يكي از مشكلات كار در ترجمه معادل قرآن، پياده كردن روح لغات اين كتاب آسماني است و مترجمان بايد با دقت بسيار و دانشي وسيع به اين كار بپردازند.
"محمد‌باقر حجتي" گفت: قرآن ترجمه‌پذير است ولي ترجمه آن بسيار دشوار بوده و مهم‌ترين قسمت كار ترجمه نيز همين گنجاندن روح لغات است كه گفته شد.
او ادامه داد: در ترجمه و تفسير، امكان برگرداندن متن كامل قرآن با همه ويژگي‌ها وجود ندارد و اين نكته‌اي مسلم است؛ زيرا قرآن داراي ايجاز است و ويژگي‌هاي بسيار والايي دارد كه ساير كتاب‌ها و كلام‌هاي دنيا ندارند.
اين استاد دانشگاه ادامه داد: در ترجمه و تفسير ايجاز و جنبه‌هاي بلاغي و بسياري از ويژگي‌هاي قرآن از دست مي‌رود؛ براي مثال در ترجمه گاهي معادلي براي كلمه‌اي قرآني پيدا نمي‌شود و ناگزيريم كه با تركيب چند واژه به يك معادل نسبي دست بيابيم. به‌عبارت ديگر واژه‌هاي قرآن كه انتخاب پروردگار است نيز داراي ايجاز است و نمي‌توان لغات ديگري را به جاي آن‌ها قرار داد كه معناي كامل اين لغات را برساند.
حجتي با ابراز رضايت از وضعيت ترجمه گفت: پس از انقلاب با ترجمه‌هاي خوبي از قرآن روبه‌رو شديم كه ترجمه "محمد‌مهدي فولادوند" و "سيد جلال‌الدين مجتبوي" ازآن دسته‌اند؛ ساير ترجمه‌ها نيز سعي كرده‌اند نقص‌هاي ترجمه‌هاي قبلي را برطرف كنند و ما شاهد پيشرفت خوبي در اين زمينه هستيم.
او مشكل عمده ترجمه‌هاي حاضر را چنين دانست: برخي از ترجمه‌ها معادل‌هاي خوبي براي واژگان عربي ندارند و اين معادل‌ها نمي‌توانند معناي اصلي را منتقل كنند. البته اساسا تك‌واژه‌هاي قرآن را با دشواري تمام مي‌توان به زبان فارسي برگرداند و مترجمان بايد در اين زمينه دقت بسياري به خرج دهند.
او ادامه داد: ترجمه خوب، ترجمه‌اي است كه بتواند واژه‌اي گويا نسبت به لغتي كه در قرآن آمده را معادل كند و ترجمه بايد با تفسير توأم باشد.
او در پايان گفت: مراكز علوم قرآني بسياري هم‌اكنون مشغول كار ترجمه هستند و مجله‌اي هم از طرف دولت و سازمان اوقاف چاپ مي‌شود به نام ترجمان وحي كه نقد‌هاي وارده بر ترجمه‌هاي حاضر در آن نوشته مي‌شود و ساير كارهايي از اين قبيل، كه اميدواريم دولت با حمايت بيشتر از اين برنامه‌ها به كار ترجمه كمك كند.
شرح مختصري از زندگاني حجتي از زبان خودش:
بنده به سال 1311هـ.ش در شهر بابل چشم به جهان گشودم. پدرم امام جماعت يكي از مساجد بابل بود و مجلس تفسير قرآن نيز داشت. من از همان اوان كودكي در كنار ايشان بودم و عشق و علاقه به قرآن، از همان دوره در من ايجاد شد. به همين دليل بعد از چند سال تحصيل در حوزه بابل به قصد ادامه تحصيلات حوزوي، به مدرسه مروي تهران رفتم. در همان زمان به دانشگاه تهران راه يافتم و بعد از اخذ مدرك ليسانس وارد مقطع دكترا شدم. (در آن زمان دوره فوق ليسانس وجود نداشت) در سال 1346 با ارائه پايان‌نامه، موفق به اخذ درجه دكترا در رشته فلسفه شدم و به عنوان استاديار به استخدام دانشگاه تهران درآمدم و برخلاف رشته تحصيلي‌ام، به دليل علاقه وافر به علوم قرآني به تدريس در رشته زبان و ادبيات عرب و ترجمه و قرائت و تفسير قرآن پرداختم و به تدريج پايه‌گذار رشته‌اي در دانشگاه شدم كه پس از انقلاب به طور مستقل با عنوان رشته علوم قرآن و حديث به پذيرش دانشجو پرداخت و از آن زمان تاكنون علاوه بر تدريس و تأليف و ترجمه، مديريت اين گروه را بر عهده دارم.

برگزاري محافل انس با قرآن با حضور استادان و قاريان مصري و اجراي برنامه گروه‌هاي تواشيح و همسرايي اثر كاربردي و دائمي ندارد.
"ابوالفضل بهرام‌پور" مفسر قرآن كريم گفت: مسئولان براي تحقق اهداف عالي قرآن و فرهنگ‌سازي ديني بايد به آموزش و پرورش، دانشگاه‌ها و نهادهاي مختلف بودجه كلان تخصيص دهند.
وي تصريح كرد: دولت براي نوآوري و اختراعات در هر رشته‌اي ضمن اعتماد و فراهم آوردن ميداني باز براي جوانان بايد از نظرات بكر استقبال و به دنبال آن به پيشرفت در امور دست يافته و از وابستگي‌ها خارج شود.
بهرام‌پور در ادامه تاكيد كرد: دولت بايد در سازمان‌هاي مختلف طرح قرآن‌آموزي را اجرا كند به طور مثال در ارگان‌هاي دولتي مي‌تواند پاداش و عيدي گرفتن‌ها را منوط به گذراندن دوره‌هاي روخواني و روان‌خواني و كسب مدرك قرآني قرار دهد.
اين مفسر قرآن كريم درباره وظيفه رسانه در ايجاد نوآوري در امور فرهنگي عنوان كرد: رسانه ملي مي‌تواند با تشكيل ميزگرد و به تصوير كشيدن مناظرات افراد اهل فن و مفسر قرآن كريم جواب‌گوي شبهات قرآني روز باشد.
وي ضمن اعلام آمادگي خود را براي حضور در رسانه‌ها براي آموزش تفسير و تعليم قرآن كريم تصريح كرد: من توانايي آموزش تفسيري به همراه ترجمه 10 صفحه قرآن را طي يك ساعت دارم و رسانه مي‌تواند از موقعيت‌هاي اين‌چنيني استفاده كند زيرا همه ما بايد دست به دست هم دهيم تا قرآن و مقوله آموزش قرآني را از مهجوريت نجات دهيم.
اثرات شبي با قرآن‌ها زودگذر است
بهرام‌پور اظهار كرد: تمامي اقدامات در عرصه فعاليت‌هاي قرآني بايد جنبه آموزشي داشته باشد به نظر من برگزاري محافل انس با قرآن با حضور استادان و قاريان مصري و اجراي برنامه گروه‌هاي تواشيح و همسرايي تنها موج احساسي صرف ايجاد كرده و اثر كاربردي و دائمي ندارد.

اين مفسر قرآن كريم در تعريف و تمايز واژه ابتكار و بدعت اظهار كرد: وسوسه، القائات زشت و الهام، القاء در نيكي‌ها است، تفاوت بدعت و نوآوري هم به همين نسبت است، بدعت در پايه‌گذاري امور زشت در دين و ابتكار به معناي رسيدن به كار نو و عملكرد مثبت در امور است.
وي تصريح كرد: ناميدن امسال به نام نوآوري و شكوفايي به دليل تمام نشدني بودن ابتكار در همه امور، شروعي براي نوآوري است و بنا به تاكيد رهبر معظم انقلاب امسال را بايد سالي براي آغاز نوآوري در تمام زمينه‌ها به ويژه فعاليت‌هاي قرآني و فرهنگي تلقي كنيم.
استاد بهرام‌پور درباره نوآوري در فعاليت‌هاي قرآني گفت: براي جذب مخاطب و ماندگاري اثر اين جذب در فعاليت‌هاي قرآني و آموزش صحيح قرآن، نوآوري و ابتكار در عرصه فعاليت‌هاي قرآني بايد هم در محتواي مطالب و هم در شكل و روش‌هاي آموزشي لحاظ شود.
نويسنده كتب تفسير "نسيم حيات" با اشاره به نگارش ترجمه‌اي از قرآن كريم حدود شش سال قبل به همراه واژگان و ريشه لغات در حاشيه اين قرآن و اعلام خبري از تاليف و چاپ تك جلدي تفسير قرآن، عنوان كرد: نوآوري در امور فرهنگي حرف اول را مي‌زند و من هم در عرصه فعاليت‌هاي قرآني همواره به دنبال نوآوري و ابتكار هستم.
بهرام‌پور در ادامه افزود: دستيابي به مطالب نو، كشفيات جديد قرآني و روش‌هاي آسان و پرجاذبه در آموزش قرآن كريم از اهداف اصلي من در فعاليت‌هاي قرآني است و اخيرا قرآني با همكاري انتشارات آواي قرآن در قم به چاپ رسانده‌ام كه ترجمه فارسي آيات به صورت زيرنويس همزمان با اتمام متن عربي آيات تمام مي‌شود.
اين مفسر قرآن كريم در پايان يادآور شد: آموزش و پرورش هم براي رسيدن به طرحي كارآمد در امر آموزش قرآن بايد از نظر استادان اهل فن براي برنامه‌ريزي و تدوين طرحي از آموزش ترجمه و تفسير قرآن طي چهار سال استفاده كند همچنين در دانشگاه‌ها بايد آموزش قرآن به صورت يك اصل در كنار دروس تخصصي ارائه شود.

بزرگ‌ترين فرهنگ‌نامه موضوعي قرآن به زبان چيني به همت پروفسور"يحيي لين سونگ"، ‏مترجم چيني قرآن و با همكاري چهل تن از انديشمندان جوان چيني تدوين مي‌شود. ‏
برخي از فصول اين "فرهنگ‌نامه موضوعي قرآن به زبان چيني ‏" به اين شرح است
‏*فصل اول: معرفي نام سوره‌ها، فصل دوم: نام‌هاي زيباي خداوند، فصل سوم: توحيد، فصل چهارم: آيين و آداب ‏ديني، فصل پنجم: توصيف روز قيامت، فصل ششم: اديان ديگر، فصل هفتم: اخلاق و تزكيه نفس، فصل هشتم: ‏ديدگاه‌هاي اجتماعي، فصل نهم: جنگ و صلح، فصل دهم: ازدواج و خانواده، فصل يازدهم: زندگي روزمره، فصل ‏دوازدهم: داستان شخصيت‌هاي برجسته، فصل سيزدهم: اسامي القاب پيامبران، فصل چهاردهم، اجزاء بدن، فصل ‏پانزدهم: حيوانات، گياهان و خوراكي‌ها، فصل شانزدهم: مواد معدني فلزي، فصل هفدهم: وسايل، فصل هجدهم: ‏كيهان و طبيعت، فصل نوزدهم: ضماير، فصل بيستم: زمان و مكان، فصل بيست‌ويكم: آيه‌هاي حكمت‌آميز، فصل ‏بيست ودوم: حروف مقطعه (متشابهات)، فصل بيست و سوم: دعا، فصل بيست و چهارم: آيه‌هاي ندا، فصل بيست ‏و پنجم: آيه‌هاي قسم، فصل بيست و ششم: آيه‌هاي سؤال، فصل بيست و هفتم: ترجمه‌هاي قرآن.
پروفسور "يحيي لين سونگ"، محقق و مترجم قرآن كريم در چين، در گفت‌وگو با(ايكنا) هدف خود از اين تصميم بزرگ را چنين توضيح‌داد: باتوجه به اين‌كه قرآن ‏اولين پايه و اساس تنظيم قانون اساسي و قانون‌گذاري كشورهاي اسلامي و نيز راهنماي زندگي دنيوي و اخروي ‏حدود يك ميليارد و سيصدميليون مسلمان و سند زنده‌اي است كه دانشمندان شرقي و غربي براي آگاهي از تعاليم و ‏اصول اسلامي و نحوه زندگي مسلمانان به آن مراجعه‌مي‌كنند، از اين‌رو مصمم شدم تا براي كمك به خوانندگاني كه ‏مي‌خواهند قرآن را از همه جهات بررسي كنند دايرة‌المعارف موضوعي قرآن تأليف كنم. ‏
وي به كاستي‌هاي فرهنگ‌نامه‌هاي موجود اشاره كرد و گفت: تاكنون لغت‌نامه‌هاي قرآني زيادي منتشرشده اما همه ‏آن‌ها تقريباً راهنماي ‌موضوعي دارند يعني اگر كسي بخواهد كلمه‌‌اي را در فصل و يا بخشي خاص بيابد و يا از ‏تعداد تكرار آن مطلع شود مي‌تواند به اين راهنما مراجعه كند اما اين اطلاعات بدون هيچ توضيحي نوشته شده‌اند و ‏اطلاعات كافي در اختيار خواننده قرارنمي‌دهند. ‏
ويژگي‌هاي فرهنگ‌نامه موضوعي قرآن كريم ‏
پروفسور لين سونگ تأكيدكرد: بايد به كتاب‌هاي تفسير قرآن نيز اشاره كرد كه دقيق و پرمحتوا هستند و بر اساس ‏ترتيب سوره‌هاي قرآن تفسير و تدوين شده‌اند اما آن‌ها نيز نياز خوانندگان را برطرف نمي‌كنند و اطلاعات جامعي ‏درمورد واژگان در اختيار خواننده قرارنمي‌دهند؛ ولي من در فرهنگ‌نامه‌اي كه در حال تأليف آن هستم همه ‏موضوعات را دسته‌بندي و تقسيم كرده‌ام و اگر تدوين آن با موفقيت به‌ اتمام رسد خوانندگان مي‌توانند به ‌سهولت ‏موضوعات موردنظرشان را با توضيحات كامل پيداكنند. ‏
وي همچنين به تشريح ويژگي‌هاي اين اثر ارزشمند پرداخت و گفت: اين فرهنگ‌نامه به‌صورت موضوعي تدوين‌ و ‏واژه‌هاي قرآني همراه با تلفظ لاتين آن‌ها و مؤنث، مذكر، مفرد يا جمع بودن كلمه در آن ذكرشده‌است، همچنين ‏كلماتي كه معاني مختلفي دارند ـ كه مفسران به روش‌هاي متفاوت به تفسير آنان مبادرت كرده‌اند ـ همراه با تفاسير ‏در كنار واژه عربي درج‌شده‌ است. ‏

قرآن‌پژوه چيني توضيح‌داد: در مورد برخي كلمات مشابه مانند بعضي از اعداد و برخي حروف مقطعه ـ گرچه ‏بسياري معتقدند كه اين كلمات نبايد توضيح داده شوند ـ بااين‌حال نظرات مفسران دراين‌باره نيز توضيح داده شده ‏است بنابراين اين فرهنگ‌نامه كتاب ابزاري است كه روشن‌ترين ويژگي آن دسته‌بندي و فهرست‌بندي موضوعات ‏مختلفي است كه از جمله آن مي‌توان كلمات كوتاه و آيه‌هاي حكمت‌آميز را نام‌برد. ‏
مشكلات تأليف فرهنگ‌نامه موضوعي قرآن کريم ‏
نويسنده "فرهنگ‌نامه بزرگ مسلمانان چين" در بخش ديگري از اين گفت‌وگو در پاسخ به خبرنگار ايكنا درباره ‏مشكلات موجود در راه تأليف فرهنگ‌نامه، چنين گفت: سن من بالا رفته و احساس مي‌كنم كه به تنهايي قادر به ‏انجام چنين كار بزرگي نيستم چراكه به همه دانش‌هاي قرآني احاطه ندارم و تأليف كتابي با اين عظمت نيز به ‏افرادي توانا در زمينه‌هاي مختلف نيازدارد كه تمام وقت خود را صرف مطالعه و تحقيق در اين زمينه كنند. ‏
وي افزود: نوشتن اين كتاب به مهارت‌هايي نيازدارد كه من آن مهارت‌ها را ندارم؛ اگر موضوع نوشتن كتابي در ‏يك زمينه خاص بود خودم تمام شب و روز وقتم را صرف مي‌كردم ولي نگارش اين كتاب به متخصصيني در ‏حوزه‌هاي مختلف نيازدارد و اين امر انجام چنين كار بزرگي را با مشكل روبرو مي‌كند. ‏
پژوهشگر چيني قرآن كريم تأكيدكرد: البته براي حل اين مشكل با بسياري از جوانان علاقمند چيني صحبت كرده‌ام ‏و آنان نيز مشتاقانه استقبال كرده‌اند؛ تا جايي كه توانستم سعي كردم براي اين كار از جوانان مسلمان چيني كه ‏نخبگان آينده اين كشور هستند استفاده كنم به همين منظور تمام كساني كه براي همكاري با من دعوت شده‌اند سي تا ‏چهل ساله هستند كه با تمرين و كار مستمر مي‌توانند تأليف اين اثر را به اتمام برسانند. ‏
پروفسور لين سونگ دوري از كساني كه با او همكاري مي‌‌كنند ـ به‌دليل پراكندگي آنان در مناطق مختلف چين ـ و ‏همچنين عدم دسترسي به آنان را از مشكلات موجود در راه تأليف اين فرهنگ‌نامه برشمرد و توضيح‌داد: گرچه ‏افرادي را با مدارك تحصيلي كارشناسي ارشد و دكترا مي‌شناسم كه در رشته خود تخصص و مهارت زيادي دارند ‏و كتاب‌هاي بسياري تأليف كرده‌اند اما اين گروه متأسفانه با دين اسلام و نيز حس مسلمان‌بودن آشنا نبوده و برخي ‏از آنان‌‌‌‌‌ با دين اسلام و قرآن غريب هستند؛ اين دسته به زبان انگليسي تسلط كافي دارند و مي‌توانند در كار تأليف ‏فرهنگ‌نامه بزرگ قرآن همكاري داشته باشند ولي از آن‌جا كه با نكات ريز آموزه‌هاي قرآن آشنايي ندارند استفاده ‏از آنان براي تكميل اين اثر بزرگ كاري بي‌ثمر به نظر مي‌رسد. ‏

وي همچنين دين‌داري، داشتن ايماني قوي و شناخت عميق اسلام را از شرط‌هاي اصلي تأليف فرهنگ‌نامه بزرگ ‏قرآن كريم برشمرد و تأكيدكرد: درحال‌ حاضر بخش‌هاي مختلف فرهنگ‌نامه را ميان چهل نفر از دانشمندان جوان ‏و متعهد مسلمان تقسيم‌ و برخي از فصل‌هاي كامل‌شده را به‌صورت آزمايشي در سايت اطلاع رساني قرآن به زبان ‏چيني منتشر كرده‌ام اما از آن‌جايي كه همكاران من در نقاط مختلف چين زندگي مي‌كنند ميزان پيشرفت كار بسيار ‏كند است. ‏
پژوهشگر چيني قرآن كريم يادآورشد: بيش‌تر كساني كه در اين زمينه همكاري مي‌كنند از ميان اساتيد دانشگاه و يا ‏دانشمندان ديني جواني هستند كه با توجه به مشغله كاري نمي‌توانند به‌سرعت كار تكميل فرهنگ‌نامه را انجام‌دهند ‏اما به‌هرحال تا جايي كه امكان‌دارد تلاش مي‌كنند؛ اين بسيار تحسين‌برانگيز است و من واقعاً از ايشان سپاسگزارم. ‏
پروفسور لين سونگ گفت: اين كار شايد آخرين پروژه كاري من باشد و نتوانم روزي را كه اين اثر به نتيجه ‏مي‌رسد ببينم اما چون بزرگ‌ترين آرزوي من به اتمام رساندن آن است پيوسته اطرافيانم را تشويق مي‌كنم كه به ‏فعاليت‌هايشان ادامه‌دهند و اين كار بسيار بزرگ را به نتيجه برسانند. ‏
مؤلف " گزيده‌هايي از قرآن " با بيان اين‌كه اين فرهنگ‌نامه شامل بيست‌و هفت فصل* است، از احتمال تغيير در ‏دسته‌بندي فصول فرهنگ‌نامه سخن‌گفت و افزود: اين موضوع‌بندي هنوز قطعي نيست و طبيعي است كه در دوران ‏تأليف برخي دسته‌بندي‌ها تغييركنند و فصلي به فصل ديگر اضافه شود و يا موضوع‌بندي جديدي ايجادشده و فصلي ‏مجزا براي آن درنظرگرفته‌شود. ‏
استقبال دانشمندان از تأليف فرهنگ‌نامه موضوعي قرآن کريم ‏
لين سونگ از استقبال دانشمندان مسلمان چين و ديگر نقاط جهان از تأليف فرهنگ‌نامه سخن‌گفته و افزود: زماني ‏كه با دانشمندان چيني و غيرچيني در مورد تأليف و دسته‌بندي فرهنگ‌نامه قرآن صحبت كردم بااستقبال زياد آن‌ها ‏مواجه‌شدم، آن‌ها از اين كار ابراز رضايت كرده و اهتمام به چنين كاري را انديشه‌اي جديد و همچنين بسيار مفيد و ‏ضروري دانستند؛ آنان حتي از ترجمه اين اثر به ديگر زبان‌ها بعد از اتمام كار سخن‌گفتند؛ اين تشويق‌ها بيش‌تر به ‏من روحيه داد و توانستم اين كار بزرگ را آغازكنم و تا مرحله‌اي كه امروز مي‌بينيد پيش ببرم. ‏

وي تصريح‌كرد: البته چندي پيش با همكاري يك دانشمند مصري به نام "محمد رجب الجراد" كه در خبرگزاري" ‏Xin hua‏" فعاليت مي‌كند، كتاب "مجموعه منتخب اشعار مسلمانان در تاريخ چين" را نيز تأليف كردم؛ متن ‏اصلي شعر، چيني دوران قديم بود و به راحتي نمي‌شد آن را فهميد بنابراين آن را به زبان چيني امروز ترجمه كردم ‏و رجب الجراد اثر مرا به زبان عربي ترجمه و در مصر منتشركرد. ‏
مترجم چيني قرآني كريم با ابراز تأسف از اين‌كه دوران جواني خويش را به تحقيقات اسلامي نگذرانده گفت: ‏هميشه از اين بابت احساس تأسف مي‌كنم كه دوران پرارزش جواني‌ام را بدون توجه به تحقيقات اسلامي گذراندم ‏درحالي‌كه از كودكي به فرهنگ اسلامي بسيار علاقمندبودم؛ اگر در دوران جواني روي تحقيق و مطالعه اسلام ‏متمركز شده بودم بيش‌تر مي‌توانستم سهم خود را به اسلام و قرآن ادا كنم و متأسفانه اكنون كه به سال‌هاي پيري ‏رسيده‌ام تازه شروع كرده‌ام به نوشتن مقاله و كتاب درباره قرآن و اسلام. ‏
ادامه اين گفت‌وگو را در روزهاي آينده بخوانيد. ‏

 

سيدمحمد حسن جواهري
قسمت دوم (پاياني):
نشانه هاي انس
الف- تأثيرپذيري
قرآن بر تلاوت کنندگانش تأثيري ژرف دارد. خداي متعال در اين باره مي فرمايد: "خداوند بهترين سخن را نازل کرده؛ کتابي که آياتش ]در لطف و زيبايي و عمق و محتوا[ همانند يکديگر است؛ آياتي مکرر دارد ]با تکراري شوق انگيز[؛ از شنيدن آياتش لرزه بر اندام کساني که از پروردگارشان مي ترسند، مي افتد؛ سپس برون و درونشان نرم و متوجه ذکر خدا مي شود...." (زمر، 23)
ب- آرامش رواني
آنان که توفيق انس با قرآن را مي يابند، جز به قرآن دل نمي بندند و جز به آن آرامش نمي يابند: "آگاه باشيد که تنها با ياد خدا دل ها آرامش مي يابد."(رعد، 28) امام سجاد(ع) فرمود: "اگر همه انسان هايي که بين مشرق و مغرب اند، بميرند، چون قرآن با من باشد، اضطراب و وحشتي نخواهم داشت."(5) و چه اضطرابي و چه وحشتي که محبوب را در متن مقدس و فرابشري قرآن مي بيند و تجلي او را در کلامش با تمام وجود احساس مي کند.
اميرالمؤمنين (ع) فرمود: "هر کس به تلاوت قرآن انس گيرد، جدايي از برادران ايماني و دوستان، او را دلتنگ و تنها نسازد."(6)
ج- قرآني شدن افکار و سخنان
آنان که با کلام خدا انس مي گيرند، رفته رفته افکار، اعمال و گفتارشان رنگ و بويي قرآني به خود مي گيرد و تجلي گاه آموزه هاي قرآني مي شوند و به حکمت هاي موهبتي مزين مي گردند. پيامبر گرامي اسلام(ص) فرمود: "هر که پيش از دوران بلوغ، قرآن را قرائت کند ]فراگيرد[بي گمان در کودکي بر او حکمت داده شده است."(7)
انس با قرآن و تأثيرپذيري از آن، گاه چنان شدت مي يابد که انسان را به سوي قرآني شدن پيش مي برد و تا آن حد پيش مي رود که فکر و ذکر را با قرآن عجين مي کند. ماجراي سخن گفتن فضه- کنيز حضرت زهرا(س)- که به روايت هاي گوناگوني نقل شده معروف است، افرادي چون شخصيت اين داستان در اين روش تنها نيستند و در روزگار ما نيز افرادي چون آقاي سيدمحمد حسين طباطبايي از چنين توانايي هايي برخوردارند.
آثار انس با قرآن
انس با قرآن آثار و برکات فراواني دارد که به برخي از آنها اشاره مي شود:
الف- سعادتمندي و نجات
پيامبر گرامي اسلام(ص) فرمود: "قرآن را فراگيريد و آن را قرائت کنيد و بدانيد که قرآن نام شما را بلند مي کند و وسيله اي براي ياد خداست. قرآن، هم ذخر ]ذخيره[ است و هم وزر، اگر امام و پيشواي انسان بود، براي او ذخيره نيکويي است و اگر کسي خود را امام و پيشواي قرآن قرار داد، قرآن بار سنگين بردوش او خواهد بود و او را از پشت به دوزخ خواهد افکند."(8) و نيز فرمود: اگر زندگي سعادتمندانه، مرگ شهيدانه، نجات روز حشر، سايه روز سوزندگي و هدايت روز گمراهي مي طلبيد، به درس قرآن بپردازيد "فادرسوا القرآن فانه..." که آن، سخن خداي رحمان و سپري در برابر شيطان و مايه سنگيني کفه عمل در ميزان عدل است."(9)
ب- صعود در بهشت
مردي از حضرت سجاد پرسش هايي کرد و حضرت به آنها پاسخ داد. آن مرد به فکر طرح پرسش ديگري افتاد، امام سجاد(ع) فرمود: در انجيل آمده است: تا به آموزه هاي پيشين خود عمل نکرده ايد، دانش جديد مطلبيد ]زيرا معلوم مي شود علم را براي عمل نمي خواهيد[ و علمي که براي عمل نباشد، عامل دوري از خداست؛ آنگاه فرمود: ...]خداوند[ درجات بهشت را به اندازه آيات قرآن قرار داد؛ پس کسي که ]دردنيا[ قرآن خواند، خداوند به او مي فرمايد: بخوان و بالا برو "اقرء وارق" و کسي که از آنان ]اهل قرآن[ وارد بهشت شد، هيچ کس در درجه بهشت از او برتر نخواهد بود، مگر پيامبران و صديقان."(10) آيت الله جوادي آملي در شرح موضوع مي فرمايد: "... صعود بهشتيان در درجات بهشت، همان ظهور انس با قرآن در دنياست."(
11) ج- مفتخر شدن به درجه اي از نبوت
اميرالمؤمنين(ع) مي فرمايد: "من قرءالقرآن فکانما ادرجت النبوه بين جنبيه الا انه لايوحي اليه(12) هرکس که قرآن را قرائت کند، گويا نبوت در جان او قرار داده شده است، گرچه بر او وحي اي نمي شود."
اساسي ترين امتياز نبوت، بهره مندي از وحي الهي است و برترين وحي ها در قرآن کريم جمع گشته است؛ بنابراين اگر کسي به قرآن روي آورد و از تعاليم و آموزه هاي آن بهره گيرد، به بهره اي از بهره هاي نبوت دست يافته است.
د- نوراني شدن
ابوذر-صحابي با اخلاص پيامبر- از رسول خدا(ص) درخواست نصيحت کرد. حضرت فرمود: "تو را به تقواي الهي که سرآمد همه امور است، سفارش مي کنم." ابوذر عرض کرد: بيش از اين مرا نصيحت کنيد. فرمود: "عليک بتلاوه القرآن و ذکرالله کثير فانه ذکرلک في السماء و نورک في الارض(13) به تلاوت قرآن روي آور و خدا را بسيار ياد کن، زيرا تلاوت قرآن عامل ياد تو در ملکوت و مايه نوراني شدن تو در زمين است."
هـ- محشور شدن با پيامبران
پيامبر گرامي اسلام(ص) فرمود: گرامي ترين بندگان خدا پس از پيامبران، عالمانند و سپس حاملان قرآن که]عالمان و حاملان علم و عمل قرآن[ به گونه پيامبران از دنيا مي روند و حشر آنان و عبورشان از صراط، همراه پيامبران خواهد بود و از ثواب انبيا بهره مند مي شوند؛ پس خوشا به حال جويندگان علم و حاملان قرآن که از کرامت و شرف الهي برخوردارند."(14)
و- توانگري و بي نيازي
رسول گرامي اسلام(ص) فرمود: "القرآن غني لاغني دونه ولافقر بعده(15) قرآن مايه توانگري است که جز در آن توانگري يافت نشود و هيچ فقري نيز پس از آن نيست." نيز فرمود "کسي که قرآن تلاوت کند و آنگاه بپندارد که بهره ديگران از او بيشتر است، او آنچه را خدا بزرگ شمرده]قرآن[ حقير پنداشته و آنچه را خدا حقير دانسته ]دنيا[ بزرگ پنداشته است."(16) ]مرکز فرهنگ و معارف قرآن[
***پينوشت :
402 5-بحارالانوار، علامه مجلسي، ج46، ص
107 6- شرح غررالحکم، شماره
8790 7-کنزالعمال ح
2452 8-تفسير تسنيم، آيه الله جوادي آملي، ج1، ص243، مرکز نشر اسرا
9- همان، جامع احاديث الشيعه، ج15، ص9 و
10 10- تسنيم، ج1، ص 245 و 246: جامع احاديث الشيعه، ج15، ص
15 11-تسنيم، ج1 ص
247 12-جامع احاديث الشيعه، ج15، ص
15 13-همان، ج5، ص.
19 14-تسنيم، ج1، ص250، جامع احاديث الشيعه، ج15، ص
24 15- و 16-جامع احاديث الشيعه، ج15، ص7