محمد صلواتي:
لايه‌هاي پنهان و كنه قرآن در ترجمه‌ها حضور ندارد

ترجمه هيچ‌گاه نمي‌تواند جاي متن را بگيرد؛ يعني در ترجمه نمي‌توان مفاهيم و معاني قرآن را كامل بيان كرد. قرآن كلامي الهي است كه هفت بطن دارد و در هر بطني، بطن‌هاي مختلفي وجود دارد. بنابراين با ترجمه نمي‌توان به كنه قرآن پي برد ولي در عين حال مي‌توان به همان ظاهر قرآن دست يافت.
 حجت‌الا‌سلام "محمد صلواتي" گفت: با اين وجود آيات قرآن به زبان عربي نازل شده است و تنها براي عرب‌زبان‌ها و آشنايان به اين زبان مفهوم است. از طرف ديگر رسالت پيامبر، بشارت و دعوت همه جهانيان به اسلام و قرآن است.
او ادامه داد: پس وقتي گستره دين، جهاني است و همه مردم را در هر مليت و زباني در بر مي‌گيرد، كتاب دين نيز بايد جهاني باشد و همه بتوانند از آن بهره ببرند؛ بنابراين قرآن الزاما بايد ترجمه و قابل فهم براي ديگران شود.
صلواتي ضمن بيان اين نكته كه علوم قرآني پايان‌ناپذير هستند گفت: ما نمي‌توانيم به يك ترجمه كامل از قرآن دست بزنيم؛ چون همان‌طور كه قبلا گفتم قرآن داراي بطن‌ها و لايه‌هاي بسياري است كه هنوز با گذشت قرن‌ها نتوانسته‌ايم به عمق اين لايه‌ها دست يابيم. اما اين نبايد مانع از تلاش براي رسيدن به يك ترجمه نسبتا موفق و كامل شود.
او افزود: مترجمان بايد سعي كنند همواره ترجمه‌اي كامل‌تر از ترجمه قبلي ارائه دهند و ايرادات ترجمه‌هاي قبلي را نيز برطرف كنند و همواره در پي ارائه درست مفاهيم قرآن باشند.
صلواتي گفت: قرآن كتابي است براي همه مردم و اقوام و اگر ما بگوييم قرآن قابل ترجمه نيست به مفهوم اين است كه ما دري را كه خدا باز گذارده است بر روي انسان‌ها ببنديم؛ ترجمه و تفسير هر كدام در جاي خود داراي ارزشي است.
عضو مجمع مدرسين و محققين حوزه علميه تصريح كرد: پس از پيروزي انقلاب اسلامي گام‌هاي بلندي در راه ترجمه قرآن برداشته شده است. پيش از انقلاب ترجمه‌ها نامفهوم بود؛ اصول ادبيات فارسي در ترجمه‌ها كمتر رعايت مي‌شد و ترجمه كلمه به كلمه رايج بود ولي پس از انقلاب نكات ادبياتي در ترجمه‌ها رعايت شد و ترجمه روان، خوش‌خوان و مفهوم به مفهوم رايج شد و لذا روزبه‌روز قدم‌هاي مثبتي در راه بهتر شدن ترجمه‌هاي قرآن برداشته شد.
اين مترجم و پژوهشگر افزود: بهترين روش ترجمه و فهم قرآن، تدبر در آيات است. هر مترجم بايد خود تامل و تدبر درآيات داشته باشد و به هر اندازه انسان تدبر بيشتري داشته باشد زواياي پنهان قرآن بيشتر آشكار مي‌شود و اين درنگ در آيات كمك بزرگي در ترجمه است.
اين قرآن‌پژوه تصريح كرد: وقتي متن قرآن ترجمه مي‌شود تنها ممكن است مترجم به خطا برود، اما متن اصلي قرآن محفوظ مي‌ماند و خداوند خود حافظ قرآن است. به عبارت ديگر ترجمه قران نمي‌تواند متن را تحت‌الشعاع قرار دهد.
او گفت: ترجمه خوب بايد چند ويژگي داشته باشد؛ اول اينكه مفاهيم قرآن را به خوبي برساند و كلمات به گونه‌اي انتخاب شود كه همان بار مفهومي كه الفاظ دارا هستند را به زبان ديگر بيان كند. قرآن علاوه بر اين مفاهيم عميق ويژگي‌هاي ظاهري و هنري‌اي دارد. آيات قرآن داراي سجع، وزن و آهنگ خاصي است كه حتي غير عرب‌زبان‌ها را به سمت خود جذب مي‌كند و اين سجع و وزن و محسنات لفظي و هنري قرآن نيز بايد حتي‌الامكان در متن ترجمه‌ آورده شود تا ما بتوانيم بگوييم به ترجمه خوبي از قرآن دست يافته‌ايم.
او در پايان گفت: دولت و مسئولان بايد زمينه‌هاي لازم را براي فراگيرتر شدن قرآن در فرهنگ و در بين جوانان فراهم كنند و بازار قرآن را براي جامعه و مردم گرم نگه دارند.

 آغاز سومين همايش بين‌المللي«فهم آيات قرآن و سنت نبوي» در لندن

سومين همايش بين‌المللي بررسي فهم و درك آيات قرآن كريم و سنت نبوي(ص)، ازروزجمعه، سوم خردادماه با مشاركت شماري از اساتيد و پژوهشگران كشورهاي اسلامي، هند، مالزي و انگليس در لندن آغاز‌به كاركرد. «كمال هلباوي»، رييس مركز تحقيقاتي تمدن‌هاي جهان در اين‌باره گفت: هدف از برگزاري اين همايش، ايجاد انگيزه در ميان مسلمانان به‌ويژه جوانان براي تلاوت و حفظ آيات قرآن كريم، اهتمام به سنت نبوي(ص) و احاديث و روايات و درك و فهم تعاليم و احكام قرآني است.
وي با اشاره به اين‌كه مسلمانان نبايد منتظرباشند تا غيرمسلمانان با بهره‌گيري از قرآن كريم به دست‌آوردهاي علمي نوين دست‌يابند، افزود: در اين همايش تلاش‌ خواهدشد كه زمينه فعاليت پژوهشگران مسلمان براي نوآوري و ابداع در علوم مختلف با تكيه بر آموزه‌هاي قرآني بررسي‌شود.
كمال هلباوي تصريح‌كرد: در طول برپايي اين همايش مقالاتي در زمينه، «ارشادات و آموزه‌هاي قرآني براي ساختن جامعه‌اي فاضل»، «گسترش علم در انديشه تربيتي اسلام»، «ديدگاه اسلام درباره عدالت و احترام متقابل» و «فلسفه علوم از ديدگاه قرآن» و موضوعات ديگر ارايه مي‌شود.
رييس مركز تحقيقات تمدن‌هاي جهان در پايان‌ تأكيدكرد: مسلمانان بايد به دين، فرهنگ و هويت خود افتخاركنند و تمدن اسلام با تعاليم و مبادي ارزشمند خود مي‌تواند خلأهاي موجود در تمدن غرب را مرتفع‌كنند تا جايي كه مردم احساس‌نكنند حوادثي كه در غرب اتفاق‌ مي‌افتد، پايان تاريخ است.
يادآوري‌مي‌شود سومين همايش بين‌المللي فهم آيات قرآن و سنت نبوي(ص) ديروز جمعه به همت مركز تحقيقاتي تمدن‌هاي جهان آغاز‌شد و تا ششم خردادماه نيز ادامه خواهدداشت.

آشنايي با مكتب‌خانه قرآني "بودون" در قرقيزستان 

مكتب‌خانه قرآني "بودون" كه در شرق استان "چوي" قرار گرفته تاكنون بيش از 1000 قرآن‌آموز را پرورش داده است. مكتب‌خانه قرآني "بودون" يكي از قديمي‌ترين مكتب‌خانه‌هاي قرقيزستان محسوب مي‌شود و از روز تأسيس خود تاكنون بيش از 1000 شاگرد علوم قرآني را پرورش داده است.
اين مكتب‌خانه در سال 1983 ميلادي تأسيس شد و علاقه‌مندان به قرآن كريم از كشورهاي پيرامون در اين مكان علوم قرآني را فرا گرفته‌اند. در حال حاضر در اين مكتب‌خانه 20 قرآن‌آموز مشغول فراگيري علوم قرآني هستند

علل پراكنده به نظر آمدن قرآن

مؤلف : عبدالهادي فقهي زاده
قسمت دوم:
1ـ روش مزجي در بيانات قرآني
شايد نخستين عامل پراكنده به نظر آمدن مفاهيم قرآن، روش خاصي باشد كه اين كتاب مقدس براي بيان حقايق و مطالب خود در پيش گرفته است. اين روش كه روش مزجي‌اش نام مي‌نهيم، يكي از اسباب حفظ و بقاي قرآن از دخل و تصرفهاي بشري نيز محسوب مي‌گردد. بر طبق اين شيوه در بسياري مواقع با جمله‌هاي معترضه به بيان مطلوب پرداخته و از برجسته‌شدن برخي مطالب حساسيت‌زا جلوگيري شده است.
براي نمونه موضوع خلافت و امامت كه سخت مورد توجه افراد و قبايل واقع بوده، به اين علت در يك جا و يك سوره نيامده است كه مبادا جلب نظر كند و چه بسا موجب انگيزش و هيجان گردد. در عوض ديده مي‌شود كه اين موضوع غالباً به طور جمله معترضه مذكور افتاده است[14].
در اينجا كلام امام جعفر صادق(ع) بخوبي دريافتني است كه فرمود:
قرآن به روش " اياك اعني و اسمعي يا جاره" فرو آمده است [15]. منظور اين است كه سبك كلام قرآن در بعضي جايها نه چندان صريح و بي‌پرده كه بياني اشاري و ايمايي است خطاب به بزرگاني كه مخاطبان اصلي قرآنند و آنان كه دنبال حقيقت هستند، خود تكليفشان را خواهند فهميد و مقاصد و معاني حقيقي را درخواهند يافت. در اين طريق گاه اعمالي كه از ديگران سرزده است، به پيامبر (ص) نسبت داده شده و مورد نكوهش و طعن واقع شده است. بر همين مبناست كه در حديثي از امام رضا(ع)‌مي‌خوانيم مسأله شرك پيامبر (ص) در آيه مبارك " لئن اشركت ليحبطن عملك " [16]از باب " اياك اعني و اسمعي يا جاره " عنوان شده است [17]يعني امت بشنوند و بدانند كه حتي بر فرض محال اگر مثل پيغمبري هم با شرك آلوده شد، تمام اعمال و خدمات دوره نبوتش از بين مي‌رود، تا چه رسد به ديگران.
گذشته از اين، مواردي هم هست كه در ميان آيات مربوط به يك موضوع خاص ناگهان مسذله ديگري ظاهر گشته. سپس موضوع قبلي ادامه پيدا كرده است. در اين جهت، براي نمونه مي‌توان از آيات 238 و 239 سوره بقره ياد نمود كه در ميان احكام مربوط به زنان قرار دارند و خود درباره نماز احكامي را بيان داشته‌اند[18].
همچنين در سوره قيامت، پس از گفتگو پيرامون روز رستاخيز ، به ناگاه جداي ازمطلب اصلي (قيامت)، از آيه 16 تا آيه 19 مطالبي در باره جمع و قرائت قرآن خطاب به حضرت رسول (ص) ظاهر گشته است . آنگاه مجدداً سخن راجع به قيامت و روز بازپسين از سرگرفته شده و به همين ترتيب تا پايان سوره ادامه يافته است[19].
اين عقيده اكثريت قريب به اتفاق مفسران است . اعتقاد ديگري نيز در اين باره وجود دارد كه در بخش (تناسب آيات و سور) از آن سخن گفته‌ايم.
چنين ويژگيهايي كه در متن تقدس آميز قرآني آشكارا قابل رؤيت است و يكي از موجبات امتياز‌ سبك بياني قرآن از كتابهاي نوشته شده توسط بشر بشمار مي‌آيد، اين توهم را در برخي اذهان نشانده است كه قرآن در بيانات خود دچار پراكنده گويي شده و بدين گونه در هر سوره از هر دري سخن رفته است . بديهي است كه چنين پنداري ـ همانطور كه پيشتر گرفته آمدـ با واقعيت امر ناسازگار است، زيرا هر كدام از سورها ـ گر چه از موضوعات بظاهر متفاوتي سخن گفته باشند ـ در دوران خود محوري مخصوص شكل داده‌اند كه كليه موضوعات طرح شده ، در ارتباط با محمور اساسي بحث، معنايي ويژه افاده مي‌كند. بر همين اساس، موضوع تكرار در قرآن مي‌تواند اين گونه توجيه شود كه آيات تكراري، در هر موضوع وظيفه خاصي بر عهده گرفته است غير از رسالتي كه در ديگر جايها دارد و در عين حال، در بلنداي بلاغت معناي مشخصي به ذهن انتقال مي‌دهد.
با اين طرز تلقي بوده است كه در ميان دانشمندان اسلامي، كساني كوشيده‌اند تا سوره‌ها را به صورت مجموعي و روي هم رفته مورد بررسي و تحقيق قرار دهند. اينان با نگاه تازه‌اي كه از اين دريچه مبارك به حقايق قرآني دوخته‌اند، توانسته‌اند به نتايج و آثار گرانباري دست يابند[20].
ادامه دارد...
***********پينوشت:
[14] رك به: محمد تقي شريعتي : خلافت و ولايت از نظر قرآن و سنت(انتشارات حسينيه ارشاد ـ تهران ـ 1351 هـ .ش) ص 15، 17، 18.
[15] ميزان الحكمة ، ج 8، ص 101، حديث 16295.
[16] زمر/65
[17] ميزان الحكمة،‌ج 8، ص 101، حديث 16297.
[18] متن اين آيات بدين قرار است:" حافظوا علي الصلوات و الصلوة الوسطي و قوموالله قانتين، فان خفتم فرجالا او ركباناً امنتم فاذكرواالله  علمكم مالم تكونوا تعلمون .
[19] متن اين آيات بدين قرار است:"لاتحرك به لسانك لتعجل به . ان علينا جمعه و قرآنه. فإذا قرأناه فاتتبع قرآنه . ثم ان عليان بيانه."
[20] براي اطلاع از چگونگي اين آثار، براي نمونه بنگريد به : الي القرآن الكريم ، اهداف و مقاصد سوره‌هاي قرآن كريم، تفسير كاشف، خلافت از نظر قرآن و سنت، الدكتور حسن محمد باجوده، الوحدة الموضعيه في سورة يوسف(ع) (دارالكتب الحديثه ـ مصر ـ 1393 ـ هـ .ق).