پاسخ‌هاي هاشمي، عسگراولادي، منتجب‌نيا، افروغ،
بهروزي، نديمي، منصوري، سالك و فروزنده
مــعــتــدل ســيــاســي كــيــســت؟

در تمام ادوار تاريخ و در جريان همه‌ي اتفاقات رخ داده درعرصه‌ي سياست، گويا تنها كساني پيروز و سربلند از پس هر غائله، جنگ، ستيز، رقابت و يا هرگونه معادله ديگري برآمده‌اند كه مشي‌اي به دور از هرگونه تندروي يا افراط و كندروي يا تفريط اتخاذ كرده‌اند؛ كساني كه "اعتدال" را سرمشقي براي فعاليت‌هاي خود درعرصه‌هاي پرپيچ و خم سياست قرار داده‌اند؛ گرچه در اين ميان مساله پايبندي به اصول در جاي خود قابل بررسي است و در تقابل با اين امر قرار نمي‌گيرد.‌
عرصه سياست در كشور ما نيز تا كنون شاهد تندروي‌ها و كندروي‌هايي بوده كه اگر چه مورد انتقادهاي مختلف قرار گرفته اما به هر حال در برهه‌اي از زمان ، اوضاع را دچار سردرگمي و شايد دوگانگي كرده است. در اين بين ايجاد ياس و دلسردي از اين عرصه پرپيچ و خم در ميان مردم از نتايج به بارآمدن چنين شرايطي بوده است؛ بنابراين شايد بتوان گفت وجود افراد ميانه‌رو كه به دور از كندروي‌ و تندروي خير و صلاح مملكت و مردم را دنبال مي‌كنند بيش از هر چيز ديگري بر شكل گيري فضاي مطلوب تعاملات سياسي تاثير دارد.
اما ويژگي‌هاي حركت اعتدالي و افراد ميانه‌رو در عرصه سياست، هم‌چنين روش‌هاي حفظ اين مهم، مقوله‌ايست كه در گفت‌وگو با تني چند از فعالان سياسي به آن پرداخته شده است.

************* دوري از تبعيض در عرصه سياسي
رييس دفتر سياسي حزب كارگزاران سازندگي در همين راستا حفظ و درنظر گرفتن حقوق شهروندي و معيشت مردم را از ويژگي‌هاي بارز يك فرد داراي اعتدال سياسي عنوان و اظهارمي‌كند: فردي كه بتواند با مورد توجه قرار دادن حرمت مردم، بزرگان و هم‌چنين مقدسات جامعه از هرگونه تجاوز به حريم خصوصي ديگران خودداري كند و در برابر قانون همه را يكسان ببيند، فردي معتدل است.
محمد هاشمي در ادامه‌ي گفت‌وگوي خود با خبرنگار ايسنا،هم‌چنين ضرورت وجود نگاهي به دور از هرگونه تبعيض ناروا را در فرد معتدل سياسي مورد توجه قرار مي‌دهد و معتقد است وقتي به عده‌اي درفضاي سياسي بيش از ديگران امتياز بدهيم در واقع اعتدال سياسي رعايت نشده است.

**************** رعايت انصاف و عدالت در داوري‌هاي سياسي
حبيب‌الله عسگراولادي نيز رعايت‌كنندگان انصاف و عدالت در داوري‌هاي سياسي را معتدلان سياسي مي‌داند و اظهار مي‌كند: عرصه‌ فعاليت‌هاي سياسي به ويژه رقابت‌هاي انتخاباتي، عرصه‌ي مبارزه‌ي حق با باطل نيست. كساني كه فضا را سياه و سفيد مي‌كنند، از فلسفه‌ي مردم‌سالاري ديني بي‌خبرند.
دبير كل جبهه پيروان خط امام و رهبري مي‌افزايد: عقلانيت و اعتدال بايد دو صفت ويژه‌ي يك سياستمدار باشد؛ يك سياستمدار بايد براي هر تصميم خود يك توجيه عقلاني داشته باشد و از مسير اعتدال خارج نشود.

***************** خروج از مسير ميانه‌روي خروج از مرز عدالت است
قائم‌مقام دبير كل حزب اعتماد ملي نيز در گفت‌وگويي با خبرنگار ايسنا تصريح مي‌كند: اگر چه لازم و ضروري است كه فضاي سياسي مشحون از اعتدال و ميانه‌روي و رعايت مصالح و منافع ملي كشور باشد، ولي متاسفانه در ميان سياسيون و طرفداران نظام كساني هستند كه گاهي مسير افراط و گاهي مسير تفريط را طي مي‌كنند.
رسول منتجب‌نيا معتقد است خروج از مسير ميانه‌روي همان خروج از مرز عدالت است كه مي‌تواند مفاسد فراواني را به دنبال داشته باشد.

************** معتقدان به وجوه اسلامي و مردمي نظام اعتدال‌گرا هستند
لطف‌الله فروزنده ، سخنگوي جمعيت ايثارگران انقلاب اسلامي نيز در نظر گرفتن وجه عقلايي در عرصه‌ي سياست را از ويژگي‌هاي يك فرد معتدل سياسي مي‌داند و اضافه مي‌كند: كسي كه به دو ويژگي اسلامي و مردمي‌بودن نظام توجه و اعتقاد داشته باشد، در عرصه سياست، فردي اعتدال‌گراست.

**************** عقلانيت در دستور كار اعتدال‌گرايان
از سوي ديگر، عماد افروغ ، استاد دانشگاه و نماينده سابق مجلس ضمن اين كه فرد معتدل سياسي را يك فرد متعادل سياسي نيز محسوب مي‌كند، مي‌گويد: اين فرد، فردي است كه هم به لحاظ محتوايي و هم به لحاظ روشي متعادل است، به لحاظ محتوايي به حقوق شهروندي به طور جامع مي‌نگرد؛ بدين معني كه اگر براي انسان‌ها قائل به حق آزادي است، حق عدالت را هم مورد توجه دارد و به لحاظ روشي نيز چنين فردي عقلانيت را در دستور كار خود قرار مي‌دهد و با حوادث، معقولانه برخورد مي‌كند؛ به اين معني كه مصر است تا از هرگونه برخورد احساسي ، هيجاني و شتاب‌زده پرهيز كند .

**************** فرد معتدل استراتژي خود را بر مبناي قانون تعريف مي‌كند
آذرمنصوري ، ‌معاون سياسي حزب مشاركت اما با نگاهي متفاوت لازمه‌ي حضور و ماندن در جامعه‌ي جهاني و استفاده از ظرفيت‌هاي اين جامعه را اعتدال‌گرايي بيان و در تبيين مشخصه‌هاي يك فرد معتدل تاكيد مي‌كند: فرد معتدل سياسي كسي است كه بتواند رفتار و استراتژي خود را بر مبناي قانون تعريف و از تمام ظرفيت‌هاي داخلي و خارجي براي بهبود شرايط كشورش استفاده كند.
وي با بيان اين كه بايد شناخت باورهاي جوامع را به عنوان مبناي تندروي و كندروي مد نظر قرار داد، مي‌گويد: يك فرد معتدل سياسي سعي مي‌كند با تنش‌زدايي، چه در صحنه‌ي داخلي و چه بين‌المللي، براي حفظ حقوق كشور خود از راهكارهاي قانوني و ديپلماتيك استفاده كند.
منصوري معتقد است يك فرد اعتدال‌گراي سياسي از روحيه‌ي مدارا به لحاظ ويژگي‌هاي شخصيتي برخوردار است و سعي مي‌كند با رفتاري كه از خود نشان مي‌دهد، مخالفان و منتقدانش را به دشمنان خود تبديل نكند.

******************** فرد معتدل هر كس را در جاي خود قرار مي‌دهد
مريم بهروزي از زنان فعال اصول‌گرا نيز از منظري ديگر، فرد معتدل را كسي مي‌داند كه بتواند هر كس را در عرصه فعاليت‌هاي سياسي سر جاي خود و با دوري از هرگونه يكسويه‌نگري، ارزشمندي و قابليت افراد را مورد عنايت قرار دهد.

************** هشت ويژگي اعتداليون
حجت‌الاسلام سالك، عضو شوراي مركزي جامعه روحانيت مبارز هم با مورد توجه قراردادن حركت اسلام ناب محمدي (ص) بر مدار اعتدال، هشت ويژگي را مشخصه‌هاي يك فرد معتدل مي‌داند.
سخنگوي جامعه روحانيت مبارز معتقد است ترس از خداوند بزرگ و پرواپيشگي، دوري از دنيا پرستي ، راست‌گويي، دشمني با زياده‌خواهان بين‌المللي و ياوري انسان‌هاي ستم‌ديده و حق از دست‌داده، انضباط در حركت سياسي ، تلاشگري در راستاي ايجاد صلح و صفا و آشتي بين جامعه، مردم و جريان‌هاي، هم‌چنين دشمن‌شناسي و مبنا قرار دادن ولايت فقيه به عنوان محور حاكميت ديني از جمله‌ي اين ويژگي‌هاست.

**************** اعتداليون از قابليت‌هاي بيشتري براي كار جمعي برخوردار و واقع‌بين هستند
هم‌چنين ايرج نديمي ، از نمايندگان اقليت مجلس هفتم تصميم‌گيري متناسب با عقل، علم، فن و تجربه را از ويژگي‌هاي افراد معتدل سياسي بيان و عنوان مي‌كند: اين افراد بيش از هر شخص ديگري مي‌توانند به موفقيت دست پيدا كنند.
وي همچون افروغ توجه به عقل‌گرايي و دوري از احساسات و عواطف را در يك فرد معتدل سياسي ضروري مي‌داند و معتقد است اين افراد به شور و مشورت و به كارگيري فهم و تجارب ديگران اعتنا و عنايت دارند و به همين دليل از قابليت‌هاي بيشتري براي كار جمعي و جلب و جذب افراد برخوردارند.
نديمي وجود واقع‌بيني را نيز در يك فرد معتدل سياسي حائز اهميت مي‌داند و اظهار مي‌كند: افراد معتدل به جاي گرفتارشدن در نوعي ايده‌آليسم و خيال‌گرايي از سويي و عمل‌گرايي محض از سوي ديگر، واقع‌بين هستند. اين افراد، اگرچه آمال، اهداف و آرمان‌هاي خود را همواره در نظر دارند، اما اين امر، مانع رسيدن آنها به يك نگاه واقعي نيست.
اين نماينده اقليت مجلس هفتم اضافه مي‌كند: افراد معتدل سياسي تناسب‌سازي مي‌كنند؛ به اين معني كه علاوه بر درك ضرورت‌هاي موجود، به متناسب‌كردن واقعيت‌ها مي‌پردازند.
وي در ادامه‌ي گفت‌وگوي خود با خبرنگار ايسنا، تصريح مي‌كند:‌ افراد معتدل سياسي در هيچ مقطعي از زمان گرفتار پراگماتيسم، جمود و تصلب نمي‌شوند، اين دسته از افراد حرف خود را راي مطلق نمي‌دانند، بلكه سعي مي‌كنند به تناسب اتفاقات با انعطاف مديريتي و استفاده از شرح صدر و گشادگي سينه و قبول آدم‌ها به عنوان خلق خدا با مردم ارتباطي واقعي، انساني و اخلاقي برقرار كنند.
اگرچه به نوعي مي‌توان هر كدام از ويژگي‌هاي بيان‌شده از سوي اين فعالان سياسي را در تعريف از يك فرد معتدل سياسي در عالم واقع دنبال كرد، اما بايد ديد با كدام معيار و ملاك ، بود و نبود اين مفهوم در فعالان عرصه‌ي سياست قابل جست‌وجوست؛ چرا كه به نظر مي‌رسد به طورعيني ، هر جريان و گروه سياسي مي‌كوشد تا خود را در عرصه فعاليت‌هاي سياسي امروز، نقطه‌ ثقل اعتدال‌گرايي بداند و افراد در دو طرف اين مركز را افراط‌گرا و يا تفريط‌گرا بنامد. اما حقيقتا معيار اعتدال‌گرايي چيست و چه كسي بايد اين معيار را تعيين كند؟
اما از آن‌جا كه احزاب و گروههاي سياسي، چه اصول‌گرا و چه اصلاح‌طلب هر كدام خود را معتقدان به اسلام، انقلاب ، امام و رهبري مي‌دانند. در اين راستا‌، با نگاهي به مجموعه‌ گفتارها و انديشه‌هاي‌ بنيان‌گذار جمهوري اسلامي، به‌ وضوح‌ مي‌بينيم‌ كه‌ حفظ‌ اعتدال‌ و دوري از انحراف‌ به‌ چپ‌ و راست‌، همواره‌ مورد تأكيد ايشان‌ بوده است.
امام خميني‌ (ره‌) مردم‌ را از تندروي‌ها و كندروي‌هاي‌ بي‌رويه‌، كج‌رفتاري‌ و كژانديشي‌ منع‌ مي‌كردند.
ايشان در عين‌ حال‌ كه‌ فقيهي‌ فرزانه‌ بودند و در ابعاد عرفان‌، تفسير قرآن‌ و سياستِ جهاني‌ نيز نظرات برجسته‌اي‌ داشتند، در همه‌ ابعاد حيات‌ علمي‌، سياسي‌ و اجتماعي‌شان‌ نيز نسبت به وجود انحراف‌ و خروج‌ از حد اعتدال‌ ، هشدار داده‌اند.
چنان‌كه در جايي فرموده‌اند: "ما الان گرفتاري‌هاي زيادي داريم كه همه مي‌دانيم همه ابرقدرت‌هايي كه هستند با ما مخالفند. يعني قدرت‌ها دست به هم داده‌اند تا اسلام را كه مي‌بينند در اين جاها يك نمونه‌اي ازش پيدا شده است، بكوبند و نگذارند اسلام سر بلند كند. ما تكليفمان چيست؟ ...باز ما بايد بنشينيم و با هم مختلف باشيم؟ باز با هم نزاع كنيم؟ ... يكي از اموري كه در صددند هميشه به آن دامن بزنند همين كه در داخل ايران نزاع سر قدرت است. اينها باز نشناخته‌اند اسلام را، نشناخته‌اند ايران را، نشناخته‌اند متصديان امور در ايران را. خيال مي‌كنند كه يك دسته آن طرف ايستاده‌اند و يك دسته هم اين طرف ايستاده‌اند. همه دارند توي سر هم مي‌زنند كه آن يكي مي‌خواهد قدرت را براي خودش، اين يكي مي‌خواهد قدرت را براي خودش. اين براي اين است كه نظر، نظر مادي است. وقتي نظر، نظر مادي شد، همين طورها هست. اگر خداي نخواسته نظر مادي در بين ماها حاصل شود و ما نسيان كنيم خداي تبارك و تعالي را به توجه به دنيا و مقامات، لاعلاج خواهد شد اختلاف." (صحيفه امام جلد 20 صفحه 223 و 224)
"آنها (سياستمداران) طوري سياست را انجام دهند كه ما استقلالمان و آزادي‌مان محفوظ بماند و به طرف شرق يا غرب كشيده نشويم." (صحيفه امام جلد 5 صفحه 434 )
هم‌چنين مقام معظم رهبري توجه به اين امر را در بيانات و سخنراني‌هاي مختلف مورد توجه قرار داده‌اند:
" در حكمت سى‏ام نهج‏البلاغه آمده است: "سئل عن الأيمان"؛ از حضرت تقاضا كردند درباره‏ى ايمان براى آنها صحبت كند.
امام علي (ع) فرمودند: "الأيمان على اربع دعائم"؛ ايمان روى چهار پايه استوار است:
پايه‏ى سوم ايمان عدل است. عدل يعنى هر چيزى در جاى خود قرار گرفتن. معناى لغوى عدل هم يعنى ميانه. اعتدال هم كه مى‏گويند، از اين واژه است؛ يعنى در جاى خود، بدون افراط و بدون تفريط؛ بدون چپ‏روى و بدون راست‏روى. اين هم كه مى‏گويند عدل يعنى قراردادن هر چيزى در جاى خود، به ‏خاطر همين است. يعنى وقتى هر چيز در جاى خود قرار گرفت، همان تعادلى كه در نظام طبيعت بر مبناى عدل و حق آفريده شده، به‏ وجود مى‏آيد. در رفتار انسان، عدل لازم است. براى حكمران، عدل لازم است. در موضع‌گيرى، عدل لازم است. در اظهار محبت و نفرت، عدل لازم است. قرآن فرموده است: "و لا يجرمنّكم شنئان قوم على الّا تعدلوا"؛ دشمنى با كسى موجب نشود كه شما درباره‏ى او از عدالت كناره بگيريد و عدالت را رعايت نكنيد؛ "اعدلوا هو اقرب للتّقوى". بنابراين عدل هم يكى از پايه‏هاى ايمان است. اگر عدل بود، ايمان مى‏ماند.
بيانات رهبر معظم انقلاب اسلامى‏ در ديدار اعضاى هيأت دولت‏‏1383/20/8
" آرمانهاى بزرگى كه امام(ره) بيان مى‏كردند، عبارت بود از: مبارزه با استكبار جهانى، حفظ اعتدال قاطع در خط "نه شرقى و نه غربى"، اصرار فراوان بر استقلال حقيقى و همه‏جانبه‏ى ملت - خودكفايى به معناى كامل - پافشارى فراوان و تمام‏نشدنى بر حفظ اصول دينى و شرع و فقه اسلامى، ايجاد وحدت و همبستگى، توجه به ملتهاى مسلمان و مظلوم دنيا، عزت بخشيدن به اسلام و ملتهاى اسلامى و مرعوب نشدن در مقابل قدرتهاى جهانى، ايجاد قسط و عدل در جامعه‏ى اسلامى، حمايت بى‏دريغ و هميشگى از مستضعفان و محرومان و قشرهاى پايين جامعه و لزوم پرداختن به آنها. همه‏ى ما شاهد بوديم كه امام در اين خطوط، مصرانه و بدون تعلل، حركتش را ادامه داد. ما بايد راه و اعمال صالح و حركت مداوم او را دنبال كنيم.
بيانات معظم‌له در مراسم بيعت نخست‌وزير و هيأت وزيران16 / 3 / 68
اما تا آغاز رقابت‌هاي انتخابات رياست‌جمهوري دهم تنها هشت ماه زمان باقيست، فضايي كه معتدلان سياسي درسالم ‌سازي آن نقش فعالي را مي‌توانند برعهده بگيرند.
محمد هاشمي مي‌گويد:" با نگاهي به مصاديق مي‌توان دريافت كه اعتدال در جامعه ما وجود ندارد." منتجب‌نيا معتقد است:" در لابه‌لاي سياسيون و طرفداران نظام، مجموعه‌هايي هستند كه گاهي مسير افراط و گاهي مسير تفريط را طي مي‌كنند. " عماد افروغ نيز مي‌گويد:" برخوردها در حال حاضر كاملاهيجاني ، عاطفي و مبتني بر رمل و اصطرلاب است و من خرافه را در بسياري از اصحاب سياست و مرتبطان با آن‌ها مشاهده مي‌كنم و از اينكه اين گونه رفتارهاي خرافي به نام دين، جمهوري اسلامي و انقلاب رقم بخورد، نگرانم. " مريم بهروزي معتقد است :" سال‌هاست كه در عرصه سياست ما اعتدال ديده نمي‌شود." حجت‌الاسلام سالك مي‌گويد: "افراط و تفريط در ميان برخي در جامعه ما به چشم مي‌خورد كه ثمره‌اش بازي كردن با آبروي مردم است. " نديمي معتقد است :" در جامعه‌ي ما برخي اشخاص تنها فكر، حزب، روزنامه و انتخاب خودشان را بهترين مي‌دانند و آن را حق مطلق تلقي مي‌كنند." آذر منصوري رعايت اعتدال را براي همه‌ي كنش‌گران سياسي لازم مي‌داند و معتقد است:" تندروي درعرصه‌ي سياست آسيب‌رسان است. "
گزارش از خبرنگار ايسنا: زهره شمس