تأثير قرآن در ادبيات فارسى ‏

قسمت هشتم
‏* فردوسي و انديشه‌هاي توحيدي  : ‏
انديشه توحيدي فردوسي، براساس آموزه‌هاي شيعي است. از ديدگاه تشيع، پروردگار جهانيان خداي توانايي ‏است كه انديشهي انساني قادر به درك ذات او نيست؛ همچنان كه علي بن ابي طالب (ع) در اين باره فرموده ‏است:"او است خداي توانايي كه اگر اوهام را هواي آن در سر افتد كه منتهاي قدرتش را  دريابد، يا انديشهي پاك ‏از وسوسهي  شيطاني، بخواهد در غيب ملكوتش به او ره جويد، يا دل‌ها شيفتهي آن گردند كه به چگونگي صفاتش ‏پي ببرند، يا آن‌جا كه عقول از درك صفات او باز مانند، سوداي رسيدن به كنه ذاتش را در سر پرورند، دست ‏رد به سينهي آن‌ها زند و باز پسشان گرداند.امام علي (ع) در بخش ديگري از اين خطبهي شگفت به مردم عصر ‏جاهليت اشاره مي‌كند كه بت‌ها را نمادي از خدا مي‌پنداشتند و به ستايش آن ها مي‌پرداختند. آنان براي اين خدا ‏مانند انسان اعضايي چون دست و پا و سر تصور مي‌كردند. امام دربارهي آنان و انديشه‌هاي شرك آميزشان ‏فرمود:‏
شهادت مي‌دهم هر كه تو را به آفريدگانت تشبيه كند و چنان پندارد كه تو را اعضايي است جدا از يكديگر و ‏مفصل‌هايي به هم پيوسته، پوشيده به پوست و گوشت همچون پيكر آفريده‌هايت، ضميرش به‌حقيقت تو را ‏نشناخته و دلش به مرحلهي يقين نرسيده؛ زيرا تو را هيچ همتايي نيست... .‏
دروغ مي‌گويند، آنان كه موجودي از موجودات عالم را با تو برابر دانند و تو را به بتانشان همانند سازند و به ‏خيال خود بر تو جامهي آفريدگان پوشانند. دروغ مي‌گويند، آنان كه از روي گمان تو را همانند انسان ، داراي ‏اجزا  دانند و براي تو پيكري با گونه گون قوا تصور كنند... .‏
همانا تو آن خدايي كه در خردها نگنجي تا براي تو چگونگي و كيفيتي انگارند و در وهم‌ها در نيايي تا محدود ‏و مركبت شمارند.‏
در مكتب تشيع كه الهام گرفته از انديشهي امام علي (ع) و اهل بيت (ع) است، خداوند با چشم سر قابل رؤيت ‏نبوده و از محدودهي زمان و مكان و كم و كيف و چند و چون بيرون است. هر كس وي را به اوصاف رايج ‏مخلوقات (اوصاف زايد بر ذات) بستايد، در حقيقت از مسير توحيد دور افتاده و قائل به دوگانگي و تجزيهي ذات ‏الهي شده است.‏
در قرن چهارم هجري، يعني در قرني كه حكيم توس در آن مي‌زيست، ميان متفكران شيعه و متكلمان غير ‏شيعي نظير ابن خزيمه (متولد 311 هجري) پيكارهاي سنگين فكري آغاز شده بود و اين مجادلات در قرون ‏بعد به اوج رسيد. علماي شيعه نظير ثقة الاسلام كليني (وفات 329 هـ. ق) و شيخ صدوق (متولد 381 هجري) ‏و شيخ مفيد (متولد 413 هجري) و سيد رضي (متولد 406 هجري) و سيد مرتضي (متولد 436 هجري) و ‏شيخ طوسي (385 ـ 460 هجري) تعاليم امام علي (ع) را در آثار خود، بازگويي و تكرار مي‌كردند. امّا ‏علماي اهل تسنن، خصوصاً حنبليان  به راهي ديگر رفتند. به عنوان مثال ابن خزيمه كه آثار و كتاب‌هايش ‏مورد قبول بسياري از اهل تسنن و مخصوصاً حنبلي‌ها است، موجودي از خداوند ترسيم مي‌كند كه "داراي ‏دست و پا و چشم و صورت و انگشت و آرنج است و بر عرش و كرسي مي‌نشيند و مي‌خندد و نفس مي‌كشد." ‏
اكنون به سراغ شاهنامهي فردوسي مي‌رويم. يك نگاه كوتاه به اشعار فردوسي نشان مي‌دهد كه اشعار توحيدي ‏وي دقيقاً از كلمات مولاي متقيان (ع) و پيشوايان شيعه الهام گرفته است. فردوسي ستايش جهان آفرين را ‏سرآغاز هر سخن مي‌داند.
فردوسي در مقدمهي داستان رستم و اكوان ديو بر اين نكته تأكيد مي‌كند كه خدا را بايد به يكتايي ـ و آن چنان كه ‏قرآن كريم معرفي مي‌كند ـ شناخت و اين به‌خوبي نشان مي‌دهد كه در دوران وي، جدال متكلمان اهل تسنن و ‏تشيع دربارهي ذات خداوند شديداً رواج داشته است:‏
تو بر كردگار روان و خرد                                       ستايش گزين تا چه اندر خورد‏
ببين اي خردمند روشن روان                                 كه چون بايد او را ستودن توان‏
توخستو7 شوآن را كه هست و يكي است                     روان و خرد را جز اين راه نيست
ايا فلسفه‌دان بسيار گوي                                       مپويم به راهي كه گويي بپوي
ترا هر چه بر چشم سر بگذرد                              نگنجد همي در دلت با خرد‏
‏ سخن هيچ بهتر ز توحيد نيست                              به ناگفتن و گفتن او يكي است‏
خداوند در شاهنامه، قدرتي مطلق و فراگير دارد و حكيم توس اين نگرش را از قرآن آموخته است: اِنّ اللّهَ عَلي ‏كل شيءِ قَدير؛ "بدرستي كه خداوند بر انجام هر چيز توانا است."(بقره / 20)‏
فردوسي در اشعار بسيار اين دانايي و توانايي را به زيباترين شكلي نشان داده است:‏
توانا و دانا و پاينده‌اي                             خداوند خورشيد تابنده‌اي
نخست آفرين كرد بر كردگار                   توانا و دانا و پروردگار‏
توانا و دانا و دارنده اوست                                سپهر و زمين را نگارنده اوست‏
جلوه‌هاي زيبا و شگفت انگيز آفرينش، حكيم توس را بر آن مي‌دارد كه بر آفرينندهي آن همه زيبايي و عظمت ‏آفرين بگويد:‏
نبيذ ز بُن ديده بر تيغ كوه                               هم از بر شدن مرد گردد ستوه‏
بدان آفرين كان چنان آفريد                                ريا آشكارا نهان آفريد
او زورآوري و قدرت رستم را نيز از قدرت خداوند مي‌داند و مي‌گويد:‏
به رستم نگه كردم امروز من                                   بر آن برز بالايِ آن پيلتن
ستايش گرفتن به يزدان پاك                                     كزويست اميد و زو بيم پاك‏
كه پروردگار آن چنان آفريد                                        به آن آفرين كو جهان آفريد
آفرين گفتن بر خداوند يادآور اين پيام الهي است كه در سورهي مومنون (آيه 14) فرموده است:‏
فَتَباركَ اللُّه اَحسنَ الخالقين؛ " در خور تعظيم است (آفرين باد بر خداوند) كه بهترين آفرينندگان است."‏ ‏
ادامه درهفته بعد

بررسي نقش خطبه‌هاي حضرت زهرا(س) در ادبيات شيعي

"علي‌محمد بشارتي" وزير اسبق كشور، در نشست شاعران، پژوهشگران و نغمه‌سرايان ادبيات آييني كه در كانون ادبيات ايران برگزار مي‌شود، نقش و اهميت خطبه‌هاي حضرت زهرا(س) را در فرهنگ و ادب شيعي، مورد بررسي قرار خواهد داد.
"صداقت" مسوول روابط عمومي كانون ادبيات ايران‌، با تاييد اين خبر افزود: اين پنجمين نشست شاعران، پژوهشگران و نغمه‌سرايان ادبيات آييني است كه با توجه به بازخواني و ضرورت رويكرد معرفتي به رگه‌هاي اصيل و چشمه‌هاي زلال ادب ديني برگزار مي‌شود.
وي تصريح كرد: در اين نشست كه ساعت 18 روز پنج‌شنبه 9 خرداد برگزار مي‌شود، شاعران و نغمه‌سراياني چون مشفق كاشاني، حسن سلطاني، فريد طهماسبي و ‌مرتضي فلاحتي حضور خواهند داشت.
علاقه‌مندان به شركت در اين برنامه مي‌توانند در زمان اعلام شده به نشاني: كانون ادبيات، خيابان مفتح جنوبي، روبه‌روي ورزشگاه شيرودي، خيابان اردلان، شماره 31 مراجعه كنند.

اجرا طرح فرهنگي کتاب بانک

کتابخانه قائم (عج) با همکاري برخي موسسه ها و نهادهاي دولتي طرح کتاب بانک را در دست اجرا دارد.
الهه نفري مدير کتابخانه قائم (عج) درباره زمان و چگونگي اجراي اين برنامه ها گفت: به منظور ارتقاي سطح اطلاعات عمومي در نظر داريم دو طرح "کتاب بانک" و "تور بازديد يک روزه از موسسه انتشاراتي اميرکبير" را اجرا کنيم.
مدير کتابخانه قائم در مورد برنامه اول گفت: طرح کتاب بانک مربوط مي شود به شعب بانکهايي در منطقه 18 که به سيستم شماره دهي اتوماتيک تجهيز شده اند. در زماني که مراجعان در اين بانکها در انتظار نوبت به سر مي برند، اين امکان فراهم خواهد شد که به مطالعه کتابهاي موجود در اين شعب بپردازند و از زمان موجود حداکثر استفاده را برده و به اطلاعات عمومي خود اضافه کنند. اين طرح تا پايان خرداد ماه ادامه دارد.
وي اضافه کرد: همچنين قصد داريم در روز يکشنبه پنجم خرداد "تور يک روزه بازديد از موسسه انتشاراتي اميرکبير" را براي اعضاي ثابت کتابخانه و عموم علاقمندان برگزار کنيم که در اين برنامه افراد مي توانند از نزديک با تمام مراحل چاپ و نشر کتاب آشنا شوند.کتابخانه قائم (عج) در يافت آباد، بلوار معلم، بوستان قائم واقع است.

براي حضور در جشنواره موسيقي تونس
 "شجريان" و "ناظري"دعوت شدند

مدير مركز موسيقي عربي و مديترانه‌اي تونس در ديدار با وابسته فرهنگي ايران خواهان حضور اساتيد موسيقي ايراني از جمله محمدرضا شجريان و شهرام ناظري در جشنواره بين‌المللي موسيقات تونس شد.
"عصمتي" وابسته فرهنگي ايران با "مراد الصقلي" مدير مركز موسيقي عربي و مديترانه‌اي تونس ديدار و بر گسترش ارتباطات فرهنگي موسيقي دوكشور تاكيد كرد.
در اين ديدار كه در "قصر نجمةالزهراء" و در منطقه گردشگري بوسعيد واقع در شمال پايتخت تونس، صورت گرفت، مراد الصقلي مدير مركز موسيقي عربي و مديترانه‌اي تونس ضمن اشاره به زيبايي و اصالت موسيقي ايراني و هارموني حاكم بر آن كه همراه با روح معنوي خاصي است،اظهار داشت: با توجه به برگزاري سومين دوره جشنواره بين المللي موسيقات در تونس كه در ماه مبارك رمضان هر سال و با حضور جمع كثيري از علاقه مندان تونسي و غير تونسي برگزار مي‌شود، ما خواهان حضور اساتيد ايراني مانند محمدرضا شجريان يا شهرام ناظري يا ديگر اساتيد هستيم.
در اين ديدار وابسته فرهنگي كشورمان با اشاره به نقش مهم زبان موسيقي در انتقال مفاهيم معنوي و ارزش هاي اسلامي انساني از يكسو و علاقه بسيار مردم تونس به موسيقي اصيل ايراني و حضور كم اساتيد موسيقي ايراني در جشنواره‌هاي بين‌المللي موسيقات تونس خواهان گسترش ارتباطات فرهنگي موسيقي ايران و تونس شد كه با استقبال بسيار "الصقلي" مدير مركز موسيقي عربي و مديترانه‌اي تونس مواجه شد.
در اين ملاقات تعدادي از لوح هاي فشرده موسيقي ايراني به اين مركز ملي موسيقي تونس اهداء شد.
مكان فعلي مركز موسيقي عربي و مديترانه‌اي تونس در سال 1932 ميلادي و توسط بارون دير لانجي به مساحتي بالغ بر 3300 متر ساخته شده و در سال 1991 به مركز موسيقي عربي تبديل شده است.

محمود احمدي‌نژاد به مناسبت برگزاري يازدهمين جشنواره ملي تئاتر مقاومت - فتح خرمشهر در شهرهاي خرمشهر و آبادان، به اين جشنواره پيام داد. در پيام احمدي‌نژاد آمده است: در دفتر تاريخ هر ملتي صفحاتي يافت مي‌شود كه چون برگ‌هاي زرين در ذهن و دل مردم نقش مي‌بندد و به عنوان گواهي از شكوه، افتخار و پايداري در گذر زمان ماندگار مي‌شود. بي‌ترديد خاطرات هشت سال دفاع مقدس نه تنها به عنوان سندي از فداكاري و عشق و آزادگي، بلكه به عنوان مظهري از دينداري و وطن دوستي و نشانه‌هايي از رحمت الهي سراسر اين سرزمين را فرا گرفته است. نشانه‌هايي كه ره توشه‌هاي بسياري را براي سراسر جهان به همراه داشته‌ است. بايد اذعان داشت كه جوهر اصلي مقاومت ملت ايران يكتاپرستي، عدالت‌خواهي و آزادگي بوده است. دفاع مقدس در كشورمان درس‌هاي فراواني به همراه داشت. از يك طرف ماهيت سلطه‌جويانه و جابرانه زورمداران جهاني را نشان داد و از جانب ديگر برتري ايمان، مقاومت و اراده ملي را بر همه سلاح‌‌ها به اثبات رسانيد.
در ادامه اين پيام چنين آمده است: جنگ تحميلي و نابرابر هشت ساله از ايمان، مقاومت و بسيج ملت ايران اسطوره ساخت. تصويرهاي استقامت و صبوري، مهر و شور ايمان مردان و زنان اين سرزمين هرگز از ياد و خاطره‌ها زدوده نخواهد شد. اين همه موهبت و اعجاب در طي دوران دفاع‌مقدس حاصل ايمان انسان آزاده‌اي است كه هيچ چيز را بر شرافت و عزت ترجيح ندادند.
احمدي‌نژاد نوشته است: شهيدان ما با تاسي به شاهدان كربلا، عزت را بر ذلت و جانبازي را بر عافيت‌طلبي ترجيح داده‌اند و صدق وعده‌هاي الهي را در نصرت ناصران دين خدا به اثبات رساندند و راه اثبات پيروزي را به همه جهانيان نشان دادند. مقاومت ملت ايران هنري جاودانه است و در ذات خود مملو از زيبايي است. زيبايي‌هاي دفاع مقدس منبع عظيم و بي‌پايان الهامات هنري زيبا شناختي است.
احمدي‌نژاد در اين پيام تاكيد كرده است: هنرمندان عرصه نمايش در ايده‌پردازي و نوشتن و پردازي متون و اجرا دست بالا را دارند و در حقيقت مي‌خواهند با استفاده از ظرفيت‌هاي هنري تئاتر، هنر مقاومت را توصيف كنند. البته وقتي پاي خرمشهر به ميان كشيده مي‌شود دريايي از الهامات و هنرمندي‌ها و زيبايي‌ها رخ مي‌نمايد. ابتداي آن با مقاومت، تنهايي، عزت، ايمان، عشق و ايثار آغاز مي‌گردد و در نهايت به فتح‌الفتوح ختم مي‌شود. تئاتر مقاومت و هنرمندان عرصه نمايش چنانچه اين مظاهر و زيبايي‌ها را شالوده هنر ارزشمند خود قرار دهند، بار سنگين اين تعهد را به زباني زيباشناسانه به سر منزل مقصود رسانده و نسبت خود را با اين ارزش‌ها معنا بخشيده‌اند.
در ادامه اين پيام آمده است: جنگي كه بر ملت مظلوم و خداخواه ما تحميل شد به رغم تلخي‌‌هاي بسيار، نسلي جوان، مومن و فداكار را با اعتقاداتي آرماني تربيت نمود كه همچنان با رشادت، پرچم عزت و آزادگي را در جهان امروز و ميهن اسلامي‌مان به اهتزاز در آورده‌اند. زبان زنده و گوياي تئاتر با برخورداري از موازين فاخر اين هنر نمايشي از همان اول جنگ و در سنگرهاي دفاع مقدس مقوم عشق و دلدادگي ديني بوده است و هنرمندان تئاتر در جهت ثبت و ضبط ارزش‌هاي دفاع مقدس كوشش‌هاي ارزشمندي نموده‌اند. تئاتر جستجوگري خلاق و حقيقت‌جو همواره به منابع عظيم فرهنگي ملت ما از جمله منابع ديني و سيره و عترت و همچنين حقايق تاريخي تأكيد دارد و روح معنوي خود را از اين چشمه‌هاي فياض سيراب مي‌نمايد. به‌خصوص تئاتر شايستگي و ظرفيت آن را دارد تا از دستاوردهاي انقلاب و شهيدان با زباني فاخر پاسداري كند. خرمشهر قهرمان همواره براي ملت ايران نماد پاسداري, مقاومت و سرافرازي خواهد ماند. خرمشهر قهرمان خاطرات بسياري در سينه خود دارد كه به مدد قلم و لطف ذوق و قريحه هنرمندان و آفرينشگران صحنه‌اي مي‌تواند آن‌ها را در حافظه تاريخي ملت ما زنده نگه دارد و استمرار بخشد.
رئيس جمهور در پايان نوشته است: اينجانب اين مشاركت فرهنگي را در اين شهر ماندگار به فال نيك گرفته و توقع دارم تا هنرمندان مؤمن و متعهد تئاتر كشور در اين تجليگاه هنري، شكوه شورانگيز دفاع مقدس را با خلق آثار هنري خود جاودانگي بخشند. من از همه بانيان و برگزاركنندگان و شركت‌كنندگان در اين همايش به ويژه هنرمندان عزيز تشكر و قدرداني مي‌كنم و براي آنان از خداوند متعال موفقيت و سلامتي مسئلت دارم.