چهارشنبه ۸ آبان ۱۳۸۷
شماره ۱۱۵۲
 
۳ قرآن  
 
شماره قبل

‌ گفتگو با نخستين روحانيِ دارايِ مقامِ برترِ بين‌الملليِ قرآن

حجت‌الاسلام‌ " ‌درچه‌اي " نخستين روحاني ايراني است كه موفق شد در مسابقات بين‌المللي قرآن كريم كشور هند در شهريور سال 1386 رتبه‌ي نخست رشته قرائت را به‌دست آورد كه در نوع خود افتخاري ديگر براي جمهوري اسلامي ايران به حساب مي‌آيد.
حجت‌الاسلام‌ سيد " محمدجواد موسوي ‌درچه‌اي " متولد سال 1353 ساکن شهرري واز خانواده اي روحاني ميباشد و سال گذشته موفق شد به‌عنوان اولين روحاني ايراني در مسابقات بين‌المللي قرائت قرآن كريم در كشور هندوستان، مقام اول را كسب كند كه به همين مناسبت گفت‌وگويي را با وي انجام داده‌ايم.
موسوي‌درچه‌اي در ابتدا با بيان ياد و خاطره‌اي از پدر خود گفت: مرحوم پدرم يكي از علماي كم‌نظير و امام جمعه موقت شهرري بودند و از مدرسين برجسته حوزه‌هاي علميه بودند که در آستانه شب بيست وسوم ماه مبارك رمضان (سال 84) در سن 80 سالگي وفات نمودند. وحشره الله مع اجداده الطاهرين.
وي با اشاره به دوران كودكي خود افزود: با تشويق والدينم بخصوص مادر مرحومه ام به قرائت قرآن علاقه‌مند شدم و با توجه به فضاي مذهبي خانواده‌، بستر مناسبي برايم فراهم بود و باعث شده بود از همان زمان به قرائت قرآن و اذان توجه خاصي داشته باشم.
اين قاري قرآن درباره سرآغاز قرائت قرآن در دوران نوجواني خود، تصريح كرد: اولين جلسه‌اي رسما كار قرائت را شروع كردم در 13 سالگي و جلسه استاد "محمدرضا صلح‌جو" بود. ايشان از اساتيد پيشكسوت قرآني ميباشند و حق بزرگي بر گردن خيلي از قاريان كشور دارند و من نيز مدت هفت سال در شهرري شاگرد جلسه ايشان بودم.
موسوي‌درچه‌اي با اشاره به استادان ديگري كه در قرائت قرآن وي را ياري كرده‌اند، يادآور شد: مرحوم استاد "علي اربابي" ، استاد "خدام‌حسيني" و استاد سبزعلي از ديگر اساتيدي بودند كه به موازات جلسات استاد صلح‌جو از آن‌ها بهره ‌بردم و در مسير پيشرفت من در کار قرائت تأثير زيادي داشتند.
وي در پاسخ به اين پرسش كه هم‌اكنون چه فعاليت ويژه‌اي در عرصه قرآن داريد، عنوان كرد: از سال 73 به توصيه استاد صلح‌جو جلسه قرآن صبح‌هاي جمعه در "مسجد الرضا"ي شهرري را داير و تا امروز مدت 14سال است افتخار دارم هر هفته صبح‌هاي جمعه خدمتگزار جمعي از قاريان و علاقه‌مندان به قرائت قرآن کريم باشم. بحمدالله تعدادي از اعضائ جلسه نيز موفق شده‌اند رتبه‌هاي خوبي را در مسابقات کشوري دانش‌آموزي، دانشجويي، نيروهاي مسلح وهمچنين مسابقات اوقاف كسب كنند.
اين روحاني قاري قرآن كريم در ادامه گفت: در طول هفته با آستان مقدس حضرت عبدالعظيم حسني(ع) نيز در ارتباط هستم و در كلاس‌هاي آموزش صوت و لحن و تجويد به‌عنوان مربي انجام وظيفه مي‌كنم  ضمنا عضو كميته علمي مركز آموزش قرآن آستان نيز هستم و همين طور توفيق دارم كه يكي از موذنين و قاريان افتخاري بارگاه ملكوتي حضرت عبدالعظيم(ع) باشم.
نفر اول مسابقات بين‌المللي قرآن كريم هندوستان با اشاره به روند پيشرفت خود در مسابقات قرآني اظهار كرد: در دوران دبيرستان رتبه‌هاي اول دانش آموزي را در مسابقات استاني و کشوري كسب مي‌كردم تا بعد از ديپلم و دوران سربازي كه در مسابقات قرآن نيروهاي مسلح، رتبه ممتاز سراسري سپاه و نيروهاي مسلح را كسب كردم و در طول اين سالها نيز در محافل و مراسم قرآني در داخل و بعضا خارج کشور تلاوت مي‌كردم و  درشهريورماه  سال گذشته هم براي شركت در سيزدهمين دوره مسابقات بين‌المللي قرآن كريم هندوستان انتخاب و  بلطف خدا در آن مسابقات بعنوان نماينده جمهوري اسلامي ايران موفق به کسب رتبه اول رشته قرائت شدم.
اين روحاني قاري قرآن كريم در پاسخ به اين پرسش كه چه عاملي باعث شد با وجود پوشيدن لباس روحانيت در عرصه مسابقات قرآن كريم حضور فعال داشته باشيد، تصريح كرد: از سال 82 تحولي در كار قرائت قرآن من ايجاد شد كه معتقدم از بركت لباس روحانيت است و اين به زماني برمي‌گردد كه در روز 17 ربيع الاول همان سال به دست مبارک مرحوم پدرم معمم شدم . قبل از آن تصور مي‌كردم كه با عمامه نمي‌شود در قرائت قرآن به شكل حرفه‌اي وارد شد اما هدايت و راهنمايي استاد بزرگوارم  آيت‌الله "مجتهدي تهراني" رحمه الله باعث شد اين نگرش تغيير كند.
موسوي‌درچه‌اي با بيان خاطره‌اي افزود: فرداي روزي كه معمم شدم به همراه پدرم خدمت آيت‌الله مجتهدي‌ رفتيم تا در مجلس جشني كه به مناسبت ولادت پيامبر‌(ص) برگزار مي‌شد شركت كنيم، در آن جلسه حاج آقاي مجتهدي ، پدرم را در كنار خودشان نشاندند و به من امر كردند كه در كنار منبر بنشينم و و من با تصور اين‌كه براي سخنراني در حضور علماي ديگر بايد بالاي منبر بروم طبيعتا اضطراب خاصي داشتم.
وي ادامه داد: بعد از اتمام مولودي‌خواني، حاج آقاي مجتهدي خطاب به جمعيت حاضر گفتند: "ايشان آقازاده آيت‌الله درچه‌اي هستند و از طلبه‌هاي مدرسه ما بودند و ديروز معمم شدند ، من هميشه به طلبه‌ها توصيه مي‌كنم بعد از اين‌كه ملبس شدند روحيه عوامي خودشان را از دست ندهند و حفظ كنند ، مثلا اگر روضه‌خوان هستند بعد از معمم‌شدن هم ، اينكار را ادامه دهند. ايشان هم از قاريان خوب قرآن هستند و من از ايشان ميخواهم با همين لباس برود بالاي منبر بنشيند و براي ما تلاوت کند وضمنا ايشان بداند که در کنار طلبگي موظف است کار قرائت قرآن را جدي تر از قبل ادامه دهد".
اين روحاني قاري قرآن كريم تأكيد كرد: با همين فرمايش آيت‌الله مجتهدي‌ جهش عجيبي در کارقرائت من به وجود آمد طوريکه ذوق و شوق زيادي داشتم با همين لباس در محافل، قرآن بخوانم . مطمئن هستم كه دعاي خير والدين و استادم همواره بدرقه راه من بوده و خواهد بود. همان سال به عنوان قاري به كشور عراق اعزام شدم وطي مدتي كه در بصره بوديم شاهد تاثير مضاعف تلاوت قرآن با اين لباس بودم .
موسوي‌درچه‌اي با اشاره به فعاليت‌هاي قرآني خود در خارج از كشور يادآور شد: بعنوان قاري تا کنون به كشورهاي عراق، لبنـان، سوريه، عربستان و هنــد اعزام شدم  ودر اين كشورها تلاوت داشته‌ام .
وي در پاسخ به اين پرسش كه برنامه‌هاي شما در هندوستان شامل چه فعاليت‌هايي بوده است عنوان كرد: سيزدهمين دوره مسابقات بين‌المللي قرآن كريم هندوستان در روزهاي دهم و يازدهم شهريورماه  سال 86  در شهر بزرگ مدرس در جنوب كشور هند برگزار شد و من به همراه رايزن فرهنگي ايران درهند به شهر مدرس محل برگزاري مسابقات رفتيم که در دانشگاه اين شهر برگزار ميشد.
اين قاري قرآن گفت: اين دوره از مسابقات در رشته‌هاي اذان، خطابه، فقه، قرائت قرآن و حفظ قرآن برگزار شد. در پايان دور مقدماتي در رشته قرائت پنج نفر از كشورهاي بنگلادش، سريلانكا، ليبي، هنـد و ايران به دور پاياني راه يافتند و درمرحله پاياني نيز بلطف خدا موفق به كسب رتبه اول مسابقات براي جمهوري اسلامي ايران شدم.
اين روحاني قاري قرآن كريم درباره سبك قرائت خود اظهار كرد: از تلاوت قاريان بزرگي چون "منشاوي، عبدالباسط، مصطفي اسماعيل و شحات انور" بهره هاي زيادي برده‌ام و در حال حاضر نيز از تلاوت همه قارياني كه لحنشان مناسب من باشد ، در قرائتم استفاده مي‌كنم.
وي با اشاره به پيشرفت‌هاي فراوان قرائت قرآن در ايران پس از انقلاب اسلامي، تصريح كرد: بعد از انقلاب، قرائت قرآن در ايران جهش بي‌سابقه‌اي داشته است و هم‌اكنون از بسياري كشورهاي اسلامي جلوتر هستيم و شايد بيش از 50 قاري ممتاز داريم كه صاحب عناوين بين‌المللي هستند و باعث شده است ايران به‌عنوان يك كشور صاحب قرائت در جهان مطرح شود.
موسوي‌درچه‌اي افزود: پيشرفت ايران در قرائت قرآن باعث شده كه جايگاه ويژه‌اي براي قاري ايراني در نگاه مردم كشورهاي ديگر به وجود آيد. شاهد اين موضوع در كشور هندوستان استقبال خوب مردم  وابراز احساسات پاکشان بود كه در واقع بيانگر عشق وعلاقه آنان به انقلاب اسلامي ايران است.
وي در پايان با بيان اين‌كه توفيقات خود را بعد از لطف خدا و اهل بيت(ع)، مديون ساحت مقدس حضرت عبدالعظيم (ع) مي‌داند، تصريح كرد: همان‌طور كه پيامبر(ص) قبل از وفاتشان، قرآن و اهل بيت(ع) را به عنوان دو چيز گرانبها نزد امت به يادگار گذاشتند  همواره  بر اين باورم كه تمام قاريان قرآن و فعالان اين عرصه، هرچه پيوند محكم‌تري با اهل بيت(ع) داشته باشند توفيقات بيشتري را كسب خواهند كرد و نيزحلاوت و شيريني معنوي خاصي در تلاوتشان پديدار خواهد شد. ان شاءالله. گفت و گو از شيعه آنلاين

بالای صفحه

"كريمي" قاري بين‌المللي:
برگزاري مسابقات بين‌المللي قرآن دانشجويان در برج ميلاد ايده‌اي جوان‌پسند است

برگزاري دومين دوره مسابقات بين‌المللي قرآن دانشجويان مسلمان در سالن همايش‌هاي برج ميلاد ايده‌اي جديد و جوان‌پسند است و به طور حتم با استقبال شركت‌كنندگان در اين دوره از مسابقات مواجه خواهد شد.
"مسعود كريمي" قاري جوان و بين‌المللي جمهوري اسلامي ايران با اشاره به محل برگزاري دومين دوره مسابقات بين‌المللي قرآن كريم دانشجويان مسلمان تصريح كرد: برگزاري اين دوره از مسابقات در سالن همايش‌هاي برج ميلاد ايده‌اي جديد و جوان‌پسند است و به طور حتم با استقبال شركت‌كنندگان در اين دوره از مسابقات مواجه خواهد شد.
كريمي ادامه داد: حضور شركت‌كنندگان در اين دوره از مسابقات در برج ميلاد علاوه بر اين‌كه براي آن‌ها خاطره‌اي به‌ يادماندني بر جاي خواهد گذاشت آن‌ها را با ظرفيت‌هاي فني و هنري اين برج آشنا خواهد كرد.
اين قاري جوان و بين‌المللي جمهوري اسلامي ايران اظهار كرد: مسابقات بين‌المللي دانشجويان فرصت خوبي است تا جوانان تحصيل‌كرده كشورهاي مسلمان در يك گردهمايي قرآني دور هم جمع شوند و از تجربيات يكديگر بهره ببرند.
وي افزود: با توجه به اين‌كه در اين مسابقات بيشتر قشر جوان و فرهيخته ديگر كشورها حضور دارند بهتر است علاوه بر دو رشته حفظ كل و قرائت قرآن، رشته تفسير نيز در اين مسابقات گنجانده شود تا زمينه‌اي فراهم شود كه از رهگذر آن جوانان كشورهاي اسلامي با مفاهيم والاي اين كتاب آسماني نيز بيشتر آشنا شوند.
كريمي تصريح كرد: دعوت از كارشناسان قرآني و استفاده از نظريات و تجربيات آن‌ها درباره فن تلاوت قرآن كريم و حفظ آن، همچنين استفاده از قاريان جوان كه در سطح كشور مطرح هستند مي‌تواند به عنوان برنامه‌هاي جنبي مسابقات مورد نظر قرار بگيرد.
اين قاري جوان كشورمان ادامه داد: بحمدالله در سال‌هاي اخير فعاليت‌هاي قرآني دانشجويي بسيار خوب شده اما نكته‌اي كه بايد مورد توجه قرار داد اين است كه به جذابيت‌هاي قرآني بايد بيش از اين پرداخت و اين كتاب آسماني را به جامعه شناساند.
وي با اشاره به حضور "ابوالعينين شعيشع" به عنوان مهمان ويژه در اين دوره از مسابقات به ايکنا گفت : حضور شيخ‌القراء مصر در جمع جوانان قرآني شركت‌كننده در اين مسابقات به علت كسوت و شهرت وي در امر تلاوت قرآن كريم بسيار حايز اهميت است.
كريمي ادامه داد: استاد شعيشع تجربه‌هاي گران‌بهايي در زمينه فن تلاوت قرآن كريم دارد و بايد تمهيداتي انديشيده شود تا قاريان و حافظان شركت‌كننده در اين دوره از مسابقات بتوانند از تجربيات وي استفاده كنند.
وي عنوان كرد: با توجه به اين‌كه مسابقات بين‌المللي قرآن دانشجويان مسلمان مي‌تواند در شناساندن فرهنگ ايران اسلامي به ديگر كشورهاي جهان بسيار مؤثر باشد، خوب است كه صدا و سيماي جمهوري اسلامي ايران اين دوره از مسابقات را به طور كامل پوشش داده و اين امكان را در اختيار دوست‌داران به كلام وحي در سرتاسر جهان قرار دهد تا به طور مستقيم در جريان برگزاري مسابقات قرار بگيرند.
اين قاري بين‌المللي درباره تركيب هيئت داوران اين دوره از مسابقات نيز تأكيد كرد: هرچند درباره داوران اين دوره از مسابقات اطلاع دقيقي ندارم اما به نظرم با توجه به اين‌كه در اين مسابقات قشر جوان حضور دارند بهتر است كه تركيب هيئت داروان متشكل از داوران پيشكسوت و جوان باشد.
وي در پايان با اشاره به آشنايي خود با نماينده جمهوري اسلامي ايران در اين دوره از رقابت‌ها در رشته قرائت گفت: "محمدحسن موحدي" از لحاظ تلاوت فني قرآن كريم بسيار خوب و مسلط است و براي وي در اين دوره از مسابقات آرزوي موفقيت مي‌كنم.

بالای صفحه

دانشيار مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره):
زبان قرآن به تحليل گزاره‌هاي قرآني و وصف مشترك رويكرد‌هاي مختلف آن مي‌پردازد
زبان قرآن به دو معناي تحليل باورها و گزاره‌هاي قرآني، مباني فهم و كشف صفات عام و خاص آن‌ها؛ و وصف مشترك رويكرد‌هاي مختلف در باب گزاره‌هاي قرآني به كار مي‌رود.
به گزارش اعتدال به نقل از ايکنا ، حجت‌الاسلام و المسلمين "ابوالفضل ساجدي"، عضو هيئت علمي مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره) و دكتراي فلسفه دين از دانشگاه "مك ‌گيل"، در گفت‌وگو با سرويس انديشه، ضمن بيان مطلب فوق، در مورد زبان دين و قرآن گفت: زبان دين دو كاربرد دارد: 1) شاخه‌اي از فلسفه دين كه به تحليل گزاره‌هاي ديني و به كشف صفات عام و خاص آن مي‌پردازد و در اين رابطه بيشتر در جست‌وجوي خصوصياتي است كه احيانا متون مقدس را از ساير متون و باور‌هاي ديني را از ساير باور‌ها و دانش‌هاي تجربي، تاريخي و فلسفي ممتاز مي‌كند. 2) وصف عام نگرش‌هايي است كه در باب متون مقدس مطرح مي‌كنند، مانند نگرش تمثيلي، نمادين، اسطوره‌اي و بر اين اساس براي زبان قرآن نيز دو معنا قابل بررسي است: 1) شاخه جديد از علوم قرآن كه به تحليل باورها و گزاره‌هاي قرآني، مباني فهم و كشف صفات عام و خاص آن‌ها مي پردازد. 2) وصف مشترك رويكرد‌هاي مختلفي است كه در باب گزاره‌هاي قرآني ارائه شده است، مانند: زبان‌هاي فطرت، نمادين، تعريفي، عرف عام و عرف خاص مي‌پردازد.
وي در ادامه گفت: درحوزه زبان دين پرسش‌هايي مطرح شده است كه به تبع توسعه مباني دين‌شناسي به مباحث قرآني كشيده شده است، از جمله مباحثي كه در حوزه زبان دين مطرح شده است، بحث معناداري گزاره‌هاي ديني است؛ آيا گزاره‌اي ديني معنا دارند؟! معناداري گزاره‌هاي ديني در گرو تجربي بودن آن‌هاست؟ آيا گزاره‌هاي غير تجربي هم معنادار هستند؟!"
مترجم "فلسفه زبان ديني"، ريشه بحث زبان دين را در مباحث تجربه‌گرايي دانست و اظهار كرد: قرن 19 كه رويكرد تجربه‌گرايي و پوزيتيويستي غرب را درنورديده بود و اوج آن در اوايل قرن بيستم قابل مشاهده است؛ رويكرد تجربه‌گرايي به معناداري گزاره‌ها هم سرايت كرد، لذا پوزيتيويست‌هاي منطقي در بي‌معنايي گزاره‌هاي ديني تأكيد كردند و اين رويكرد قله تجربه‌گرايي در غرب است.
وي در ادامه، تبعات تجربه‌گرايي را چنين بيان كرد: رويكرد تجربه‌گرايي باعث شد كه نه تنها در عرصه هستي‌شناسي معتقد شوند كه خدايي وجود ندارد، بلكه در عرصه معرفت‌شناسي نيز معرفت غيرتجربي و حسي را بي‌اعتبار تلقي كردند و به دنبال آن در ساحت معناشناسي نيز تجربه‌گرا شدند.
دانشيار مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره) در ادامه بيان كرد: پوزيتيويست‌هاي منطقي در اوايل قرن بيستم مجمعي به نام حلقه وين را تشكيل دادند كه ‌معمولا از فيزيك‌دانان و رياضي‌دانان و فلاسفه تشكيل شده بود و در بيان نظريات خويش نهايتا به اين نظريه رسيدند كه گزاره‌هاي غير تجربي، اعم از گزاره‌هاي ديني و گزاره‌هاي غيرديني و گزاره‌هاي اخلاقي تهي از معنا هستند.
ساجدي در ادامه گفت: نظريه پوزيتيويست‌ منطقي در اوايل قرن بيستم در حدود 1925 تا 1933 مطرح شد و "آلفرد جوليوس اير" از بهترين سخنگويان اين جريان فكري در طرح و گسترش مطالب حلقه وين در جهان انگليسي‌زبان بيش از ديگران كوشيد و اثر خاص او در زمينه پوزيتويسم منطقي؛ "زبان، حقيقت و منطق" يكي از پرنفوذترين كتاب‌هاي سده بيستم تلقي شده است.
ساجدي مراحل تنزل ادعاي پوزيتيويستي را چنين بيان كرد: ابتدا پوزيتويست‌ها مدعي شدند كه گزاره‌ها در صورتي معنادار هستند كه قابل اثبات تجربي باشند وليكن به اين نتيجه رسيدند كه اثبات گزاره‌ها ممكن نيست و لذا نظريه ابطال‌پذيري توسط "پوپر" مطرح شد؛ يعني گزاره‌اي معنادار است كه قابل ابطال تجربي باشد و مدت زماني بعد "كارل همپل" اين نظريه را هم نپذيرفت و نظريه تأييدپذيري را مطرح كرد؛ يعني اين‌كه گزاره‌اي معنادار است كه قابل تأييد تجربي باشد، به هر حال پوزيتيويست‌ها در مراتب مختلف معناداري گزاره‌ها را به تجربي بودن آن‌ها تقليل دادند.
وي درادامه معناداري گزاره‌ها را در نگرش پوزيتيويستي منحصر به دو نوع گزاره دانست و گفت‌: پوزيتيويست‌هاي منطقي فقط دو دسته گزاره‌ها را معنادار مي‌دانند: 1) قوانين و نظريات علمي حاكي از جهان خارج كه صدق و كذب آن‌ها از طريق تجربه اثبات‌پذير است. 2) گزاره‌هاي تحليلي كه چيزي جز همان‌گويي‌هاي منطقي و رياضي نيستند.
ساجدي در ادامه تأكيد كرد: پوزيتيويست‌هاي منطقي، خود را ادامه‌دهندگان سنت اصالت تجربه سده 19 ويني ـ كه ارتباط نزديكي با اصالت تجربه بريتانيايي داشته و اوجش را در ديدگاه‌هاي علم‌گرايانه و ضد متافيزيكي "ارنست ماخ" مي‌توان مشاهده كرد ـ مي‌دانستند.
مؤلف "زبان دين و قرآن" نتيجه رهيافت تجربي به گزاره را چنين بيان كرد: نتيجه اين رويكرد به گزاره‌ها اين چنين است كه گزاره‌هاي غير تجربي، مانند گزاره‌هاي اخلاقي و ديني بي‌معنا مي‌شوند كه از اين زمان به بعد بحث زبان دين مطرح شد.
مؤلف "دين در نگاهي نوين" ورود مباني پوزيتيويستي به مباحث دين‌شناسي را اين‌گونه توضيح داد: مباني پوزيتيويست منطقي توسط "آنتوني فلو"؛ فيلسوف تحليلي‌مشرب انگليسي وارد مباحث ديني شد. لذا فلو ادعا كرد كه مطابق نظريه پوزيتيويست منطقي، گزاره‌هاي ديني بايد بي‌معنا تلقي شوند، چرا كه گزارهاي ديني قابل اثبات، ابطال و يا تأييد تجربي نيستند.
وي اولين نقد‌ها بر مباني پوزيتيويستي را از درون خود پوزيتويست‌ها دانست و گفت: به تدريج اشكالات و نقدها از ميان خود پوزيتيويست‌هاي حلقه وين آشكار شد و اولين نقد عبارت از اين بود كه نظريه پوزيتيويست منطقي خودشكن است، چرا كه حتي مباحثي را خود پوزيتيويست‌ها در مجله "سالنامه فلسفه" كه محصول بحث‌ها و نظرياتشان بود، بايد بي‌معنا تلقي مي‌شدند، چرا كه اين مقالات از مباحث عقلي بودند و قابل اثبات تجربي نبودند. لذا خود پوزيتيويست‌ها شروع به نقد مباني پوزيتيويست كردند و از سال 1933 تقربيا نقدهاي جدي‌اي بر نظريه پوزيتيويست منطقي وارد شد و به تدريج شروع به از هم پاشيدن كرد و نيز در واكنش به ديدگاه "آنتوني فلو" كه رويكرد پوزيتيويستي را وارد دين كرده بود، موضع‌گيري‌هاي متفاوتي شد.
ساجدي هم‌چنين خاطرنشان كرد: به تدريج به دليل افراط در تجربه‌گرايي، اين جريان كه در اوج تجربه‌گرايي غرب مطرح شد، عمر چنداني نيافت و ديري نپاييد كه مورد چالش‌هاي جدي در ميان خود انديشمندان حلقه وين و ناقدين خارج آن قرار گرفت. اين حلقه پس از چند سال از هم پاشيد و امروزه كم‌تر كسي داعيه دفاع مطلق از آن را دارد و بيشتر با نگاهي تاريخي بدان مي‌نگرند؛ يعني نگاه به انديشه مطرودي كه مدتي در گذشته مطرح بوده است.