قسمت دوم
منصور نصيري

***منظور از علم مورد تأكيد قرآن
مسأله ديگري كه بايد به آن پرداخت اين است كه علمي كه قرآن آن را ستوده و بر تعليم و تعلم آن تأكيد مي‎كند، چه نوع علمي است؟ برخي پنداشته‎اند كه علمي كه قرآن بر تعليم و تعلم آنها تأكيد مي‎كند،تنها شامل علوم ديني است، و بنابر اين، علوم ديگري نظير كيهان‎شناسي، پزشكي، رياضيات و... خارج از حيطه علوم مورد نظر قرآن است. اما بايد گفت اين ادعا، قابل دفاع نيست. به دلايل متعددي از جمله دلايل زير مي‎توان اثبات كرد كه علم مورد تأكيد قرآن شامل همه علوم نافع براي بشر مي‎باشد:( [25])
در بسياري از آيات و نيز بسياري از روايات،"علم" به طور مطلق مورد ستايش قرار گرفته است: آياتي چون: "قل هل يستوي الذين يعلمون والذين لايعلمون"؛ "علم الانسان ما لم‎ يعلم"؛ و رواياتي چون: من سلك طريقاً يطلب فيه علماً سهل الله له طريقاً الى الجنة". علاوه بر آن، برخي از آيات و روايات صريح در اين هستند كه منظور از علم تنها علوم اعتقادي و احكام شرعي نيستند، نظير آيه "ولقد آتينا داود علماً وقالا الحمد لله الذي فضلنا علي كثير من عباده المؤمنين، وورث سليمان داود وقال يا ايها الناس علمنا منطق الطير وأوتينا من كل شيء إن هذا لهو الفضل المبين"( [26]) (و به راستي به داود و سليمان دانشي عطا كرديم و آن دو گفتند ستايش خدايي را كه ما را بر بسياري از بندگان باايمانش برتري داده است. و سليمان از داوود ميراث يافت و گفت: اي مردم، ما زبان پرندگان را تعليم يافتيم و از هر چيزي به داده شده است. راستي كه اين همان امتياز آشكار است.). روشن است كه دانستن "زبان پرندگان" علمي ديني محسوب نمي‎شود، در حالي كه قرآن آن را فضيلتي از فضايل يك پيامبر دانسته است.
از برخي روايات نيز به نحو روشني استفاده مي‎شود علم مورد تأكيد اسلام تنها علوم مربوط به دين نيست، نظير :"اطلبوا العلم و لو بالصين".( [27]) روشن است كه در آن زمان كشور چين محل تعليم و تعلم علوم مربوط به دين نبوده است،( [28]) بلكه بيشتر به علوم صنعتي معروف بوده است و مردمان آنجا نيز كفار و مشركان بوده‎اند نه مسلمان و روشن است كه يادگيري علوم و اعتقادات ديني از مشركان و كفار ممكن نيست.( [29]) و شايد علت ذكر آن در روايت، اشاره به اين نكته است كه دوري مسافت عذري براي تر ك علم نيست.
قرآن مجيد مردم را به مطالعه نظام خلقت، زمين و شگفتيهاي آفرينش، و حالات گوناگون موجودات مختلف، و به عبارت ديگر به مطالعه و تفكر آيات آفاقي و انفسي فرا مي‎خواند؛ آياتي نظير: "أفلم ينظروا الى السماء فوقهم كيف بنيناها و زيناها، و ما لها من فروج، والارض مددناها والقيناها فيها رواسي وأنبتنا فيها من كل زوج بهيج تبصرة وذكرى لكل عبد منيب"؛( [30]) "أفلا ينظرون الى الإبل كيف خلقت والى السماء كيف رفعت والى الجبال كيف نصبت والى الارض كيف سطحت"؛( [31]) "و في الارض آيات للموقنين و في أنفسكم أفلاتبصرون".( [32]) "إن في خلق السموات و الارض واختلاف الليل و النهار والفلك التي تجري في البحر بما ينفع الناس وما انزل الله من السماء من ماء فأحيا به الارض بعد موتها وبث فيها من كل دابة و تصريف الرياح و السحاب المسخر بين السماء والأرض لآيات لقوم يعقلون"( [33]).
روشن است كه مطالعه هرچه بيشتر و دقيق‎تر اين نشانه‎ها همواره در پي بردن به شگفتي‎هاي خلقت تأثيرگذار است و هدف مورد نظر آيات را برآورده مي‎سازد.
برخي دلايل ديگر نيز مؤيد آن است كه علم مورد تأكيد در قرآن و روايات نمي‎تواند در علوم مربوط به دين محدود باشد؛ مثلاً چنانچه رشته علمي خاصي مقدمه وصول به هدف اسلامي يا اجراي احكام شرع باشد، از باب مقدمه واجب، واجب مي‎شود. بنابر اين، ازآنجا كه مثلاً تأمين سلامت افراد جامعه واجب است،يادگيري علم پزشكي به عنوان واجب كفايي واجب مي‎شود. برخي علوم ديگر نيز از راه قواعدي چون قاعده "نفي سبيل" واجب مي‎شود: بر اساس محتواي آيه "لن‎ يجعل الله للكافرين على المؤمنين سبيلاً"( [34]) جامعه اسلامي نمي‎تواند تحت سلطه و نفوذ غير مسلمانان زندگي كند و براي تحقق اين هدف بايد در امور مختلف علمي، اقتصادي، فرهنگي و سياسي به استقلال و خوداتكايي برسد و اين امر، مستلزم تربيت متخصصاني در زمينه‎هاي گوناگون مي‎باشد.( [35])
ميراث علمي عظيم و گرانبهايي كه دانشمندان مسلمان در قرون اوليه هجري، برجاي گذاشتند، و در بخش‎هاي پاياني مقاله به آن خواهيم پرداخت، با اين پندار سازگار نيست.( [36]) واقعيت اين است كه اگر برداشت دانشمندان مسلماني كه قرن‎ها آثار علمي آنها در جهان علم مرجع بود، انحصار علم به علوم مربوط به دين بود، هرگز چنين ميراث علمي جهاني تحقق نمي‎يافت.
با توجه به اين نكات بايد گفت هرچند هرگز نمي‎توان ادعا كرد كه قرآن مجيد به طور مفصل به بيان مسائل گوناگون شاخه‎هاي مختلف علمي پرداخته است، اما در مقام دعوت و فراخواني نسبت به يادگيري و مطالعه علوم به طور فراگير و همه‎جانبه عمل كرده است، يعني هم به مبدأ، كه خداي سبحان و اسماء و مظاهر گوناگون آنهاست،مي‎پردازد و هم به معاد و هم به رابطه ميان مبدأ و معاد و علاوه بر آن به تعليم مسائلي از جهان‎شناسي و انسان‎شناسي، كه هركدام به نوبه خود مظهر نامي از نامهاي خدايند، مي‎پردازد و نيز نحوه پيدايش و پرورش بسياري از موجودات ذي‎روح و غيرذي‎روح را به منظور تشريح آيات انفسي و آفاقي بيان مي‎كند.( [37])
البته نبايد از يك نكته مهم غفلت كرد و آن اينكه از نظر قرآن هر علمي از علوم گوناگون بذاته مورد نظر نيست، بلكه مطالعه و كسب اين علوم علاوه بر اهداف دنيوي و رفاه اين‎جهاني بايد مقدمه‎اي براي رسيدن به هدف بالاتر يعني شناخت بهتر آفريدگار باشد. در واقع، از نظر قرآن مطالعه طبيعت بالذات مورد نظر نيست؛ بلكه به خاطر آن است كه آثار صنع الهي در جهان شناخته شده و از امكانات طبيعي به گونه‎اي سازنده و مفيد بهره‎وري شود.( [38]) اگر مطالعه طبيعت انسان را به خدا نرساند و بلكه او را از خداوند دور كند مفيد نخواهد بود. مطالعه طبيعت در صورتي مي‎تواند به خدا رهنمون سازد كه قلباً ايمان ديني وجود داشته باشد.( [39])
اسلام معيار مطلوب بودن يك علم را، مفيد بودن آن دانسته است و معيار مفيد بودن علم، از ديد تعاليم اسلام، آن است كه انسان را به سوي خداوند رهنمون سازد و به رضايت و خشنودي خداوند انجامد. هر علمي كه از چنين ويژگيهاي برخوردار باشد مطلوب و ستوده است و كسب آن عبادت مي‎باشد. و از اين نظر ميان علوم خاص ديني و يا علوم طبيعي هيچ تفاوتي وجود ندارد. گستره وسيع علم مورد نظر اسلام را مي‎توان از بيانات گرانبهايي چون احاديث زير دريافت: "اطلبوا العلم و لو بالصين"( [40]) و "العلم ضالة المؤمن فخذوه ولو في ايدي المشركين"( [41]) در واقع علم از نظر اسلام بايد مصداق اين بيان زيباي علي( عليه‎السلام) باشد كه فرمود: "ثمرة العلم العبادة".( [42])
برداشت علماي بزرگ مسلمان، در قرون اول هجري، نيز، همين بوده است كه ثمرة دانش عبادت است. و هم از اين رو بوده است كه در علم‎ورزي خود به ترجمه علوم ملت‎هاي ديگر پرداختند.( [43]) پيش از آنكه علم جديد تكوين يابد مطالعه طبيعت هم ابعاد فيزيكي و هم ابعاد متافيزيكي را دربرداشت. از نظر اسلام همه رشته‎هاي علمي مهم است. بخشي از دانش ما از طريق وحي و پيامبران به ما رسيده است و بخش‎هاي ديگر از راه مشاهده و تعقل و شهود خود ما حاصل مي‎شود. اما نكته مهم آن است كه اسلام براي همه آنها واژه "علم" را به كار برده است. از اين رو، از نظر اسلام هيچ رشته‎اي از رشته‎هاي علمي بالذات غيرمطلوب نيست؛ چرا كه دانش حكم نور را دارد و از همين رو همواره ستوده است. و تنها دلايل عرضي است كه گاه برخي از رشته‎ها را غيرمفيد يا نامطبوع مي‎كند. درواقع دين همه دانش‎هاي مفيد را طلبيده است و با اين نگاه مي‎توان گفت همه دانش‎ها ديني است و تقسيم علم به علم ديني و غيرديني نادرست است. به همين جهت علماي اسلام در دوران درخشش تمدن اسلامي، با نگاهي كل‎گرايانه و وحداني به شاخه‎هاي مختلف علمي، آنها را در راستاي مطالعات ديني خود محسوب مي‎كردند.( [44])
همچنانكه روشن است در بينش و انديشه اسلامي علم هيچگاه در عرض دين نيست، بلكه همواره در طول آن مي‎باشد. به تعبير ديگر دين همواره پيروان خود را به تفكر و كاوش‎‎هاي تجربي سير در طبيعت فرا خوانده است.( [45]) اين امر يكي از عوامل مهم در پيشرفت مسلمانان قرون اوليه هجري در زمينه‎هاي گوناگون علمي مي‎باشد، كه در بخش بعدي به آن خواهيم پرداخت.
***تأثير قرآن بر شكوفايي علمي مسلمانان( [46])
روشن است كه قرآن تأثير زيادي بر شكوفايي علمي مسلمانان نهاد؛ درواقع،  مسلمانان پيش از اسلام نيز ميتوانستند به علوم يونانيان، چينيان، و هنديان بپردازند؛ اما همچنانكه ميدانيم چنين نكردند. با نشر تعاليم قرآن و تأكيد آن بر علم بود كه مسلمانان مسافتهاي طولاني را براي علم آموزي پيموده و در مدت زماني كمتر از هشتاد سال علوم طب، نجوم، رياضي، كيميا و فلسفه از هند و يونان به جهان اسلام وارد شد( [47]) و روز به روز بالنده‎تر شد. نهضت علمي مسلمانان نخست از ترجمه كتابهاي علمي و فلسفي يوناني، ايراني، سرياني و هندي به زبان عربي و فراگيري اين علوم و معارف آغاز شد.( [48])  "فرانتس روزنتال" در كتاب نفوذ علوم يونان باستان در اسلام با اشاره به همين حقيقت مي نويسد: تنها سود عملي يا نظري نميتواند ترجمه كتابهاي بيگانه را در ميان مسلمانان تبيين و توجيه كند؛ بلكه ديدگاه قرآن و تعاليم اسلام درباره علم است كه نه تنها در زندگي ديني بلكه در همه ابعاد زندگي انساني، بزرگترين عامل تحرك بوده است. همين موضعگيري اسلام است كه بزرگترين انگيزه را در كسب علوم و فتح بابي را براي رسيدن به معارف گوناگون به وجود آورده است. اگر اين انگيزه نبود ، مسلمانان در كار ترجمه فقط به ضروريات زندگي عملي بسنده ميكردند.( [49])
اين حركت مسلمانان در شكوفايي رشته هاي گوناگون علمي تأثير و نقش بسيار زيادي داشته است كه مورد اعتراف و اشاره بسياري از انديشمندان غرب واقع شده است؛ "مورفي"، با اشاره به اين نكته، مي نويسد: پس از سقوط روم، محور علم از غرب به شرق تغيير مكان داد و در قرون وسطي اين مسلمانان بودند كه عمدتاً حافظ دانش يونانيان بودند. در اين راستا پيشرفتهاي علمي چشمگيري نيز در رشته هايي چون نورشناسي، پزشكي، ستاره شناسي و رياضيات بدست آوردند. مسلمانان در قرن دوازدهم آثار علمي مهم ارسطو را به اروپاي غربي معرفي كردند و اوج تأثيرگذاري اين آثار در دو رساله جامع "توماس آكويناس" مشهود است.( [50]) و ظهور دانشمنداني چون جابربن حيان، حنين بن اسحاق، محمد بن اسحاق، محمد بن موسي خوارزمي، محمد بن زكرياي رازي، فارابي، ابن هيثم، بيروني و ابن سينا و ديگر انديشمنداني كه در رشته هاني گوناگون علمي نفوذي جهاني داشته اند، گواهي بر اين امر است.( [51])
همچنين بحث و نظر و نقاديهاي فراواني كه در قرون سوم تا پنجم ميان علما و دانشمندان مسلمان وجود داشته است، نشانه بارزي بر نشاط علمي در جهان اسلام است.( [52]) با ظهور اسلام بود كه اندك اندك، مسلمانان علاوه بر علم ديني به علوم ديگري چون فلسفه، نجوم، فيزيك، شيمي، جغرافيا، رياضيات، و علوم انساني، پرداختند.( [53]) و در بسياري از آنها به ابداعات و اكتشافات بزرگي دست يافتند؛( [54]) و بدين ترتيب، تا قرن پنجم هجري تمدن عظيم علمي را بنا نهادند. البته اين نهضت رو به فزون علمي در قرن‎هاي بعد در اثر عواملي چون حمله مغول، جنگهاي صليبي، استبداد حكمرانان، تفرقه و انحرافات عقيدتي و اخلاقي مسلمانان و نيز استعمار، رو به ركود گراييد؛ اما هيچگاه در جهان اسلام تعارض خيلي جدي ميان علم و دين به وجود نيامد و نخواهد آمد.( [55])
شيوة انديشه مسلمانان در علوم مختلف مورد توجه اروپاييان قرار گرفت. همانطور كه مسلمانان به ترجمه كتب يوناني پرداخته و به خزانه دانش آنها راه يافتند و علاوه بر آن خود نيز با تحقيقات خويش موجبات پيشرفت و توسعه علم را فراهم آوردند، اروپاييان نيز كتابهاي عربي يا معرب را ترجمه كرده و كليد دانش را از طريق اندوخته هاي علمي مسلمانان به دست آوردند.( [56]) و در اين بين بهتر از همه راجر بيكن بود كه به اين امر متفطن شد.( [57])
بسياري از مورخان به تأثير مسلمانان در پيشرفت علوم جديد اذعان كرده‎اند كه در اين مورد‎، به ويژه مي‎توان از "بريفو" (Briffault)  نام برد.( [58]) معمولاً گفته ميشود كه بيكن  نخستين فردي است كه تجربه و آزمايش را كه دو ركن اساسي علم است، به مباني تحقيق علمي وارد ساخت؛ اما بايد اعتراف كرد كه اين فكر از مسلمانان سرچشمه گرفته است و اين مطلبي است كه همه محققان اروپايي كه در اين مورد تحقيقاتي داشته اند، به آن اشاره كرده اند.( [59]) و برخي از آنها تصريح كرده اند كه راجر بيكن همه نتايج و پيشرفتهاي علمي خود را از كتابهاي عربي ترجمه شده به لاتين برگرفته است.( [60]) همچنين بر اساس تحقيقات فراواني كه انجام يافته است، ثابت شده است كه كوپرنيك نظريه هاي خود، درباره گردش سيارات را از ستاره شناسان اسلامي، كه درقرن سيزدهم و چهاردهم ميلادي ميزيستند، گرفته است.( [61])
اهميت جهاني علوم عربي و اسلامي نيز به اين دليل است كه مسلمانان موجبات انتقال اين علوم را به ملل مسيحي اروپاي غربي فراهم آوردند.( [62]) از اين رو، خدمتي كه اعراب و مسلمانان به پيشرفت علوم كردند، تنها به اكتشافات علمي محدود نميشود؛ بلكه آنها با تأسيس مدارس و تأليف كتابهاي علمي باعث انتشار علم شدند و از اين جهت حق بزرگي بر اروپاييان دارند( [63]) چرا كه اروپاييان با تماسهايي كه با مسلمانان داشتند، از اين ذخاير علمي گرانبهايي كه مسلمانان فراهم آورده بودند، بهره مند شدند.
ادامه دارد...

همايش "اعجاز قرآن" پايان سال جاري به همت پژوهشكده اعجاز قرآن در دانشگاه شهيد بهشتي برگزار مي‌شود.
 دكتر "علي‌رضا طالب‌پور"، رئيس پژوهشكده "اعجاز قرآن" گفت: براي هر چه بهتر برگزاي اين كنفرانس از ابتداي مهرماه سال جاري، جلسات نقد و بررسي در موارد اعجاز قرآن برگزار مي‌شود.
مدير عامل سابق مؤسسه تحقيقاتي امام رضا(ع) گفت: از جمله كارهايي كه اين انجمن انجام داده است ايجاد سايت پژوهشكده است كه بخشي از فعاليت‌هاي اين سايت عضوگيري است. هم‌چنين در اين سايت موارد اعجاز قرآن كه به دويست مورد مي‌رسد نيز ارائه مي‌شود.
وي در ادامه سخنانش افزود: بعد از افتتاح اين سايت طي دو هفته آينده، علاقه‌مندان نيز مي‌توانند موضوعات پيشنهادي خود را از طريق سايت ارائه دهند. اين موضوعات بعد از بررسي در گروه كارشناسي خود پژوهشكده و تأييد شوراي مركزي روي سايت ارائه مي‌شود. پس از ارائه شدن موضوع روي سايت، اين موضوع توسط دو داور مورد ارزيابي قرار مي‌گيرد و بعد از آن با حضور عموم علاقه‌مندان مورد نقد و بررسي قرار مي‌گيرد.
دانشگاه شهيد بهشتي به عنوان يكي از دانشگاه‌هاي باسابقه كشور و برخوردار از مجموعه‌اي از دانشكده‌هاي مختلف در علوم روز با اساتيدي مجرب، افتخار تأسيس پژوهشكده‌اي با عنوان "اعجاز قرآن" را داشته است تا در آن، قرآن محور بوده و همه علوم و فنون و دانش بشري به ياري فهم و درك اين كتاب مقدس درآيند.
اين پژوهشكده در شهريورماه هشتاد و شش از وزارت علوم، تحقيقات و فناوري مجوز فعاليت خود را گرفته و در حال حاضر در چهار گروه: مفاهيم قرآن، اعجاز علمي قرآن، اعجاز لفظي قرآن و سيستم‌هاي قرآن به فعاليت خود ادامه مي‌دهد. افراد متخصص در دو رشته علوم اسلامي و علوم روز اعضاي هيئت علمي اين پژوهشكده را تشكيل مي‌دهند.

طلاب غيرايراني در نشستي به بررسي روابط متقابل شيعه و سني از ديدگاه امام خميني(ره) مي‌پردازند.حجت الاسلام خراساني نژاد، مدير روابط عمومي مدرسه علميه فقه و معارف اسلامي(حجتيه) گفت: در آستانه نوزدهمين سالگرد ارتحال امام خميني(ره)،‌ نشست علمي بررسي روابط متقابل شيعه و سني از ديدگاه امام خميني(ره)، با حضور طلاب غيرايراني، در مدرسه علميه فقه و معارف اسلامي قم برگزار مي‌شود.
مدير روابط عمومي مدرسه علميه فقه و معارف اسلامي خاطر نشان كرد: اين نشست از سوي معاونت پژوهشي و گروه فقه و مقارن مدرسه عالي فقه و معارف اسلامي، و با سخنراني حجت الاسلام رضا اسلامي از نويسندگان و محققان حوزه علميه قم، برگزار خواهد شد.
حجت الاسلام خراساني نژاد در پايان افزود: اين نشست علمي، نهم خردادماه، ساعت 11:30 در مدرسه علميه فقه و معارف اسلامي(حجتيه) قم برگزار مي‌شود كه طلاب غيرايراني به بررسي روابط متقابل شيعه و سني از ديدگاه امام خميني(ره) مي‌پردازند.

قسمت دوم و پاياني

****نکات آيات:
1ـــ زمين و سيارات در ابتدا به هم متصل بوده اند، بعد از هم باز کرده شده و بلند کرده شده اند. 2ـــ ميان سيارات ستونهاي نامرئي وجود دارد. 3ـــ ميان سيارات تعادل وجود داد.
1ـــ زمين و سيارات در ابتدا به هم متصل بوده اند و بعد از هم باز کرده شده و بلند کرده شده اند:
چنانکه پيش از اين آمد خورشيد و ساير سيارات منظومه شمسي در ابتدا در کـنـار هـم شکـل گرفته بوده اند  و بعدها از هم فاصله گرفته اند. علت اينکه قرآن دور شدن آنها را "بلند کردنِ" آنها توصيف نموده  اين است که بالاي ما قـرار دارنـد و دور شـدن آنها نسبت به ما حالتِ "بلند شدن و بالا رفـتنِ آنها"  دارد.
2ـــ ميان سيارات ستونهاي نامرئي وجود دارد:
سيارات منظومه شمسي با نيروي جاذبه که انسان آنرا بصورت ستونهاي از موج تصور مي کند و به شکـل سـتـون آنـرا رسم مي کند با هم نگـهـداشته شده اند.
3ـــ ميان سيارات تعادل وجود دارد:
عـلـتِ کشيده نشدن سيارات بطرف همديگر و يا هل ندادن همديگر وجود نيروي جذب و دفع متعادل ميان آنها است. مثلاً خورشيد زمين را بـطرف خود مي کشد و زمين در حرکت خود دور خورشيد که رو به دور شدن از از خورشـيـد است خود را از خورشيد دفع مي کند (که به آن نيروي گريز از مرکز گفته مي شود). نيروي کشش خورشيد و دفع زمين به يک اندازه است، به اين خاطر نه خورشيد مي تواند زمين را بطرف خود بکشد و نه زمين از مدار خود دور خورشيد خارج شده و به بيرون از منظومه شمسي برود. از آنجا که زمين در مداري شبه بيضي دور خورشيد مي گردد هنگامي که به خورشيد نزديک مي شود سرعت آن بيشتر مي شود، در نتيجه نيروي دفع (نيروي گريز از مرکز) آن نيز بيشتر مي شود که برابر مي شود با نيروي جاذبه بيشتر شده خورشيد، و هنگاميکه از خورشيد دور مي شود و نيروي جاذبه خورشيد کمتر مي شود سرعت حرکت آن نيز کمتر مي شود، و به اين شکل هميشه نيروي جذب و دفع (نيروي گريز از مرکز) برابر است. اين وضع در رابطه با همه اجرامي که در مرکز هستند و اجرامي که در مداري دور آنها مي گردند صادق است، مانند زمين و ماه.
****وجـود 11 سـيـاره
" يوسف به پدر خود گفت: پدرم! من يازده سياره ديدم و خورشيد و مـاه را ديدم که براي من سجده مي کرده اند".
نکـتـه آيـه: يوسف 11 سياره ديده است:
"خورشيد" و "ماه" که يوسف در خواب ديده پدر و مادر وي (کـه مادر وي در واقع خالـه وي بوده) مي باشد. و 11 سياره 11 برادر وي مي باشد، ولي ديدن 11 سياره الـزاماً به اين معني است کـه يازده سياره براي ديده شدن مي بايست وجود داشـته باشد.
در زماني که يوسف اين خواب را ديـده (يعـني 2000 سال پيش از ميلاد مسيح)،  تا زمان محمد و همينطور تا پيش از اختراع تلسکوپ، انسان فـقـط سياراتي را که بچشم مي ديد مي شناخت. يعني عـطارد، زهره، مريخ و مشتري.
هـفتمين سياره (اورانوس) در سال 1781 کشف شد ــــ نپتون (هشتمين سياره) در سال 1846 ـــ و پلوتون (نهمين سياره) در  سال 1930. مجموع سيارات منظومه شمسي که فعلاً انسان آنها را مي شناسد 9 تا است.
در سال 1992 انـسـان يـک سـياره يخي کوچکي را در خارج از حومه پلوتون کشف کرد. و از آن پس 15 سياره کوچک ديگر را در همان نواحي پيدا کرده، ولي فعلاً مشغـول بررسي آنهاست که آيا سياره هستند يا سيارک و يا چيز ديگري.
در سال 2003 سياره ديگري کشف شد که بعدها بعنوان دهمين سياره شناخته شد. جرم آن حداقل به اندازه پلوتون است و فاصله آن از خورشيد بيش از دو برابر فاصله پلوتون از خورشيد است.
" خدا سيارات و زمين را نگه مي دارد که فرونپاشند، اگر فروبپاشند کس ديگري غير خدا نيست که بخواهد آنها را بگيرد. خدا خيلي بردبار است و مسائل را براي تعيين تکليف شدن به آينده موکول مي کند".
هـمانطور که آيـه مطرح کـرده زمـيـن و سيارات در واقع در مدار خود نگه داشـته شده اند که فـرو نمي پاشند. چيزيکه آنها را نگه داشته نيروي جاذبه و دافعه (گريز از مرکز) ميان آنها و خورشيد است. و اينکه آيه مي گويد خدا آنها را نگه داشته جنبه مجازي دارد. به اين معني که قانون جاذبه و دافعه (گريز از مرکز) از طرف خدا وضع شده است.
(هيچيک از علومي که ما در اين کتاب از آن صحبت مي کنيم در زمان محمد وجود نداشته است. و منظور از موکول نمودن مسائل به آينده براي تعيين تکليف شدن" اينست که خدا به هر کسي و هر مردمي فرصت يک زندگي مي دهد، و مجموع اعمال آنها را در نهايت حسابرسي مي کند، و به خاطر ستمگري کسي يا کساني يا حاکميتي نظام هستي را به هم نمي ريزد و همه چيز را نابود کند).