به مناسبت سالروز درگذشت
استاد الکُلّ في الکُل آقا حسين خوانساري

آقا حسين خوانساري مشهور به " محقق خوانساري" دانشمند ، فقيه و حکيم بزرگ شيعه اواخر عصر صفوي است که از محضر بزرگاني چون مير فندرسکي ، ملا محمد تقي مجلسي ، ملا محمد باقر سبزواري و مرحوم خليفه سلطان کسب علم نمود .
دوران تحصيلش در روزگار جواني را با فقر و تنگدستي سپري کرد . چنان که نقل است در همان زمان از شدّت سرماي زمستان در حجره اش لحاف را به دور خويش مي­پيچد و راه مي رفت تا گرم شود ، ولي سرانجام در علم و اخلاق به جايي رسيد که شاه سليمان رداي گرانبهاي خود را براي او فرستاد و در يکي از سفرها نيابت سلطنت و رسيدگي به کارهاي کشوري را به وي واگذار کرد .
آقا حسين در علم کلام­ ، فلسفه ، فقه و اصول عالم طراز اول روزگار خويش محسوب مي شد و در ديگر علوم هم اشراف کامل داشت. برخي گفته اند جامعيت وي در علوم از شيخ بهايي هم بالاتر بوده است. مرحوم وحيد بهبهاني به وي لقب " استاد الکُلّ في الکُلّ " را داده است .
خدمت مهمي که اين عالم بزرگوار به علم نمود آن بود که فلسفه و علوم عقلي را از تهمت و بي ديني و بي اعتقادي عوام نجات داده و ثابت نمود که حکمت و فلسفه به هيچ وجه با بد ديني و سست اعتقادي همراه نيست . همچنين وي از مخالفان بزرگ مکتب اخباري به شمار ميرود.از ويژگي­هاي مکتب علمي آقا حسين خوانساري پرورش شاگردان با روح ادبي و ذوق عرفاني و نيز مشرف بر علوم مختلف بود . از جمله شاگردان وي : فرزندانش آقا جمال و آقا رضي ، علامه مجلسي ، علامه ميرزا محمد باقر شرواني ، ملا سعيد مازندراني و ملا محمد تنکابني (فاضل سراب) را بايد نام برد .
آقا حسين طبع شعر نيز داشته و بسيار خوش گفتار و نيکو مجلس بوده است .
*****آثار:
 نوشته‎هاي او را مي‎توان به 3 دسته تقسيم کرد:
الف ـ آثار چاپي: 1. مشارق‎الشموس في شرح‎الدروس. شرحي است بر کتاب‎الدروس نوشته شهيد اول ابوعبدالله محمدبن مکي عاملي (734-784ق/1334-1382م). اين کتاب ناتمام است و آقاحسين موفق نشده است از شرح مبحث اخبار ائمه و گفتارهاي فقيهان امامي در هر مبحث (غروي حايري، 1/235)؛ و به گفتة صاحب روضات‎الجنات از لحاظ کثرت تحقيقات کم‎نظير است (2/352). اين کتاب 2 بار در 1305 و 1311ق/1888 و 1893م در تهران چاپ شده است؛ 2. تعليقه بر حاشية محقق سبزواري. تهران، 1317ق/1899م؛ 3. الرساله في مقدمه‎الواجب، ايران، 1317ق/1899م.
ب ـ آثار خطي: حاشية اشارات؛ حاشيه بر الهيات شفا؛ رسالة اجماع؛ انشاء درباره حرمت شراب؛ انشاء در تعريف بهار؛ تعريف سخن؛ رساله در خمس؛ حاشيه بر شرح تجريد؛ حاشيه بر مطول؛ شبهة طفره؛ حل شک در تقسيم جسم تا بي‎نهايت؛ حاشيه بر محاکمات؛ حاشيه بر مختصرالاصول؛ فايده دربارة علم باري تعالي و جز اينها. آثار خطي او به‎طور گسترده‎اي در کتابخانه‎هاي ايران موجود است و کمتر کتابخانه‎اي است که چند اثر از او را نداشته باشد. ازجمله مي‎توان اين کتابخانه‎ها را برشمرد؛ مرکزي دانشگاه تهران، ملي تهران، ملي ملک، خانقاه نعمت‎اللهي، سپهسالار (سابق)، شوراي ملي (سابق)، رشت، آخوند (همدان)، وزيري (يزد)، فيضيه، آيت‎الله مرعشي (قم)، جامع گوهرشاد، آستان‎قدس، دانشکدة ادبيات (مشهد).
ج ـ آثار منسوب: المائده‎السليمانيه، به فارسي، در خوردنيها و نوشيدنيها براي شاه‎سليمان صفوي؛ ترجمة صحيفة سجتديه به فارسي؛ رساله در جبر و اختيار؛ جواهر و اعراض؛ شرح کافية ابن‎حاجب؛ شرح هيأت فارسي قوشجي؛ رساله در شبهة ايمان و کفر؛ رساله در شبهة استلزام؛ رساله در تشکيک؛ ترجمة کتاب نهج‎الحق علّامة حلّي به فارسي براي شاه‎سليمان صفوي؛ تفسير سورة فاتحه؛ حاضيه بر شرح حکمة‎العين.
****وفات
آقا حسين در سال 1098 قمري فوت کرد . تاريخ فوتش چنين است:
" امروز هم ملايکه گفتند يا حسين"
پس از فوت آقا حسين خوانساري در سال 1098 قمري شاه سليمان صفوي دستور داد جهت وي بقعه اي زيبا بنا کنند . مزار اين عالم بزرگ در تخت فولاد اصفهان همواره مرکز تجمع و عبادت بزرگان و عرفا و دوستداران علم بوده است .