاشت.