مبلغان و پديده كمحجابى
نويسنده: يوسف - غلامى
پس از ناآگاهى، مهمترين عامل بىتوجهى بانوان به پوشش اسلامى، سستى و تزلزل ايمان است. جز اين دو امر، انحراف اخلاقى و اعتقادى، و نيز ستيز با جامعه تحقير كننده زن، از ديگر عوامل كمحجابى ايشان ياد شد. در اين نوشتار به بررسى دو عامل ديگر مىپردازيم:
1- احساس محدوديت، خشونت و سختگيرى
از مهمترين وظايف مبلغ و رموز موفقيت وى شناختبهترين راه تفهيم موضوعات به مخاطبان است. بدين وسيله مىتوان دشوارترين وظايف را در نگاه آنان آسان جلوه داد و به عكس، تكاليف آسان را سخت و تلخ نشان داد. اينكه برخى زنان و دختران از رعايت پوشش كامل مىپرهيزند يكى بدين علت است كه مىپندارند اين پوشش فقط براى محدود ساختن فعاليتهاى ايشان و سلب نيروى اختيار و انتخاب آنان است.
در تفهيم ضرورت حجاب براى بانوان، حقيقت جز اين نيست كه گاه تعريف و ترسيم نامناسب حجاب خود مهمترين سبب نپذيرفتن حجاب از سوى بانوان است. بدين منظور بايد به نكات زير توجه داشت:
الف: روان شناسان رفتارهاى نابخردانه جوان را ناشى از دگرگونى ترشح غدد و مسموميت روانى مىدانند. (1) بدين سبب مراعات بيشتر اصول مصونيتآور و ضوابط اخلاقى را به اشتباه عامل محدود كننده اختيارات خود مىپندارند و امر و نهى ديگران در اين باره را نوعى تجاوز به حريم خود مىشناسند و پيوسته در بروز هر رفتار به شيوهاى بيمار گونه در پى اثبات هويت و نشان دادن شخصيت مستقل خويشاند و مهمترين معيار نزد آنان حفظ استقلال فكرى و بلوغ شخصيتى است.
بنابراين اگر در انتخاب نوعى لباس كم پوشش، پافشارى مىكنند معمولا براى فسادآفرينى يا آزردهسازى والدين نيست. گويا مىخواهند به خود و ديگران بباورانند كه بزرگ شدهاند و مىتوانند خود درباره طرز پوشيدن لباسشان تصميم بگيرند.
در اين مرحله مهمترين وظيفه مربى درك موقعيت فرد و تشخيص انگيزه او است. وى نبايد در نخستين قدم اين رفتارها را برگرفته از خوى فسادآفرينى فرد بشناسد و او را به داشتن چنين انگيزه متهم سازد، كه اين شيوه جوان را ناخواسته به همين انگيزه وادار خواهد ساخت.
ب: سزاوار استبا درك موقعيت جوان به وى تفهيم كرد كه براى كسب استقلال فكرى و خودآزمايى شخصيت، شيوههاى پسنديدهترى نيز وجود دارد كه هيچ آسيبى را براى وى و ديگرى در برندارد. چه بهتر كه از آن شيوهها استفاده كند. از طرفى، هيچگاه مراعات ضوابط صحيح اجتماعى در روابط زن و مرد به معناى محروميت و محدوديت و سلب آزادى و انتخاب نيست.
سلامت زندگى ما آدميان در هر زمينه نيازمند رعايت ضوابط اخلاقى و اصول اجتماعى است، بىاعتنايى به اين ضوابط نه نشان رشد فرهنگى است و نه علامت استقلال و شخصيت فرد.
ج: تفهيم اين نكته به والدين ضرورى است كه مراقبت از جوان به معناى اظهار خشونت و سختگيرى بىمورد نيست. خشونت و سختگيرى والدين هرگاه بدون توجيه منطقى و تنها برگرفته از سليقه پدر و مادر باشد، يكى از عواملى است كه بر خلاف انتظار، روح تسليم وسازش را در فرد به سركشى و گستاخى مبدل مىكند و كار تربيتى را بر والدين دشوارتر مىسازد.
در طريق توجيه ايشان توجه دادن بدين نكته ضرورى است كه نبايد از خردسالى به دختران تفهيم كرد كه "دختر موجودى مقيد، محدود و تحتسلطه است و پسر به عكس، موجودى آزاد، قدرتمند و سلطهگر." ! اين تفكر و تعريف متضاد از دختر و پسر، دختران را به كوشش تلافى جويانه و سركشى وا مىدارد. به حقيقتيكى از دشوارترين وظايف والدين و مربيان، ارائه تصوير و تفسير صحيح از وجود زن و مرد است.
فرزندان ما بايد زن و مرد را مكمل يكديگر بشناسند نه ضد هم. از طرفى، انتظار رعايت پارهاى اصول انضباطى از دختران، به معناى "آزادتر بودن پسران و محدود بودن دختران نيست." آسيبپذيرى دختر است كه سبب مىشود از او انتظار داشته باشند كه اصول انضباطى را بيشتر مراعات كند.
د: يادآورى اين نكته به والدين ضرورى است كه تفاوت گذاشتن ميان آزادى پسر و دختر در خانه و بيرون آن - در آنجا كه رواست - بايد با توجيه منطقى صورت گيرد. تفاوت غيرمنطقى و توجيهناپذير ميان اين دو سبب مىشود دختر در جايى كه ميدان را براى آزادى خود گشادهتر مىبيند شتابان به آن رو كند و گاه مصالح خود و خانودهاش را در نظر نگيرد و تنها بدين بينديشد كه هر روز بيشتر از قبل، مثل مرد شود.
******************* 2- انگيزههاى سياسى
تاثيرپذيرى افراد از پديدهها و كنشهاى سياسى، امرى انكارناپذير است. به موجب اين امر، فرد زمانى كه به هر علت - بجا يا نابجا - با موجوديتسياسى حاكم مخالف شود يا بخشى از عملكرد آن را نپسندد و از سويى نتواند واكنشى ستيزه جويانه پيش گيرد، مخالفتخود را در رفتارهاى اجتماعىاش ظاهر مىسازد و اگر حاكميتسياسى و اجتماعى با مذهب گرايان است، او سعى مىكند هر چه نشان مذهب دارد از خود دور سازد و بر ضد آن، موضعگيرى كند.
امروزه اين پديده، پوشش بانوان را نيز در برگرفته است و گروهى از كم حجابان سعى دارند با بىتوجهى به حجاب، به ارزشهاى موجود در نزد مذهب گرايان حاكم بىاعتنايى كنند. مردان نيز گاه به همين انگيزه سعى در كم حجابى همسران خود دارند، تا بدين وسيله به نوعى، رنجش خود را از طرز تفكرى خاص، التيام بخشند.
حقيقت آن است كه به هيچ شيوه نمىتوان از تاثيرپذيرى اين پديده جلوگيرى كرد، جز آن كه به شيوههايى مىتوان از فراگير شدن آن كاست.
نخستين گام ثمربخش اين است كه به افراد تفهيم شود كه آدمى نبايد در ستيز با نوعى طرز تفكر، همه خوبىهاى آن را ناديده انگارد. لجاجت و مخالفت نبايد سبب شود كه فرد سود وزيان خود را در نظر نياورد و پيوسته به راهى گام بردارد كه براى وى و جامعهاش آسيب آفرين است.
دوم: گروهى كه حاكميتسياسى را بر عهده دارد و نيز هواداران ايشان، پيوسته بايد جوانب رفتارهاى خود را در نظر گيرند تا مبادا كردارى از ايشان مشاهده شود كه افراد را از پذيرش عقايد صحيح نيز دور سازد و ناخواسته به پيمودن راه باطل سوق دهد.
سوم: همواره نبايد ميان تمامى "سياستهاى جارى" و "دين" پيوندى قطعى برقرار دانست، به طورى كه افراد بپندارند كه مخالفتبا هر شيوه جارى سياسى در حقيقت نوعى مخالفتبا دين است و آنگاه كه با پديدهاى سياسى مخالف شوند گمان كنند كه براى نپذيرفتن آن پديده، چارهاى جز مخالفتبا فرامين دين ندارند و همين امر سبب شود كه رفته رفته اعتقاد ايشان به اصول مذهبى سست گردد و راهى براى بازگشتخود نيابند. ادامه دارد ... .
************ پىنوشت:
1) دنياى نوجوانى دختران، على قائمى، ص 117.
معاون فرهنگي مركز
رسيدگي به امور مساجد:
با وجود 27 متولي
در حوزه مساجد، نميتوان اميدي به نوآوري داشت
كمبود بودجه مشخص و نبود سازمان منسجم و واحد در اداره مساجد علت عقبماندگي در اين حوزه است به نحوي كه با وجود 27 سازمان متولي امور مساجد در كشور نميتوان اميدي به نوآوري داشت.
حجتالاسلاموالمسلمين "حجتالله نيكيملكي" معاون فرهنگي مركز رسيدگي به امور مساجد در گفتوگو با خبرگزاري قرآني ايران(ايكنا)، با تأكيد بر اينكه برداشت ناصحيح از نوآوري براي جامعه اسلامي مضرات بيشماري دارد، به تعريف آن پرداخت و گفت: هدف از طرح نوآوري حفظ چارچوب اصول منطقي تشكيلاتي و اداري هر سازمان در كنار نيروي مردمي آن بهمنظور آسيبشناسي روشهاي كاري براي رفع مشكلات در حوزه اجرايي طرحها و ارائه ايدههاي جديد است.
وي با تأكيد بر توجه مضاعف در نوآوري در حوزه مساجد افزود: مبحث مساجد از جمله مباحث مقدس و سنتي جامعه اسلامي است اما با توجه به اقتضاي زماني و مكاني و پيشرفتهاي حاصله در جهان امروز، استفاده از شيوه و بيان ائمه جماعت گذشته در جذب كردن افراد كارآمد نيست.
معاون فرهنگي مركز رسيدگي به امور مساجد، نوآوري در مساجد را در حوزه آموزش و شيوه ارتباط با مردم كارساز دانست و اظهار كرد: امام جماعت مساجد بايد در حد خود روانشناس باشند تا با مخاطبشناسي دقيق بدانند كه با هر فردي چگونه صحبت و از چه شيوهاي استفاده كنند كه به هدف خود برسند.
نيكيملكي همچنين خواستار نوآوري در توانمنديهاي ائمه جماعت مساجد شد و تصريح كرد: ائمه جماعت بايد به قدري آگاهي و اطلاعات خود را نسبت به مسائل روز ارتقا دهند كه بتوانند پاسخگوي سئوالات و شبهات افراد باشند چراكه اگر در گذشته شبهات درباره مسائل احكام ثابت شرعي بود امروزه شبهات درباره مسائلي است كه وهابيت آن را بر پيكره دين اسلام وارد كرده است.
وي با اشاره به برخي از ابزارهاي ارتباطي مورد نياز ائمه جماعت در پاسخ به پرسش خبرنگار ايكنا مبني بر اينكه "آيا در حال حاضر ائمه جماعت مساجد براي پاسخگويي به شبهات و اداره امور مساجد توانمند نيستند؟" گفت: ما در ارتباط با توانايي و قابليتهاي مبلغان و ائمه جماعت مساجد دچار برداشت اشتباه هستيم و فكر ميكنيم آنان توانمند نيستند اما من بهعنوان معاون فرهنگي مركز رسيدگي به امور مساجد كه با سههزار مسجد در ارتباط هستم، ميگويم 50 درصد ائمه جماعات ما با ويژگيهايي كه در بالا به آن اشاره شد، همخواني دارند.
نيكي ملكي در پاسخ به پرسش ديگري مبني بر اينكه راهكار شما براي ارتقاي توانمندي ائمه جماعات مساجد چيست؟ گفت: آموزش كارگاهي و ممارست مستمر، آموزش مكاتبهاي و اينترنتي از جمله راهكارهايي است كه ميتوانند ائمه جماعت توسط آن اطلاعات خود را بهروز كنند كه البته كمتر مورد توجه قرار ميگيرد.
وي همچنين در ادامه به بخش بيروني عوامل ضعف ائمه جماعت مساجد اشاره كرد و در تشريح آن از تشكيلات و ساختار مراكز فرهنگي نام برد و افزود: به اعتقاد من مهمتر از عوامل بيروني، خود شخص مبلغ است چراكه مادامي كه خود مبلغان تمايل و تلاشي براي ارتقاي دانستههاي خود نداشته باشند هيچ برنامه يا سازماني نميتواند آنان را در برابر اين مقوله توانمند سازد.
معاون فرهنگي مركز رسيدگي به امور مساجد معتقد است كه فراگيري احكام و فقه اسلامي براي مبلغ و ائمه جماعت مساجد كافي نيست از اينرو لازم است فرد مبلغ جامعيت نسبي در اسلامشناسي و شناخت مقتضيات زمان داشته باشد تا در هر مقولهاي آشنايي نسبي داشته باشند.
نيكيملكي همچنين به مظلوميت فرهنگي در مساجد اشاره كرد و دليل اين مظلوميت را نبود سرمايهگذاري مالي كافي دانست؛ در اين ميان خبرنگار ايكنا خطاب به نيكيملكي پرسيد: "اغلب موارد در اجرايي كردن راهكارهاي لازم براي احياي مساجد با نوعي رفتار كليشهاي روبهرو ميشويم كه تنها در قالب شعار باقي ميماند، راهكار شما براي مبتلا نشدن طرحهاي نوآوري در قالب كليشهاي چيست؟"
وي در پاسخ گفت: من با كليشهاي بودن مسائل مساجد موافق هستم از اينرو لازم است در اين حوزه ابتدا آسيبشناسي درستي شود؛ همچنين مسئولان و متوليان نيز نبايد مساجد را ابزاري براي سياستگذاري خود و رسيدن به اهداف سياسي خود بدانند تا براي پيشبرد اهدافشان از اين فضاي معنوي استفاده كنند.
وي در تشريح كليشهاي شدن مساجد به مقوله فرهنگي آن اشاره و تصريح كرد: مقام معظم رهبري بارها براي خروج از كليشهاي شدن امور فرهنگي راهكارهايي اراده دادهاند اما متأسفانه به دليل نبود درك درست فرمودههاي ايشان دچار ضعف در امور فرهنگي ميشويم.
معاون فرهنگي مركز رسيدگي به امور مساجد نبود بودجه كافي در امور فرهنگي مساجد را از ديگر دلايل كليشهاي شدن مسائل فرهنگي مساجد دانست و اظهار كرد: متأسفانه در كشور ما براي امور فرهنگي بودجه مناسبي اختصاص نمييابد در حاليكه براي ساير مقولهها بودجههاي كلاني اختصاص مييابد از ايتها گذشته در حوزه فرهنگي در كشور به درستي فرهنگسازي صورت نميگيرد.
نيكيملكي از بيتوجهي به مسائل فرهنگي در حوزه مساجد ابزار نارضايتي كرد و استفاده از قالبهاي هنري را براي فرهنگسازي مباحث فرهنگي و جاذبهسازي مساجد مناسب دانست.
پس از بيان اين نارضايتي توسط معاون فرهنگي مركز رسيدگي به امور مساجد، خبرنگار ايكنا از نيكيملكي پرسيد كه معاونت فرهنگي اين مركز خود براي ايجاد جاذبه و فرهنگسازي چه اقداماتي انجام داده است؟ كه وي در پاسخ گفت: مطالبي كه من به آن اشاره ميكنم تنها براي توجيه نيست اما متأسفانه بودجهاي كه به امور فرهنگي و فرهنگسازي در مساجد تعلق ميگيرد بسيار ناچيز و اندك است همچنين از بدو تأسيس اين مركز تاكنون پروندههاي اختلاف درباره مباحثي همچون كانونها، هيئت امنا، بسيج، ائمه جماعت، خادمان مساجد و ... داشتهايم كه موفق شديم اين مسائل را حل و فصل كنيم.
معاون فرهنگي مركز رسيدگي به امور مساجد به عملكردهاي ديگر مركز اشاره و تصريح كرد: ما ايدهآل نبوديم اما بيانصافي است كه اگر بگوييم اين مركز نقش خاصي در احياي مساجد نداشته است چراكه بودجه فرهنگي مساجد قابل مقايسه با بودجه يكي از معاونتهاي فرهنگي و اجتماعي شهرداري مناطق 22گانه تهران نيست.
نيكيملكي كمبود بودجه مشخص و نبود سازمان منسجم و واحد در اداره مساجد را علت عقبماندگي آن عنوان كرد و افزود: 27 سازمان متولي امور مساجد در كشور هستند اما لازم است يك سازمان منسجمي براي رسيدگي به مسائل مساجد تشكيل شود چراكه برخي از اين سازمانها مدعي كمك به اداره مساجد ميشوند اما اسنادي براي اين كمك به ما ارائه نميشود.
وي در پاسخ به پرسش ديگري مبني بر اينكه "به زعم برخي كارشناسان در زمان انقلاب اسلامي نيز بودجه مشخصي براي مساجد نبود اما موفقيت آن بيش از حال بود، به اعتقاد شما اين درست است كه ما همه كمكاريهاي خود را به كمي بودجه نسبت دهيم؟" اظهار كرد: شما براي من سازماني را نام ببريد كه تاكنون موفق عمل كرده و ضعفي ندارد؛ علاوه بر اين ما نميتوانيم براي مساجد نمره عملكرد دهيم چراكه مساجد كنوني بايد با تهاجم فرهنگي كه بخش زيادي از آن ناشي از ابزارهاي ارتباطي نوين است نيز مبارزه كنند.
معاون فرهنگي مركز رسيدگي به امور مساجد در پايان به ارزيابي كلي عملكرد مساجد در شرايط فعلي پرداخت و گفت: براي يافتن پاسخ درست در اين مورد لازم است به امكانات، ظرفيتها و پارامترهايي همچون مقايسه ميان مساعدتهاي مردم و مسئولان به مساجد در گذشته و حال پرداخت تا بتوان به درستي به آن پاسخ داد، اما در مجموع عملكرد خوبي نداشته است.