قسمت دوازدهم

الكشّاف عن حقايق غوامض التّنزيل

نام معروف تفسير مزبور،((الكشاف )) و نوشته جارالله محمود بن عمر زمخشرى است .
زمخشرى ، داراى مذهب حنفى و مشرب معتزلى بوده است . تفسير كشاف چهار جلد است كه در بيشتر كشورهاى اسلامى بارها چاپ شده است . 
ايـن كـتـاب يـكـى از كتب تفسيرى مشهور اهل سنّت است . گستردگى اطلاعات مؤ لف ، دقت و ژرف نـگـرى او در مـسـائل كـلامـى ،بلاغى وادبى باعث شده است كه اين كتاب در ميان آثار تفسيرى ، جـايـگـاه بـلنـدى را بـيـابـد. زمـخـشـرى نـوشـتـن آن را در مـدت دو سال و سه ماه يا دوسال و چهار ماه در مكه مكرمه به پايان برده است .  او انگيزه خـود را در نـوشـتن اين تفسير، پاسخ به درخواست هاى مكرر برادران دينى خود از معتزله بيان مى دارد.
شـيـوه تـنـظـيـم تـفسير: زمخشرى در تفسير آيات ، ابتدا بخشى از آيات را مى آورد و به تبيين وتـوضـيـح جملات آن مى پردازد و در ضمن آن ، در قالب پرسش و پاسخ به تشريح آيات و تـفـسـيـر آن ادامـه مـى دهـد و در راسـتاى توضيح آيات ، به جنبه هاى بلاغى ، نحوى ، ادبى و قـرائتـى آيـات رسـيـدگـى كـرده ، شـاءن نـزول آيـات ديـگر و ديگر ويژگيهاى كلام الهى را بررسى مى كند.
جـايـگـاه عـقل در تفسير زمخشرى : وى در تفسير آيات ، به حلّ معضلات اعتقادى از ديدگاه خويش پـرداخـتـه و عـقـل را در جـايـگـاه بـلنـدى قـرار داده اسـت . زمـخـشـرى ، عقل را بر اجماع ، قياس ، بعد از ادلّه عقل بدان مستند هستند. 
زمـخـشـرى و دفـاع از مـعـتـزله : هـمـانـگـونـه كه قبلا بيان شد، زمخشرى اين تفسير را بنا به درخـواست معتزليان مكه در ايام اقامت خود در آن شهر نوشت . وى در تمام تفسير، خود را مقيد به دفاع از عقايد معتزله دانسته و در جاى جاى تفسيرش كه كوچكترين مجالى يابد به تفسير آيات براى توجيه آن مكتب پرداخته و در هر فرصت مناسب به مخالفان عقيده خويش ، هجوم آورده است .
او در دفـاع از هـم كـيـشـان خـود تـا آنـجـا پـيـش رفـتـه كـه ((اولوالعـلم )) در آيـه 18 سـوره آل عـمـران را به علماى معتزله تفسير كرده و مى گويد: اگر بپرسى كه مراد از اولوالعلم كه خـداونـد، آنـان را بـزرگ داشـتـه و شـهـادت آنان را همراه شهادت خود و ملائكه قلمداد كرده ، چه كـسـانـى هـسـسـتـنـد؟ مـى گـويـم آنـان ، كـسـانـى هـسـتـنـد كـه وحـدانـيـت و عـدل خـداونـد را بـا اسـتـدلالهـاى درخـشـنـده و بـراهينى قاطع ثابت مى كنند و ايشان همان علماى عدل و توحيدند))  و پيداست كه منظور از اين تعبير در كلام او، همان علماى معتزله اند.
او در بـرابـر جـبـريـون قـائل بـه اخـتـيـار انـسـان و ايـن كـه افـعـال انـسـان مـخـلوق انـسـان اسـت ، مـى بـاشـد. بـه هـمـيـن جـهـت در ذيـل آيـاتـى كـه مورد سوء استفاده جبريون قرار گرفته ، به بحث نشسته و آيات را به نفع مذهب خود توجيه ميكند. 
وى هـمـچـنـيـن در مـقـابـل كـسـانـى كـه مـعـتـقـدنـد در قـيـامـت خـداونـد قـابـل رؤ يت است ، ايستادگى كرده و آيات مورد استناد آنان را تفسير كرده و نظرشان را رد مى كند. 
كـشـاف و اهـل بـيـت (ع ): او در تفسير خود گاهى از امام على (ع ) و فرزندان معصومش ‍ رواياتى نـقـل كـرده ، ليـكـن بـرخـوردش بـا آيـاتـى كـه در مـورد امـام عـلى (ع )نـازل شـده يـا حضرت على (ع ) مصداق كامل آنهاست ، دوگانه است . در بعضى از آيات سكوت مـى گـذرد از جـمله در ذيل آيه اكمال  و آيه تبليغ  به گونه اى تـحـريـف گـرانـه رد مـى شـودو آيـه ((وَ مـِنَ النـّاسِ مـَنْ يـَشـْرى نـَفـْسـَهُ ابـْتـِغـاءَ مـَرْضـاتِ اللّهِ...))  را دربـاره صـهيب بن سنان مى شمرد و با آيات ديگرى نيز اين گونه عمل مى كند.
گاهى هم به نزول آيه در مورد حضرت على (ع ) تصريح كرده و حتى دفاع مى نمايد. از جمله ذيل آيه مودّت ،  علاوه بر تصريح به اين كه آيه درباره حضرت على ، فاطمه و حـسـنـيـن (ع ) اسـت ، روايـات فـراوانـى در لزوم مـودت و هـمـراهـى بـا آل على (ع ) آورده است از جمله حديث معروف ، ((اَلا وَمَنْ ماتَز عَلى حُبِّ آلِ مُحَمَّدٍ ماتَ مَغْفوُرا لَهُ، اَلا وَ مَنْ ماتَ عَلى حُبِّ آلِ مُحَمَّدٍ ماتَ مُؤْمِنا مُسْتَكْمِلَ الايمانِ ...)) 
بـه ظـاهـر دليـل ايـن بـرخـورد دوگـانـه زمـخـشـرى و ديـگـر عـلمـاى اهـل سـنـت آن است كه هر گاه نظرشان به خلافت بوده براى اين كه امام على (ع ) مطرح نشود و حـكـومـت خـلفـا خـدشـه دار نـگـردد، از ذكـر فـضيلت امام على (ع ) خوددارى كرده اند ولى هرگاه اهـل بـيـت (ع ) بـدون در نـظـر گـرفـتـن حـق حـكـومـت ، مـد نـظـرشـان بـوده اسـت ، فضايل و كمالاتشان را نقل كرده اند و برمحبت آنان تصريح نموده اند.
كشاف و علوم بلاغى : يكى از مهمترين ويژگيهاى تفسير زمخشرى ، جنبه هاى بلاغى ، ادبى آن اسـت . در بـه كـارگـيـرى دانـش بـلاغت در تفسير آيات و تشريح جنبه هاى بلاغى قرآن ، چنان هـنـرمـنـدانه است كه مخالفين سرسخت زمخشرى را واداشته تا او را بستايند. زمخشرى معتقد است كه براى رسيدن به اعماق قرآن و غواصى در ژرفناى كلام الهى ،هيچ علمى به اندازه دو دانش ويژه قرآن (معانى وبيان ) دخالت ندارد. 
حكايت زندگى او: محمود بن عمر بن محمد بن زمخشرى از متكلمان و مفسران دنيا آمد. وى مقدمات علوم اسـلامـى رادر زادگـاهـش فـرا گـرفـتـه ، براى تعميق آن به بخارا رفت و سرانجام راهى مكه مـكـرمه شده در آنجا رحل اقامت افكند و عاقبت در سال 538 ه‍ . ق كه آهنگ بازگشت به وطن خود را داشت در ((گرگانج ))  بدرود حيات گفت .
ادامه دارد...

دبير کل نظارت بر چاپ و نشر قرآن سازمان دارالقرآن الکريم از صدور 713 مجوز چاپ و 455 مجوز نشر قرآن در طول سال 86 خبر داد.
حسن تفکري، مدير کل نظارت بر چاپ و نشر قرآن سازمان دارالقرآن الکريم با تشريح روند چاپ و نشر قرآن در سال گذشته به شبستان گفت: سازمان دارالقرآن الکريم در طول سال 86 مجوز چاپ 713 قرآن با شمارگان 11 ميليون و 819 هزار و 400 جلد قرآن و 455 مجوز نشر قرآن را با شمارگان 7 ميليون و 91 هزار و 700 جلد قرآن را صادر کرده است.
وي افزود: در طول همين مدت عمليات تصحيح 20 هزار و 913 جزء قرآن در اداره کل نظارت بر چاپ و نشر قرآن سازمان دارالقرآن الکريم انجام شد.
تفکري به روند نظارت بر چاپ و نشر قرآن در کشور اشاره و تصريح کرد: روند فعاليت نظارت بر چاپ و نشر قرآن از خرداد سال 64 در کشور به وجود آمد. اين در حالي است که قبل از تشکيل اداره نظارت بر چاپ و نشر قرآن در سازمان دارالقرآن الکريم بسياري از قرآن ها با غلط هاي تايپي و اعرابي روانه بازار مي شد.
مدير کل نظارت بر چاپ و نشر قرآن سازمان دارالقرآن الکريم خاطرنشان کرد: پس از راه اندازي روند نظارت بر چاپ و نشر قرآن از سال 64 تاکنون مي توان گفت اغلب قرآن ها بدون غلط روانه بازار مي شوند.