رييس‌جمهور سابق كشورمان با بيان اين‌كه مصداق برجسته‌ي عدالت اجتماعي علوي، قبول حق حاكميت انسان بر سرنوشت خويش است، گفت كه مردم بايد بيدار باشند و اين حق را استيفا و براي آن تلاش كنند.
حجت‌الاسلام والمسلمين سيدمحمد خاتمي كه در شنبه‌شب در كاشان سخن مي‌گفت، افزود: كاشان شهر دين، علم، ذوق، فضيلت و هنر است. نقشي كه كاشان در حوزه‌ي انديشه و هنر اسلامي و بشري داشته، ممتاز است؛ به گونه‌اي كه اگر بخواهيم ستاره‌هاي دين، هنر، ذوق، عرفان و علم را از كاشان بشماريم، زمان خيلي زيادي مي‌برد.
خاتمي كه در جشن ميلاد امام علي(ع) در مسجد آقابزرگ كاشان سخن مي‌گفت، از علاقه و ارادت كاشاني‌ها به اهل بيت به عنوان صفت برجسته آنان ياد كرد و گفت: اين مردم با اتكا به اين سرمايه بزرگ از طوفان‌هاي بزرگ عبور كردند و از اين جهت كاشان و كاشاني برجسته است.
خاتمي در عين حال با اشاره به مشكلات كاشان گفت: انصاف اين است كه پيشرفتي كه بعد از انقلاب بوده بسيار كمتر از شايستگي كاشان است؛ اگرچه كاشان به خاطر ظرفيت معنوي و تاريخي در مقابل مشكلات مي‌ايستد و به پيش مي‌رود.
وي ادامه داد: خوشحالم يكي از افتخارات رياست‌جمهوري بنده انتقال آب زاينده‌رود به كاشان بود كه اميدوارم با استمرار اين تلاش‌ها توسط مسوولان بزرگوار شاهد ادامه انتقال آب به شهرها و بخش‌هاي ديگر باشيم.
رييس بنياد باران در ادامه با تبريك ميلاد حضرت علي(ع) و با بيان اين كه ان‌شاءالله همه ما موفق به شناخت راه علي(ع) و پيروي از او باشيم، گفت: شيعه در تاريخ با دو عنوان شاخص عقل و عدل شناخته شده است؛ يعني از مشخصات بارز تشيع در تاريخ اين است كه براي عقل و عدل جايگاه بسيار مهمي قائل است. عقل يعني به كارگيري نيروي خدادادي خرد كه انسان را براي شناخت عالم، چه شناخت ذات عالم و چه شناخت پديده‌ها كه به صورت علم جديد تجلي پيدا كرده، از ساير موجودات ممتاز مي‌كند.
خاتمي در ادامه اظهار داشت: وقتي مي‌گوييم شيعه عقلي است، يعني از نيروي خدادادي در شناخت عالم استفاده مي‌كند و در عرصه روابط اقتصادي، سياسي و فرهنگي نيز عقل را به كار مي‌گيرد.
وي تاكيد كرد: لازمه عقلاني‌بودن اخلاقي‌بودن است. انسان چون عاقل است، اخلاقي است؛ گرچه در طول تاريخ اخلاق كمتر مورد توجه بوده و حتي گاه به نام دين، آزادي و اخلاق را پايمال و بداخلاقي‌ها را در جوامع بشري رايج كرده‌اند؛ اما چون شيعه به عقل احترام كرده است، در رشد علوم عقلي در ميان تشيع قابل قياس با فرقه‌ها و طايفه‌هاي ديگر نيست؛ حتي فارابي عزيز كه به او معلم دوم مي‌گويند و بنيان‌گذار فلسفه اسلامي است، به شدت تحت تاثير تفكر شيعي، آن طرح عظيم نظام سياسي مطلوب خود را كه مدينه فاضله است، مي‌ريزد و مي‌گويد در راس اين مدينه، رييس اول يعني كسي كه به او وحي مي‌شود پيامبر است و رييس دوم هنگامي است كه ديگر وحي قطع شده و پيامبري نيست، اما رييس دوم داراي صفت‌هاي والايي است كه رييس اول داشته؛ يعني خردمندي، خدمت ، تدبير، فيلسوفي و ساير ويژگي‌هايي كه براي اداره كشور لازم است. دقيقا فارابي الگويي را در طرح نظام سياسي خود دارد كه از امامت شيعي گرفته است و سرتاسر متاثر از انديشه‌ي شيعي است.
رييس‌جمهور پيشين كشورمان در ادامه گفت: نهج البلاغه نيز پر از مباحث حكمي، عرفاني و ذوقي است. حتي خطبه‌ي كوتاه ولي معجزه‌آساي حضرت فاطمه زهرا(س) كه در آن عظمت انسان را مي‌بينيد، در مجموع 15 الي 20 دقيقه بيشتر طول نكشيده، اما به قدري داراي نكات و ظرايف فكري و عرفاني است و به قدري زيبا اوضاع و احوال را تعريف كرده و به جامعه هشدار داده كه واقعا انسان بايد بگويد يك معجزه است.
خاتمي با بيان اين‌كه معارف شيعي سرشار از نكته‌هاي حكمي، فلسفي، ذوقي و عرفانيست، به دعاهاي اسلامي كه پر از معارف عقلاني، عدل، توحيد، مسووليت‌پذيري و اخلاق انسانيست، اشاره كرد و افزود: اين امر توجه تشيع به عقل و خرد انساني را مي‌رساند.
رييس موسسه بين‌المللي گفت‌وگوي فرهنگ‌ها و تمدن‌ها در ادامه با بيان اين كه عدل نيز يكي از معيارهاي مهم شناخت شيعه و به‌ويژه شيعه 12 اماميست و قرآن هم روي عدل تاكيد كرده است و مي گويد ما پيامبران را فرستاديم و كتاب‌ها را نازل كرديم تا مردم به قسط قيام كنند، گفت: هدف بعثت همه پيامبران و نزول كتب، استقرار عدل و قسط در جامعه است و مهم آن است كه مردم به قسط قيام كنند؛ يعني آن قدر رشد پيدا كنند كه خودشان خواستار عدل شوند و آن را پياده و از آن پاسداري كنند.
وي گفت: پيامبران نيامده‌اند تا به زور عدل را به مردم تحميل كنند؛ چون اگر مردم نخواهند يا عدل را نمي‌پذيرند يا اگر براي مدت كوتاهي عدلي را كه از عمق وجود آنها برنخاسته، بخواهند، دوام زيادي نخواهد داشت.
خاتمي با تاكيد مجدد بر اين‌كه عدل از ويژگي‌هاي بارز تشيع در طول تاريخ است گفت: نظام آفرينش نيز بر اساس عدل است و هر چيز در جاي خود است. خداوند حكيم جهان را عادلانه آفريده و عادلانه به راه مي‌برد. اگر بخواهيم روح نظام شيعي را وقتي به صورت نظام اجتماعي تجلي پيدا مي‌كند، مشخص كنيم بايد بگوييم روح آن عدل و اهتمام آن به تحقق عدل در عرصه‌ي حيات اجتماعيست.
وي در ادامه با بيان اين‌كه طبيعي است بارزترين وجه عدالت وجه اقتصادي آن است، گفت: اين يعني دغدغه زندگي مردم را داشتن و از تبعيض رنج بردن، يعني اين كه انباشت ثروت در يكجا و فقر در جاي ديگر به گونه‌اي كه عده‌اي از سيري بيمار شوند و عده‌اي از نداري، از ديد اسلامي، شيعي و به ويژه علوي قابل قبول نيست. قرآن كريم هم وقتي درباره‌ي ثروت صحبت مي‌كند مي‌فرمايد بايد در جامعه به شكل درستي تقسيم شود.
خاتمي با تاكيد بر اين كه بايد ثروت‌هاي عمومي در اختيار كل جامعه و در راستاي ارتقاي آن قرار گيرد گفت: عدلي كه علي‌بن‌ابي طالب دارد براي توانمندسازي جامعه است نه صدقه‌دادن؛ البته حتما بايد به كساني كه از كار مي‌افتند و مشكل دارند، به صورت صدقه و مستقل كمك كرد؛ اما وقتي در كل جامعه امكانات هست و جامعه جوان، نيرومند و تحصيل‌كرده است، بايد زمينه‌ي فراهم‌آمدن امكانات در اختيار او قرار بگيرد تا بتواند كارآفريني كند و روي پاي خود بايستد.
رييس‌جمهور سابق كشورمان هم‌چنين گفت: در زندگي اميرالمومنين(ع) مي‌بينيم حضرت آن قدر مزارع و سرزمين‌هاي آباد ايجاد و آنها را در ميان جامعه توزيع كرده تا هم كار كنند، هم درآمد ايجاد كنند و هم زندگي كنند و اين يعني كارآفريني.
رييس بنياد باران در ادامه اظهار داشت: بزرگ‌ترين منبع و ثروت ما نفت است و اگر پيرو واقعي علي(ع) هستيم بايد نفت را در جهت ارتقاي توان جامعه به كار گيريم، نه فقط توان دولت‌ها، چون نفت سرمايه‌اي است كه در طول ميليون‌ها سال به دست ما رسيده و بايد با تبديل آن به سرمايه‌هاي روي زميني ، زمينه‌هاي ايجاد اشتغال را فراهم آوريم. نفت يك كالاي يك بار مصرف نيست، اگر خداي نكرده اين طور باشد جامعه اين سرمايه را از دست مي‌دهد. در دوراني كه رييس‌جمهور بودم گفتم نمي‌دانم نفت نقمت است يا نعمت. از يك طرف كشورهايي هستند كه مي‌خواهند بر ما مسلط شوند، نفت ما را بگيرند و كالاهاي خود را به ما بدهند. چون نفت ارزان و در اختيار دولت بود، از يك طرف دولت را تنبل مي‌كند چون دولت را از مردم بي‌نياز مي‌كند و معلوم نيست اين دولت خيلي به مسائل مردم بپردازد و در مقابل آنان پاسخگو باشد. اگر زندگي دولت بر اساس ماليات مي‌گذشت و دولت نيازمند مردم بود، حتما حرف شنوي‌اش هم بيشتر بود. عدل شيعي آن است كه ما بتوانيم اولا امكانات را بالفعل كنيم و ثانيا آنها را در اختيار كل جامعه قرار دهيم تا جامعه روي پاي خود بايستد و با رشد اقتصادي توليد و توزيع عادلانه داشته باشد.
رييس موسسه بين‌المللي گفت‌وگوي فرهنگ‌ها و تمدن‌ها در ادامه گفت: مسائل ما در يك قرن گذشته تحت تاثير شعارهايي كه جناح چپ مقابل جناح سرمايه‌داري داده، قرار داشته است، براي همين سوسياليزم زده شده‌ايم؛ يعني يك قدرت سرمايه‌داري امپرياليستي وجود داشته است و يك جرياني هم در مقابل سرمايه‌داري به وجود آمد كه شعار كارگران، رنجبران و زحمت‌كشان مي‌داد و به نحوي شعار مي‌داد كه اين عدالت اجتماعي است و براي كشورهايي هم كه تحت ستم قدرت‌هاي غربي و سرمايه‌داري بودند اين شعارها جذاب بود؛ گرچه شعاردهنده‌ها به هيچ وجه نتوانستند به آمالشان برسند؛ يعني در بلوك شرق هم آزادي‌ها را از مردم گرفتند كه نان به مردم بدهند اما نه نان دادند و نه آزادي. ولي شعارها جذاب بود و به ويژه كشورهاي جهان سوم و اسلامي را تحت تاثير قرار داد.
به گزارش ايسنا خاتمي با بيان اين كه در دوران ما حتي بسياري از متدينان برجسته شعارهايشان تحت تاثير شعارهاي سوسياليستي است گفت: سوسياليزم ماده‌گراست و به ماده‌ نگاه مي‌كند و در عرصه حيات اجتماعي فقط به اقتصاد مي‌انديشند. وقتي مي‌گويد عدالت فقط به عدالت اقتصادي مي‌انديشد و به همين دليل هم ناموفق است؛ در حالي كه نمي‌توان بدون در نظر گرفتن جنبه‌هاي ديگر زندگي حتي عدالت اقتصادي را ايجاد كرد و دست كم تجربه‌ي يك قرن بلوك شرق اين مساله را نشان مي‌دهد.
خاتمي در ادامه گفت: امروز هم بعضي‌ها از عدالت صحبت مي‌كنند و فقط جنبه‌هاي اقتصادي آن را در نظر مي‌گيرند؛ البته جنبه اقتصادي عدالت خيلي مهم است، ولي خطر اين است كه از راه علي(ع) جدا شويم. عدالت علي(ع) بسيار وسيع‌تر از عدالت اقتصادي است؛ همان طور كه در قرآن آمده و ما نتيجه مي‌گيريم، همانطور كه خداوند با ظلم اقتصادي مخالف است، با استبداد سياسي هم مخالف است. مصداق برجسته‌ي عدالت اجتماعي علوي، قبول حق حاكميت انسان بر سرنوشت خويش است؛ يعني اصل طلايي ششم قانون اساسي كه مي‌گويد حاكم مطلق بر انسان و جهان خداست و هم‌اوست كه انسان را بر سرنوشت اجتماعي خود حاكم كرده است و هيچ‌كس نمي‌تواند اين حق را از مردم بگيرد.
رييس‌جمهور سابق كشورمان افزود: امروز بشر افتخار مي‌كند حق حاكميت بر سرنوشت را در طول تاريخ به دست آورده است؛ ولي جمهوري اسلامي مي‌گويد حق حاكميت انسان بر سرنوشت نه تنها حق طبيعي بلكه حقي الهي و مقدس است. اين ديدگاه اميرالمومنين(ع) است كه همان طور كه نسبت به فقر جامعه و تبعيض‌ها ناراحت است، نسبت به حق حاكميت جامعه دغدغه دارد، او وقتي روي كار مي‌آيد كه همه مردم او را بخواهند و به او راي بدهند. هنگامي هم كه روي كار مي‌آيد هيچ حكومتي مثل حكومت علي(ع) حق مردم را مورد احترام قرار نداده است و هيچ حكومتي درعالم حق اعتراض را مانند اميرالمومنين نپذيرفته است. علي(ع) تنها حكومتش را مبتني بر راي مردم نمي‌داند، بلكه آزادي‌هاي اساسي براي ابراز اين راي هم بايد باشد. وقتي روي كار مي‌آيد در مقابل اعتراض مخالفان و معارضانش هيچ كس همانند علي بن ابي طالب تحمل نمي‌كند. علي(ع) تا وقتي مخالفانش دست به قتل نزنند با آنها برخورد نمي‌كند و حتي حقوق آنها را از بيت‌المال قطع نمي‌كند . اين معناي عدالت علويست.
رييس موسسه بين‌المللي گفت‌وگوي فرهنگ‌ها و تمدن‌ها در ادامه با بيان اين كه ما هم امروز بنا بر نگاه علي بن ابي طالب (ع) جمهوري اسلامي را مستقر كرده‌ايم گفت: امام(ره) فرمود ميزان راي ملت است. اين همان نظر اميرالمومنين است.
وي با بيان اين‌كه لازمه‌ي پذيرش حق حاكميت انسان بر سرنوشتش، آزادي بيان، آزادي انديشه و آزادي نقد حكومت است و اگر اين طور نباشد ديگر حق حاكميت بر سرنوشت نيست، گفت: اين آزادي‌ها ، آزادي هاي مطلوب است. آنان كه سفسطه مي‌كنند و مي‌گويند طرفداران آزادي، طرفداران ولنگاري هستند، با كل آزادي مخالفند؛ وگرنه طرفداران آزادي انديشه و آزادي انتقاد از حاكمان به شدت با ولنگاري‌هاي اخلاقي مخالفند. مگر يك انسان مي‌تواند مسلمان باشد و بگويد هر كه هر كاري مي‌خواهد انجام دهد. علي(ع) به اخلاق توجه مي‌كند؛ اما وقتي گفتيم حق حاكميت انسان بر سرنوشت خويش، يعني بايد آزادي انديشه، آزادي بيان و آزادي انتقاد را نسبت به حاكمان كه نماينده‌ي اين امام هستند، بپذيريم و شما مردم بايد بيدار باشيد و اين حق را استيفا و براي آن تلاش كنيد. مسوولان هم بايد اين حق را به رسميت بشناسند.
خاتمي گفت: در جمهوري اسلامي ايران كه از دل مكتب تشيع برآمده و براساس آزادي‌هاي اساسي انسان استوار شده است و در آن ميزان و ملاك راي مردم است، حاكمان و خدمتگزاران پاسخگو به مردم هستند.
وي خطاب به مردم گفت: جمهوري روز به روز قوي‌تر مي‌شود و شما با حضور در عرصه‌هاي مختلف و فعاليت مي‌توانيد اين مسير را طي كنيد. اميدوارم هم درست جمهوري اسلامي را بشناسيد و هم از آن پاسداري كنيد و روز به روز شاهد پيشرفت در عرصه‌هاي مختلف باشيم.
خاتمي هم‌چنين در ابتداي سخنانش با گرامي‌داشت ياد حضرات آيات سيدعلي و سيدمهدي يثربي، مدني و صدوقي، براي آنان از درگاه حضرت حق طلب علو درجات كرد.
بر اساس اين گزارش تعداد زيادي از مردم كاشان در اين برنامه حضور داشتند و شعارهايي را در حمايت از خاتمي سر داند.
در اين سفر سيدمحمدرضا و سيدعلي خاتمي، هم‌چنين صادق خرازي رييس‌جمهور پيشين كشورمان را همراهي مي‌كردند.
خاتمي هم‌چنين با مردم قمصر ديدار كوتاهي داشت.
وي به دارالسلام كاشان رفت و بر مزار آيت‌الله سيد مهدي يثربي حاضر شد و به روان پاك شهدا نيز درود فرستاد.