آثار و برکات انس با قرآن در کلام پيامبر اعظم(ص)

 علي اسعدي
قسمت اول
در مقاله حاضر نويسنده با استناد به آيات قرآن و روايات به برخي از آثار و دستاوردهاي انس با قرآن کريم اشاره کرده است البته انس با اين کتاب آسماني، آثار دنيوي و اخروي فراواني دارد که دراين مقاله نويسنده صرفا به پاره اي از آثار دنيوي ارتباط و انس با قرآن اشاره کرده است و پرواضح است که با يک مقاله نمي توان به تمام آن آثار آگاهي و اطلاع يافت، با هم آن را مي خوانيم.
قرآن، کلام ارجمند خداوند و واسطه انس بندگان با خداست. راهنماي آدمي از ضلالت ها و پناهگاه او در فتنه ها، جدا کننده حق از باطل و نيکوترين سخن و رساترين اندرز و سفره گسترده الهي در ميان بندگان است تا از خوان نعمتش جسم و جان خويش راحيات بخشند و زندگي سرد و زمستاني خويش را با انس با قرآن بهاري کنند. مگر نه آنکه بهار قرآن بهار دلهاست(1) و بهار، زيباترين فصل طبيعت، آنانکه قلب خويش را با قرآن همنشين ساختند نه يک فصل حياتشان که تمامي فصول زندگيشان دراين جهان و آن جهان بهاري است.
پيامبر(ص) که قلب خويش را ظرف نزول قرآن ساخته، پيش از تمامي خلايق الهي با قرآن مأنوس بود و از آن در زندگي خويش تأثير مي پذيرفت. آنگاه که از عايشه وصف پيامبر را جويا شدند با جمله اي کوتاه اما دنيايي از معنا چنين گفت: "و کان خلقه القرآن"؛(2) قرآن، اخلاق پيامبر بود." رفتار و گفتارش، انديشه و ذکرش، و تمامي حرکات و سکنات پيامبر قرآني بود و به يقين بهترين و کوتاهترين وصف پيامبر درهمين جمله خلاصه مي شود از اين رو پيامبر را بايد آيه آيه قرآن دانست و تفسير سيره اش را در قرآن جست. بنابراين اگر پيامبر اسوه حسنه مؤمنان است. "لقد کان لکم في رسول الله اسوه حسنه (3) و اگر يکي از جلوه هاي اسوه بودن پيامبر را اوج انس او با قرآن بدانيم پس بايد انس با قرآن و آثار آن را در کلام و رفتار ايشان جستجو کنيم و بدينوسيله به آن حضرت اقتدا کنيم. پيامبر چنان با قرآن مأنوس بود که بارها و بارها با تلاوت آيات اشک از چشمانش سرازير مي شد و از آن متأثر مي گرديد و چنين تأثيرپذيري از آيات جز با انس شديد قلبي با کلام وحي حاصل نمي شود.
ابوذر غفاري همدم و انيس پيامبر مي گويد: "شبي رسول خدا ما را براي عبادت بيدار کرد، درحالي که خود آن حضرت آن شب بيدار بود و همواره اين آيه را مي خواند: "ان تعدبهم فانهم عبادک و ان تغفر لهم فانک انت العزيز الحکيم(4)؛ اگر آنان را (بندگان) عذاب کني پس آنان بندگان تواند و اگر آنها را ببخشايي پس همانا توانا و حکيمي" (5) ارتباط پيوسته با قرآن و مأنوس بودن با آن آثار و ثمرات شگرفي دارد که پاره اي از آن مربوط به زندگي دنيوي و بخش مهمي از آن به جهان آخرت مربوط است. ميزان بهره مندي انسان از اين آثار بستگي به سطح و کيفيت انس با قرآن دارد. انس با قرآن را مراتبي است و کمترين مرحله انس با قرآن نگاه کردن روزانه به قرآن است که همين نگاه کردن بدون خواندن، جزو عبادات مستحبي محسوب شده و ثواب دارد. پيامبر دراين باره فرمودند: "النظر في المصحف من غير قراه عباده (6) نگاه کردن به خطوط قرآن بدون خواندن آن عبادت است."
شنيدن قرآن، تلاوت قرآن، حفظ قرآن، تعليم و تعلم قرآن، توسل به قرآن، هريک مراتب و شيوه هاي انس با کتاب الهي است که در روايات، ثمرات و فوايدي براي هريک ذکر شده است. به يقين معناي واقعي انس با قرآن صرفا با تلاوت، حفظ، شنيدن و تعليم بدون تدبر و عمل به قرآن حاصل نمي شود بلکه آنچه انس واقعي را معنا مي بخشد عمل به آيات و تأثيرپذيري در عمل و رفتار تلاوت کننده است وگرنه چه بسا قارياني که قرآن را تلاوت مي کنند اما چون انگيزه هاي درستي ندارند قرآن آنها را لعنت مي کند چنانچه پيامبر مي فرمايند: "رب تال القرآن و القرآن يلعنه" (7) از اين روست که در روايات از جمله آداب تلاوت قرآن، تدبر، خشوع و خضوع و حزن و تأثيرپذيري برشمرده شده است.
براساس روايات پيامبر(ص) مي توان آثار انس با قرآن را در دو حوزه آثار دنيوي و آثار اخروي تبيين کرد که در اين نوشتار به بررسي آثار دنيوي آن خواهيم پرداخت. البته آنچه بيان مي شود تمامي آثار دنيوي انس با قرآن نيست بلکه آثار بسياري نيز در روايات امامان معصوم(عليهم السلام) که مفسران مکتب نبوي هستند منعکس شده که اين مقاله به آن نپرداخته است.
آثار دنيوي انس با قرآن
1- نجات از فتنه ها: زندگي آدمي همواره مملو از دردها، رنجها، دشواري ها و فتنه هاست که آدمي را در حل و رفع آن حيران مي کند آنجا که دست هيچ درمانگر و روانشناسي به آن نمي رسد و چاره ساز آن نيست در چنين شرايطي پيامبر اعظم که طبيب دردهاي بشريت و در جستجوي در دهاي اوست تا آن را مرهم نهد: "طبيب دوار بطبه" (8) مي فرمايد: "اذا التبست عليکم الفتن کقطع الليل المظلم فعليکم بالقرآن فانه شافع مشفع... فيه مصابيح الهدي و منار الحکمه(9) آن گاه که فتنه ها چون پاره هاي شب تار بر شما پوشيده شد به قرآن تمسک کنيد که آن شفيعي است که شفاعتش پذيرفته مي شود... در آن چراغهاي هدايت و نشانه هاي حکمت است..."
2- دواي دردها: همان گونه که تن آدمي دردمند مي گردد و نيازمند مداواست،قلب و روح آدمي نيز دچار درد، مرض و آسيب مي شود. قرآن کريم درباره منافقان مي فرمايد:" في قلوبهم مرض"(10) در قلبهايشان مريضي است" حقيقت آنست که دردهاي روحي، بسيار عميق تر و عدم مداواي آن اثرات جبران ناپذيري بر زندگي آدمي و سعادت وي مي گذارد. خداوند قرآن کريم را مايه "شفا"ي دردها معرفي کرده مي فرمايد:"وننزل من القرءان ما هو شفاء و رحمه للمومنين ولايزيد الظالمين الاخسارا" (11) تکبر و خود برتربيني، حسد و ظلم و تجاوز و فتنه گري، سرکشي، طغيان و شرک و بسياري ازدردهاي امروز جوامع بشري، ريشه در دور افتادن از تعاليم قرآن و دين دارد که متاسفانه بسياري از مسلمين نيز با وجود داشتن نسخه شفابخش، گرفتار پاره اي از اين دردها هستند.
از پيامبراکرم(ص) درباره کارکرد شفابخشي قرآن روايت شده که:"من لم يستشف بالقرآن فلا شفاه الله، (12) هرکس به قرآن شفا نجويد خداوند شفايش ندهد." و در روايتي ديگر مي فرمايند:"القرآن دواء (13) قرآن دواست." شفابخشي قرآن فقط مربوط به دردهاي روحي نيست بلکه روايات بسياري از پيامبر و معصومين وجود دارد که بر نقش و تاثير قرآن در بهبود دردهاي جسمي تاکيد مي کند (14) در فضيلت تلاوت سوره فلق و ناس آمده است که "روزي پيامبر شديداً بيمار شد در اين هنگام جبرئيل امين و ميکائيل نزد آن حضرت آمدند. جبرئيل نزد سر آن جناب نشست و ميکائيل نزد پاي او، جبرئيل سوره مبارکه فلق و ميکائيل سوره شريفه ناس را تلاوت کرد و پيامبر را به اين وسيله در پناه خداوند قرار داد و پيامبر با اين تلاوت شفا پيدا کرد و سالم گرديد." (15)
از امام صادق(ع) روايت شده که مردي درمحضر رسول اکرم از درد سينه خود شکايت کرد. حضرت فرمود. به قرآن کريم شفا بجوي. زيرا خداي عزوجل مي فرمايد: "و شفاء لما في الصدور"؛ و شفايي است براي (دردهايي) که در سينه هاست."
ادامه دارد...