امام على(ع)
قوت الاجساد الطعام و قوت الارواح الاطعام
غذا خوراك بدن است و خوراك جان ها، به ديگران غذا دادن است
مشكاة الانوار، ح 1894

الگوهاي مديريت
درقرآن و اسلام

نويسنده: ‎‏ ناهيده پاكي‏
توگمان مي كني موجود كوچكي هستي درحالي كه عالم بزرگ در تو خلاصه شده است در بينش قرآني و تعاليم اسلامي از يك سو سايه توحيد الهي ‏برجامعه انساني افتاده وهمه را با هر زبان ونژاد در يك مجموعه قرار داده است و اصولا در اسلام جامعه اسلامي جدا از مجموعه عالم هستي ‏نيست و جزئي از عالم بزرگ است. از سوي ديگر درجهان بيني اسلامي، انسان دنياي كوچكي است كه تمام عالم بزرگ را در خود خلاصه كرده ‏و جاي داده است چنان كه در بيان پيشواي بزرگ ما امام علي (ع) آمده است: "تو گمان مي كني  موجودكوچكي هستي؟ در حالي كه عالم بزرگ ‏در تو خلاصه شده است." اين بر اساس تمام اصولي كه در مديريت عالم بزرگ و در مديريت جسم و جان يك انسان حاكم است، بر جوامع انساني ‏حكم فرماست. اين مسئله مي تواند الهام بخش مسائل زيادي گردد و براي يافتن اصول مديريت اجتماعي،سياسي ،اقتصادي و آموزشي و غيراز  آن ‏ما را به دنبال جستجوي اصول مديريت الله در عالم هستي رهنمون گردد. براي نمونه امور زير را مي توان ذكر كرد: ‏
‏1-‏ مديريت خداوند در جهان هستي بر پايه رحمت عام و خاص اوست، چنان كه در سوره حمد كه همه روزه آن را در نمازها مي خوانيم ‏بعد از توصيف خداوند به " رب العالمين " او را به رحمان و رحيم توصيف مي كنيم، يعني عالم هستي صحنه اين دو صفت الهي " ‏بخشندگي ومهرباني" است. مديريت ما نيز د رتمام زمينه ها بايد بر اساس رحمت عام ( محبت به دوست و دشمن ) و رحمت خاص ‏‏(محبت ويژه به دوستان شايسته ) اسوار باشد . بنابراين آنجه مديران را با كاركنان يك مجموعه پيوند مي دهد ،همان پيوند دوستي ، صفا ‏،صميميت و محبت است كه يك مجموعه را با قدرت و توانايي تمام به پيش مي برد.‏
‏2-‏ مسئله رحمت عام و خاص خداوند هرگز به معناي رسيدگي نكردن به تخلفات نيست. چنانچه توصيف به " مالك يوم الدين" (او صاحب ‏روز جزاست) بعد از توصيف به رحمت درسوره حمد گواه اين مدعاست . واكنش هاي مطلوبي كه از سوي علل واسباب جهان به ‏هنگام بي اعتنايي نسبت به آنها دامان ما را مي گيرد، نوعي مجازات الهي در عالم آفرينش است. مثلا بيماري كه از مراقبت ويژه و ‏پرهيز لازم ،سرباز مي زند و بيماريش شديد مي شود به طور خودكار محاكمه وجريمه مي شود، همين امر در مورد تمام مشكلاتي كه ‏دامان ما مي گيرد، صادق است و در الگوهاي مديريت اجتماعي ما نيز مي تواند به صورت يك قانون حاكم باشد . ‏
‏3-‏ قلب ما را خداوند براي اداره اين بدن ازنظر تغذيه آفريده است با اين كه شبكه خون رساني بدن چنان است كه ده ميليون ميليارد سلول ‏بدن را به آساني تغذيه ميكند، اما قلب تنها با دو سه شاهرگ سرو كار دارد و به آنها در كار خود اعتماد ميكند وهرگز با تمام مويرگ ها ‏ارتباط مستقيم ندارد. اين الگوها به ما مي گويد مديريت صحيح تنها در پرتو اعتماد مستقيم ، معاونان محدود مورد اعتماد است و اگر ‏مديري بخواهد ارتباط مسقيم خود را تمام نفرات برقرار سازد، راه خطا پيموده است و درست مثل آن است كه تمام مويرگ هاي بدن ‏،مستقيما با قلب ارتباط داشته باشند. اين اصل در مورد مديريت مغز و سلسله اعصاب نيز كاملا صادق است.‏
‏4-‏ درتكوين نطفه انسان و تمام جانداران و بذر گياهان، نقطه شروع بسيار كوچك است اما هدف دريك مرحله  بسيار بالا، با اين كه قدرت ‏خداوند برترين قدرتهاست ،اين الهامي است به همه مديران كه نقطه شروع را كوچك بگيرند و با گسترش آن به اهداف بسيار بالا ‏برسند. مسئله آفرينش عالم هستي در چندين روز (دوران عظيمي كه هر يك ميليون ها سال طول كشيده ) نيز تاكيد ديگري بر اين ‏موضوع است. ‏
‏5-‏ درمديريت الهي ، اصل ساخته شدن انسان هاست وهر گونه دگرگوني را با دگر گوني انسان مرتبط مي سازد، آيات كتاب آسماني ما ‏،شاهد زنده اي بر اين مدعاست پروردگار جهان در سوره رعد، آيه 11 مي فرمايد: " خداوند سرنوشت هيچ ملتي را تغيير نمي دهد ‏مگر اينكه خودشان بخواهند." در مديريت جوامع انساني نيز مسئله اصلي ساخته شدن انسانهاست و آنها كه تكيه اصلي را بر ابزارمي ‏كنند، راه خطا مي پيمايند ،همان گونه كه با چشم ديديم ابرقدرتهايي كه پايه انساني را در ايدئولوژي خود بر تحول ابزار توليد قرار دادند ‏وانسان را مقهور آن شناختند ، چگونه گرفتار عواقب دردناك سوء مديريت ناشي از اين تفكر گشتند و سرانجام فروپاشي و مجازات ‏خود را در اين جهان ديدند.‏
‏6-‏ مسئله سازماندهي و هماهنگي را كه مديريت نقش بسيار مهمي ايفا مي كند مي توان در جهان طبيعت و عالم خلقت به عالي ترين ‏صورت مشاهده كرد و از آن الهام گرفت.مثلا در برابر يك حادثه ناگهاني و سخت كه براي يك انسان پيش مي آيد در يك لحظه ،تمام ‏نيروهاي جسمي و روحي او با هماهنگي خاصي بسيج مي شوند. مغز بروز حادثه را درك مي كند. يك فرمان از طريق اعصاب صادر ‏مي شود و مقار ن آن ،ضربان قلب به سرعت بالا مي رود تا خون را هر چه بيشتر به مغز برساند براي اين كه عضلات كارهاي ‏بيشتري را انجام دهند ، تنفس نيز سرعت مي گيرد تا خون را با سرعت كار قلب، همگون سازد، هوشياري بيشتر مي شود ،چشم تيز ‏بين تر و گوش شنواتر مي شود ، معده كار خود را موقتا تعطيل مي كند و احساس تشنگي و گرسنگي كه يك عامل بازدارنده است، ‏ناگهان از بين مي رود و جالب اين كه تمام اينها به صورت خودكار انجام مي گيرد ،يعني اين وظيفه بر عهده بخش نا آگاه اعصاب ‏گذارده شده است نه بخش آگاه . سازماندهي و هماهنگي در مديريت نيز بايد چنين در عمق تشكلات نفوذ كند تا در برابر حوادث به ‏صورت خودكار عمل كند ، در غير اين صورت فرصتهايي كه هر لحظه آن سرنوشت ساز است ،ممكن است از دست برود.‏