رنگ و نور و طريقت تعليم نقاشى در عصر اسلامى

قسمت اول
رنگها هر يك بنابر مميزات خويش متضمن معنايى سمبوليك هستند.حالات‏روحانى و نفسانى آدمى و نحوه تحقق وجود موجودات و امور در عالم همواره با بيان‏سمبوليك در ساحت هنر توام بوده است.در سمبوليسم طبيعى رنگها بسيار ساده در كارمى‏آيند،چنانكه سبز و سفيد و آبى و بى‏رنگ مظاهر تازگى،پاكى،آسمان و بى تعلقى‏است.اما در هنر دينى و اساطيرى حد مظهريت رنگها از اين فراتر مى‏رود.فى المثل درفرهنگ اسلامى سمبوليسم سبزمتضمن عاليترين معانى عرفانى است و به اين صورت‏بالاخص در اطراف نام حضرت خضر(ع)تجلى مى‏كند.خضر سبز پوش جاويد است.
و مقصود از"آب خضر"البته‏"آب حيات‏"است.طوطى سبزپوش كه به مصداق سخن‏سعدى ره از عالم صورت به عالم معنى نبرده،در نقش سالكى جلوه‏گر مى‏شود كه كاراست كه علت و مايه اصلى رنگ‏"رودخانه زرد"و"درياى زرد"را كه نام ديگر درياى‏چين است،تشكيل مى‏دهد. اين رنگ دل آگانه مظهر معانى تقدس قرار گرفته است،چنانكه راهبان بودايى خود را در لباس زرد رنگ زعفرانى مى‏پوشانند.
سكنى گزيدن در عالم اسلامى،هر امر دينى و دنيوى را براى آدمى رنگى ايمانى‏مى‏زند.از اين رو در نقاشى،هنرمند به نحوى تحت‏سيطره كل متعالى اسلام است،هر چندكه اساسا نقاشى در عصر اسلامى كمتر مضامين دينى دارد حضور اين كل،صورت خيالى هنرمند مسلمان را از طريقه صورتگرى يونانى دوركرده و فضايى مثالى در پرده‏هاى نقاشى او ظاهر ساخته بود.به همين طريق راه و رسم‏تعليم صورتگرى نيز مى‏بايست از اين فضا متاثر باشد و چنين نيز شد.بدين طريق كه‏نيكان را قياس از خود مى‏گيرد و سبزى ظاهر خويش را با سر سبزى معنوى خضر مقايسه‏مى‏كند و در جستجوى زندگى جاويد است.بنابر اين رنگ سبز سمبوليسم جاودانگى ونيكويى است كه صورتش از عالم طبيعت و محسوس اخذ شده،اما معنايش از عالم معانى‏و نامحسوس.
رنگ سرخ كه رنگ خون است از گذشته چونان سمبولى براى تجديد حيات در كارآمده است .در عين حال خشم و غضب و جنگ و جهاد نيز با زبان خون ظاهر شده است‏و شياطين و ديو سيرتان در لباسى قرمز رنگ در نظر آمده‏اند.على رغم اين تلقى ثانوى‏رنگ سرخ از حيث زيبايى گاه سرآمد رنگها محسوب گرديد،چنانكه در زبان روسى‏مفاهيم سرخ و زيبا بسيار به هم نزديكند.بدينسان نوعى سمبوليسم دوگانه از رنگ سرخ‏القاء شده است كه در مورد رنگ سياه نيز صدق مى‏كند.
(Loess) كه تقدس رنگ زرد را در شرق دور از نظر طبيعى مولود خاك حاصلخيز لوئس قسمتهاى وسيعى از غرب و شمال غرب چين را مى‏پوشاند دانسته‏اند.همين خاك‏به تدريج راه و رسم و آداب خاصى كه حاكى از نحوى غلبه صبغه رمزى و معنوى براى‏كار بود باطن اين هنر و صنعت را به سوى امر قدسى كشاند.ظاهر به تناسب باطن از رسوم‏و آداب متعارف مى‏گذشت.استاد در اين طريق راز و رمز كار تصويرى را به اقتضاى‏روحيه و قابليت معنوى شاگرد به او مى‏آموخت تا مرحله‏اى كه به او اجازه مى‏داد خود به‏ابداع يافتها و عالم درون و باطنى خود بپردازد.هر مرحله از اين مراحل از رنگ سايى تاطلا كارى و آماده كردن قلم و كاغذ با نشانه و رمزى ترتب پيدا مى‏كرد.شاگرد در اينجاچون سالك بود و استاد چون مراد و قطب و پير او،و كار چون سير و سلوكى معنوى،و بسان مراحلى از رياضت كه به دنبالش سالك مراتب معنوى و منازل و مقامات روحانى‏عالم هنرى را طى مى‏كند.نور و رنگ نيز در حكم رمزى براى سير و سلوك به كار مى‏آمد،چنانكه صوفيه از آن براى بيان عوالم بهره گرفته‏اند.از نظرگاه شارح گلشن راز سياهى وتاريكى كه در مرتبه‏اى براى ارباب كشف شهود و در ديده بصيرت سالك ظاهر مى‏شود،همانا نور ذات مطلق است.بدين صورت كه از غايت نزديكى،تاريكى در چشم بصيرت‏سالك پيدا مى‏آيد،و در درون تاريكى،نور ذات كه مقتضى فناء است آب حيات بقاءبالله كه موجب حيات سرمدى است پنهان است.
هر كو نه بدين مقام جا كرد دعوى قلندرى خطا كرد اين فقر حقيقتى است الحق آنجاست‏سواد وجه مطلق شمشير فنا در اين نيام است آن نور سيه درين مقام است نور سياه به گفته عين القضات در تمهيدات نور ابليس است كه از آن،زلف اين شاهدعبارت كرده‏اند و نسبت‏با نور الهى ظلمت‏خوانند و در مقايسه چون مهتاب است در برابرآفتاب . نجم الدين كبرى‏"نور سياه يا ظلمت را از عالم قهر خداوندى و مظهر صفات‏جلال حق‏"مى داند چنانكه عرفا قائلند ظهور نور وجود مطلق را مراتبى است.اولين مرتبه‏كه آفتاب جمال حق در حجاب عزت و جلال محجوب است،عبارت است از"هويت‏غيب‏".نور سياه در اين مرتبه ظاهر است كه سالك ديگر فانى مى‏شود و از شرح آن عاجزو قاصر است در برابر اين نور صفات جلال،نور صفات جمال است.نجم رازى‏در اين باره چنين مى‏گويد كه‏"چون نظر كنى هر كجا در دو عالم،نور و ظلمت است از پرتوانوار صفات لطف و قهر اوست...خلق السموات و الارض و جعل الظلمات و النور...
خواجه عليه السلام در استدعا"ارنا الاشياء كما هى‏"ظهور انوار صفات لطف و قهرمى‏طلبيد. زيرا كه هر چيز را كه در دو عالم وجودى است‏يا از پرتو انوار صفات لطف‏اوست‏يا از پرتو انوار صفات قهر او،و الا هيچ چيز را وجود حقيقى كه قايم به ذات خودبود نيست،و وجود حقيقى حضرت لا يزالى و لم يزلى راست،چنانكه فرمود:"هو الاول‏و الاخر و الظاهر و الباطن‏"
دل مغز حقيقت است،تن پوست‏ببين در كسوت روح صورت دوست‏ببين هر چيز كه آن نشان هستى دارد يا سايه نور اوست‏يا اوست‏ببين نور سياه از نهايت قرب به حق براى آدمى ظاهر مى‏شود و اين حكايت از نهايت‏ظهور جمال حق مى‏كند كه سالك از شدت ظهور مى‏سوزد و از اين روست كه گفته‏اندجمال و جلال ظهور و بطون يكديگر و نور ذات مقتضى اختفاء اسماء و صفات الهى‏است. چون مبصر با بصر نزديك گردد بصر ز ادراك او تاريك گردد
مناسب اين مقام،شيخ محمد لاهيجى از مشاهدات قلبى و احوالات خود در باب‏رنگها چنين ذكر مى‏كند:"ديدم كه در عالم لطيف نورانى‏ام و كوه و صحرا تمام از الوان‏انوار است از سرخ و زرد و سفيد و كبود و اين فقير واله اين انوار،و از غايت ذوق وحضور شيدا و بيخودم.به يكبار ديدم كه همه عالم را نور سياه فرو گرفت و آسمان و زمين وهوا هرچه بود تمام همين نور سياه شد و اين فقير در آن نور سياه فانى مطلق و بى‏شعورشدم،بعد از آن به خود آمدم."پس رنگ و نور سياه مظهر حالى از احوالات است كه درمرتبه مواجهه با جلال الهى دست مى‏ كار هنرى،هنگامى كه به مثابه سير و سلوك معنوى تلقى مى‏شود،هر رنگى با تغييرحالات سالك همراست.هنرمند چنان خود را در كار غرق مى‏كند كه ديگر نمى‏توان ظاهر كار را بدون در نظر گرفتن باطن آن كه مواجيد اوست دريافت.از طرفى چون هررنگ و نورى مظهر عالمى تلقى گرديده،سالك خويش را در هر مرحله از كار در منزل ومقامى روحانى مى‏بيند و رابطه روحى با جهان غيبى پيدا مى‏كند.سالك در طى مراحل‏سلوك رنگها و پرده‏هاى رنگين را كه هر يك ظهور عالمى از عوالم است در صورت‏خيالى خويش مى‏بيند.
با تمام اين مراتب بايد بدين نكته توجه داشت كه از آنجا كه هنرمند با مواد سر و كاردارد و صورتهاى خيالى او نمى‏تواند از اين مواد و ابزارها رهايى يابد،هيچگاه نمى‏توان‏سير و سلوك نقاش را چون سير و سلوك عارف دانست.به تعبيرى مى‏توان پايه مادى واساس اينجهانى يا به تعبيرى صورت نازل عرفان را در كار هنرى-در آنجا كه كار هنرى‏به صور مختلف با مواد و محسوسات و به عبارتى كثرات ارتباط دارد،به ترتيب متنازل ازشعر تا صنايع مستظرفه-ديد و هنگامى كه هنرمند از صور مادى و جسمانى رهايى پيدامى‏كند،قدم به عرصه عرفان مى‏نهد،بدين معنى هنر جسم و تن عرفان و عرفان روح و جان‏هنر مى‏گردد.به عبارت اخرى از هنر خاص به هنر عام انتقال مى‏يابد.

رويکرد فقه شيعي نسبت به هنر اسلامي" بررسي مي‌شود

با سخنراني دکتر احمد پاکتچي نشست "رويکرد فقه شيعي نسبت به هنر اسلامي" 13 خرداد برگزار مي‌شود.
در ادامه سلسله سخنراني‌هاي تبيين ماهيت هنر اسلامي با سخنراني دکتر احمد پاکتچي عضو هيئت علمي دانشگاه امام صادق "نشست رويکرد فقه شيعي نسبت به هنر اسلامي" 13 خرداد برگزار مي‌شود.
اين نشست از ساعت 10 صبح در مرکز هنرپژوهي نقش جهان واقع در خيابان ولي عصر ضلع جنوبي پارک ساعي برگزار مي‌شود.

سعيد ابراهيمي‌فر کارگردان:
سينماي بعد از انقلاب نگاهي عميق تر به دين و قرآن داشته

گروه هنر: سينماي بعد از انقلاب به ويژه در دهه‌هاي اخير نگاهي عمقي‌تر به دين و قرآن داشته كه اين رويكرد نويددهنده موجي جديد در اين هنر است.
"سعيد ابراهيمي‌فر" كارگردان گفت: موج نو را در سينماي ايران فقط نمي‌توان در يك دوره و با يك مقتضيات خاص تعريف كرد، زيرا اين موج بنا به شرايط زمان به شكل‌هاي گوناگون ارائه ‌شده و نمود پيدا ‌كرده است.
وي درباره بيان مفاهيم ارزشي و ديني در برهه‌هاي مختلف در سينما بيان كرد: به عقيده من اين زبان است كه در سينما تغيير مي‌كند، وگرنه هيچ مفهومي در سينما عاري از ارزش نيست بنابراين زباني كه يك فيلمساز براي فيلم خود انتخاب مي‌كند مي‌تواند نشان‌دهنده اين مسئله باشد كه فيلم در چه موج و چه ديدگاهي جا مي‌گيرد.
خبرنگار ايكنا از اين فيلمساز سوال كرد كه جايگاه مفاهيم ديني در موج‌هاي گوناگون سينمايي تا به حال از چه رتبه و منزلتي برخوردار بوده است؟
اين فيلمساز جواب داد: آنچه مسلم است سينماي انقلاب آغازگر موجي نو بود كه در آن مفاهيم ديني به شكلي جدي مورد توجه قرار گرفت. اين رويكرد را به هيچ‌وجه نمي‌توان در سينماي قبل از انقلاب مشاهده كرد، چون سينما در آن زمان بيشتر به دين نگاهي اخلاق‌گرايانه داشت كه در سطح پوسته باقي ‌ماند، اما بعد از انقلاب موقعيتي فراهم آمد كه كنكاش در دين شكلي عمقي به خود گرفت.
  وي در پاسخ به پرسشي ديگر از ايكنا مبني بر اينكه آيا توجه به دين در موج نو سينماي بعد از انقلاب در حقيقت توجه به قرآن داشت، تصريح كرد: دين به عقيده من عبارتي كلي‌تر است به اين معني كه مي‌توان در يك اثر ديني به ديدگاهي از مسيحيت توجه كرد كه با قرآن همخواني ندارد، آيا مي‌توان اين اثر را يك فيلم قرآني ناميد، مسلماً نه، به همين دليل من اين دو نام را جدا از هم مي‌دانم.
خبرنگار ايكنا در ادامه به توضيح اين فيلمساز اين نقد را وارد كرد كه آنگونه كه من متوجه شدم تصور شما از فيلم قرآني اثري است كه قصص قرآن را روايت كند، درصورتيكه به عقيده من فيلم قرآني بايد پيام و مفاهيم كتاب مقدس را به بيننده منقل كند.
اين فيلمساز تصريح كرد: بله، به عقيده من فيلم قرآني بايد ارتباط مستقيم با كتاب قرآن داشته باشد، البته اين نظر شخصي من است كه در موردش ديگران بايد قضاوت كنند اما اين را نيز بايد بگويم كه از سينماي قرآني مي‌توان به عنوان زير مجموعه‌اي از سينماي ديني نام برد.
وي در پايان اظهار داشت: يك نكته را در پايان توضيحاتم بايد يادآوري كنم كه پرداختن به دين يا قرآن در چند سال اخير شكلي حرفه‌اي‌تر به خود گرفته كه اين رويكرد خود نويددهنده موجي جديد در سينما است.

عليرضا مسعودي" نقاش:
تفكر "هنر براي هنر" باعث شد هنر مدرن چون هنر سنتي در خدمت دين نباشد

مهمترين‌ تفاوت هنر سنتي و مدرن در رويكرد به مفاهيم ديني را مي‌توان اينگونه تبيين كرد كه به ويژه در جوامع غربي در دوران سنتي هنر و دين تعامل فزاينده دوسويه داشتند ولي هنر مدرن اساسا بر اساس تفكري شكل گرفت كه "هنر را براي هنر" مي‌دانست و نه در خدمت دين.
"عليرضا مسعودي" كارشناس ارشد نقاشي از دانشگاه آزاد و مدرس دانشگاه در مورد نسبت بين هنرهاي سنتي و مدرن در توسعه مفاهيم ديني گفت: از اوايل قرون وسطي هنر كاملاً در خدمت دين است و هيچ نوع استفاده از هنر براي ترويج افكار مخالف، اعتراض‌ و واكنش نسبت به دين در آن دوران ديده نمي‌شود.
وي افزود: در حقيقت مي‌توان در آن زمان هنرمندان را كارمندان كليسا دانست كه به سفارش كليسا كار مي‌كردند و مورد حمايت پاپ‌ها نيز بودند.
اين نقاش در پاسخ به اين پرسش كه آيا همان حمايت‌هاي كليسا از هنر نبود كه باعث كشف استعدادها و خلق بسياري از داشته‌هاي هنري تاريخ جهان شد؟ بيان كرد: البته همين حمايت‌ها سبب پيشرفت هنر در آن مقطع از زمان شد. در حقيقت هنرمندان به دليل اين كه مورد حمايت‌هاي مالي قرار گرفتند با دغدغه كمتر آثار خوبي خلق كردند.
اين استاد دانشگاه گفت: به عنوان مثال در دوره رنسانس ميكل‌آنژ ايتاليايي با حمايت پاپ‌ها و مبلغان ديني كارهاي بزرگي خلق كرد كه از آن جمله مي‌توان به نقاشي سقف كليساي سيستين اشاره كرد.
وي افزود: بنابراين مي‌بينيم كه همه آثار هنري آن سال‌هاي دور در خدمت دين و البته دين نيز در خدمت هنر بوده است. در حقيقت يك تعامل متقابل بين هنر و دين برقرار بود و كليسا به هنر خدمت كرد و هنر نيز به كليسا و دين. البته اين را هم نبايد ناديده گرفت كه اگر اين حمايت‌ها از سوي دين و مبلغان دين از هنر شكل نمي‌گرفت ما امروزه فاقد بسياري از مفاخر عالم هنر بوديم.
مسعودي در ادامه گفت‌وگوي خود با ايكنا به دوره جديدتري از هنر جهان اشاره كرده و به آسيب‌شناسي آن از منظر هنر و دين پرداخت.
وي در اين‌باره اظهار كرد: به مرور كه وارد دنياي مدرن شديم جايگاه هنر و هنرمند تغيير كرد و آثار هنري از كليساها و معابد به خانه‌ها آمد و مورد توجه مردم قرار گرفت. از هنرمندان مدرني مانند پيكاسو،سالوادور دالي و ونگوگ هيچ اثري در كليساها ديده نمي‌شود، بلكه آثار آنها روي بوم و در خانه‌ها و موزه‌ها خودنمايي مي‌كند گرچه در دوره‌اي مي‌بينيم كه امپرسيونيست‌ها حتي از جانب مردم نيز حمايت نمي‌شوند. ولي آنچه مسلم است اين است كه به طور كلي هنر مدرن ارتباط نزديك‌تري با مردم برقرار مي‌كند و در اين مسير استقلال خود را نسبت به كليسا بيش از پيش اعلام مي‌دارد.
وي درباره دلايل شكل‌گيري اين شكاف گفت: اين‌طور به نظر مي‌رسد كه كليسا و دين همواره به دنبال روايت‌گري بوده و اين در واقع همان دليل شكاف بين دين و هنر مدرن است. هنر مدرن فقط در خدمت خودش است(نظريه هنر براي هنر*)، يعني هنر براي هنر نه براي خدمت به آرماني ديگر. اين در حقيقت همان اتفاق مهمي است كه در مدرنيسم افتاد.
مسعودي در ادامه به بررسي فلسفه و هنر مدرن پرداخت و گفت: ريشه مساله در آنجاست كه در دنياي مدرن حتي تفكر معماران مدرنيته(افرادي چون نيچه، فرويد و ماركس) نيز در خدمت دين نبوده است. پس فلسفه هنر مدرن توسط افرادي ريخته شده كه اصولاً دين‌دار يا دين‌گرا نبوده‌اند و بيشتر به سوي خردگرايي تمايل داشتند و اين افراد امروزه به عنوان معماران عصر كنوني شناخته مي‌شوند.
مولف كتاب سورئاليسم و ريشه‌هاي تاريخي آن در ادامه در مقايسه‌اي بين هنر و ادبيات گفت: در ادبيات كلاسيك و در شعر سنتي آنچه به وضوح ديده مي‌شود اين است كه شعرا غالباً در خدمت دين، دربارها و پادشاهان بوده‌اند. حتي در مفاخر زبان و ادبيات فارسي نيز برخي مواقع به نكاتي برمي‌خوريم كه بسيار شبهه‌برانگيز است.
وي افزود: به عنوان مثال نظامي‌گنجوي به عنوان يك شاعر بزرگ ايراني در اسكندرنامه به مدح كسي پرداخته كه كشور ما را مورد تعرض قرار داده و بسياري از آثار تاريخي و مفاخر ما را نابود كرده است.
اين نقاش ادامه داد: در قرون بعد نيز شاعران ما در مقابل تجاوز بيگانگان واكنش خاصي نشان نداده و به مدارا پرداخته‌اند. منظور از طرح اين موضوع نيز اين است كه نه تنها در هنر سنتي بلكه در ادبيات سنتي نيز اعتراض كمتر ديده مي‌شود. مسعودي افزود: ولي در شعر مدرن به تناوب شاهد اعتراض، فرياد و سوال هستيم. شعرايي مانند شاملو، دهخدا، فرخي يزدي، نيما، اخوان ثالث و ... به نوعي مبارز تلقي مي‌شوند؛ مبارزاني كه ابزارشان شعرشان بوده است.
اين مدرس نقاشي اظهار كرد: بنابراين همانگونه كه مي‌بينيم هنر سنتي به طور كل در خدمت بوده چه خدمت به دين و چه خدمت به شاهان. اين در حالي است كه پيكاسو در تعريف هنر، هنر را اعتراض مي‌داند، بنابراين هيچ‌گاه به شمايل‌نگاري نمي‌پردازد، در مقابل جنگ سكوت نمي‌كند و در برابر تبعيض ساكت نمي‌ماند. پيكاسو در واقع سمبل مدرنيسم است.
 وي در ادامه عنوان كرد: هنرمند امروز شكاك است، به يقين دست نيافته و همواره در جستجوي يافتن حقيقت است، بدون آنكه ادعايي در رسيدن به آن داشته باشد. اين مسائل همه و همه باعث مي‌شود كه هنر امروز به نوعي با هنر گذشته فاصله بگيرد.
وي تصريح كرد: هنرمندان امروز غرب ديگر مديحه‌سراي دين نيستند. در حقيقت مديحه‌سراي هيچ چيز نيستند. سفارش‌دهنده كارهايشان كليساها نيستند. امروزه هنرمندان بر اساس اعتقاد خويش كار مي‌كنند و بر اساس آنچه در تفكرشان است به خلق اثر مي‌پردازند.
اين هنرمند افزود: هنرمند مدرن چون در جوامع لاييك زندگي مي‌كند نيازي به تملق و ريا در باب دين نمي‌بيند. هنرمند امروز اگر دين‌دار است بر اساس اعتقاد شخصي است و نه منفعت‌هاي مالي و مي‌تواند اعتقادات و باورهايش را به انتخاب خود در هنرش بروز دهد.
وي در ادامه بيان كرد: در مكاتب مدرن ما هيچ‌گاه سفارشي از مقامات ديني براي انجام كاري نمي‌بينيم. همانطور كه نقش كليساها و حتي نقش خود اديان در جوامع غربي كمرنگ‌تر شده طبيعتاً فاصله هنر و كليسا و در واقع فاصله دين و هنر بيشتر و بيشتر شده است.
وي اظهار كرد: تقريباً از دوره امپرسيونيسم كه هنرمندان آن در بدترين وضع اقتصادي به سر مي‌بردند، حمايت كليسا از هنر روز برداشته شد و جاي كليسا و مردان دين را مردم گرفتند.
اين نقاش درباره مساله مطرح شده از سوي خبرنگار ايكنا مبني بر اين كه از همان دوره كم‌كم مردان دين رويكردشان از هنرهاي تجسمي به هنرهاي مدرني چون سينما و تئاتر معطوف شد و يكي از دلايل كم شدن حمايت‌هاي ملي و معنوي از هنرهايي چون مجسمه‌سازي و نقاشي را مي‌توان اين مساله دانست، بيان كرد: شايد بتوان گفت از همان دوره ديگر هنرهاي تجسمي از خدمت به دين دور ماندند و جاي خود را به هنرهاي بصري مانند سينما دادند.
مسعودي ادامه داد: در هنرهاي تجسمي روز به روز فاصله بين هنرمند و كليسا بيشتر و بيشتر شد و در مقابل هنري مانند سينما به پر كردن اين فاصله پرداخت و به ارائه مفاهيم ديني و در واقع تبيلغ اديان و مسائل اعتقادي گرايش پيدا كرد.
وي در پايان و در نتيجه‌گيري از بحث‌هاي مطرح‌شده در اين گفت‌وگوي حضوري عنوان كرد: به‌طور كلي از آنجا كه معماران امروز جهان پايه و بنيان جهان را بر اساس تفكري غيرديني نهادند، به طبع آن اين تغيير در تمام اركان زندگي افراد از جمله هنرشان لمس شد كه شايد يكي از علل اصلي شكل‌گيري تفكر مدرنيته، تجربه تلخ غربيان از دوران تاريك قرون وسطي و راه گريز از فشارهاي بيش از حد غيرمنطقي و غيرعقلاني است كه در تاريخ اروپا به بهانه دين به مردم آن دوران وارد شد.
----
* عبارت‌ "هنر براي‌ هنر" در سال‌ 1829 از طرف‌ ويكتور هوگو اعلام‌ شد و همو در اثناي‌ مباحثات‌ ادبي‌ گفت: "صد بار مي‌گويم: هنر براي‌ هنر...".
طرفداران‌ اين‌ نظريه‌ ادعا داشتند هنر خدايي‌ است‌ كه‌ بايد آن‌ را تنها به‌ خاطر خودش‌ پرستيد و هيچ‌گونه‌ جنبه‌ مفيد يا اخلاقي‌ به‌ آن‌ نداد و چنين‌ تصوراتي‌ را از آن‌ انتظار نداشت... هنر يگانه‌ دليل‌ زندگي‌ است‌.
مصاحبه از: نغمه دانش‌آشتياني