خانواده در قرآن

قسمت ششم
سنخيت و تضاد.
براى اين كه زن و مردِ مسلمان بتوانند در چارچوب مكتب خويش همسر ايدآلى بيابند و همچون دو قطب غير همنام، مغناطيس يكديگر را جذب كنند، به چند معيار اساسى بايد توجه شود.
اين نكته مسلم است كه مغناطيس، هيچ گاه، سنگ، خاك، چوب يا پارچه به خود جذب نمى كند، همچنان كه دو قطب مثبت يا دو قطب منفى مغناطيس نيز يكديگر را جذب نمى كنند و به همين جهت است كه براى حصول جذب و انجذاب، از جهتى سنخيت يا تجانس و از جهتى تضاد يا عدم تجانس شرط است.
در مسأله گزينش همسر نيز قاعده همين است. يك نوع عدم تجانس، به مقتضاى آفرينش، ميان زن و مرد هست كه همچون الكتريسيته مثبت و منفى، يكديگر را كامل و منشأ اثر مى سازند و همچون قطب مثبت و منفىِ دو آهن ربا، يكديگر را مى ربايند و به وحدت مى رسند.
اما از سوى ديگر، چند نوع تجانس و سنخيت هم لازم است كه در قرآن و احاديث اسلامى روى آنها تكيه شده است و ما آنها را زير چهار عنوان ذكر مى كنيم:.
1. سنخيت در انسان بودن.
تجانس و سنخيت، از انسان بودن شروع مى شود. زن و مرد، هر دو انسانند. چقدر در اشتباه بوده اند كسانى كه مرد را انسان و زن را واسطه ميان انسان و حيوان - يا حيوانِ شبيه انسان - تصور كرده اند! اينها نه تنها زن را نشناخته و به او توهين كرده اند، بلكه مرد را هم نشناخته اند و ارزش او را پايين آورده اند!.
چگونه ممكن است يك انسان سالم و طبيعى، مجذوب يك حيوان بشود يا حيوانى را به خود جذب نمايد! به طور حتم يا مرد بايد از انسانيت خود تنزل كند يا زن بايد از حيوانيت خود بگذرد، تا بتوانند در حوزه جاذبه يكديگر قرار گيرند و مجذوبِ هم شوند. فلاسفه ما مى گويند: (السِنخِيَّةُ عِلّةُ الاِنْضِمامِ؛ براى هم آغوش شدن و به يكديگر پيوستن و به وحدت رسيدن، سنخيت لازم است.).
در پديده جذب و انجذاب، همچنان كه سنخيت شرط است، تضاد نيز شرط است. ترديدى نيست كه الكتريسيته، با الكتريسيته هم آغوش مى شود و آهن با آهن ربا! جز اين كه مثبت با منفى و منفى با مثبت. مولوى اين سنخيت در جذب و انجذاب را به اين صورت مطرح كرده است:.
ذره ذره كاندرين ارض و سماست
جنس خود را همچو كاه و كهرباست.
ناريان مر ناريان را طالبند
نوريان مر نوريان را جاذبند.
بدين ترتيب، بهترين دليل بر اين كه زن و مرد از لحاظ انسانيت تفاوتى با هم ندارند، همين قاعده سنخيت در جذب و انجذاب است.
درحيوانات نيز قاعده همين است، در ميان آنها نيز تا سنخيت نباشد، مسأله جفت گيرى مطرح نيست.
مگر انسان چه خصوصيتى دارد كه مستثنا باشد! به چه دليل، در تجاذب جنسى حيوانات، سنخيت شرط است و در تجاذب جنسى انسان ها عدم سنخيت! آيا آنهايى كه اين گونه فكر مى كنند مى خواهند بگويند: بر قلم صنع خطا رفته است!.
حافظ هم روزگارى گرفتار چنين انديشه غلطى شده بود. او در دوران جوانى خود گفت:.
پير ما گفت: خطا بر قلم صنع نرفت!.
آفرين بر نظر پاك خطا پوشش باد!.
ولى سرانجام به بركت تقوا و حكمت عملى متوجه شد كه خودش خطا كرده، نه قلم صنع و به همين جهت، چنين گفت:.
نيست بر دايره يك نقطه خطا از كم و بيش.
كه من اين مسأله بى چون و چرا مى بينم‏(11).
آيا اينها هم حاضرند به تقوا و حكمت عملى روى آورند و حافظ وار اين حقيقت را بى چون و چرا بپذيرند كه بر دايره عظيم هستى، حتى يك نقطه خطا وجود ندارد!.
گمان نزديك به اطمينان من اين است كه روى سخن خداوند در آيه قرآنى زير، به همين گونه افراد است:.
يِا أيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمُ الَّذى خَلَقَكُمْ مِنْ نَفْسٍ واحِدةٍ وَخَلَقَ مِنْها زَوْجَها؛(12).
اى مردم! در برابر پروردگارتان كه شما را از يك نفس آفريده و جفتش را هم از خودش آفريده است، تقوا پيشه كنيد.
آرى، آنان كه زن و مرد را از لحاظ انسان بودن از جنس و سنخ يكديگر نمى دانند، هم به زن اهانت كرده اند و هم به مرد، و اين، بر خلاف تقواست.
ادامه دارد

راه‌کارهاي عملي براي تربيت فرزندان

قسمت چهارم
ج) معرفت ديني:
مرحله‌ي سوم، معرفت و تفکر ديني است. کودکي که در سال‌هاي پيش‌دبستاني و دبستاني با آداب ديني اُنس پيدا مي‌کند و عادت ديني در او به‌وجود مي‌آيد بايد در سال‌هاي راهنمايي معرفت ديني پيدا کند. در اين مرحله شما بايد از طريق دليل و استدلال و نيز تعقل و تحليل مسائل ديني با ذهن آماده و مستعد او ارتباط برقرار سازيد وبا او صحبت کنيد. از نظر ساختارِ ذهني، سن 13 سالگي دوره‌ي رشد مفاهيم ذهني و غير ملموس است. يعني تفکر مي‌تواند به درجه‌اي برسد که انسان در غياب اشياء هم درباره‌ي آن‌ها فکر کند در حالي‌که در سال‌هاي قبل از راهنمايي رشد و تفکر انتزاعي حاصل نشده است. پس ما مي‌توانيم در دوره‌ي راهنمايي با آمادگي بيشتري از معرفت ديني و انديشه و تفکر ديني صحبت کنيم و به پرسش‌هايي که نوجوانان راجع به دين دارند، پاسخ بگوييم و استنباط، فهم، آگاهي و ادراک آن‌ها را در اين مرحله بالا ببريم.
• از مسؤوليت‌هايي که بايد در سال‌هاي قبل از دوره‌ي راهنمايي به آن بينديشيم، اين است که وظايف سنّ بلوغ و تکليف دختران نوجوان را به آن‌ها بياموزيم.
• در سال‌هاي راهنمايي به بعد، بچه‌ها کم کم از چرايي مسائل سؤال مي‌کنند و مي‌خواهند علّت و حکمت مسائل را بدانند. کودک تا به‌حال نماز خوانده است و الآن هم مي‌خواند، اما حالا مي‌خواهد بداند که اين نماز چه اثري بر شخصيت او دارد و در نزد خداوند چه پاداشي دارد و اصولاً چرا بايد نماز بخواند؟ او مي‌خواهد راجع به صفات خداوند درک درستي داشته باشد. شما شايد انديشه‌ي او را در اين جهت هدايت کنيد و از نمونه‌ها و شواهدي مستدل و روشن در بحث‌تان بهره بگيريد.
• اگر مربيان به ادبيات غني ديني و ملّي‌مان مانند: سخنان پيامبر "صلي الله عليه وسلم"، اصحاب بزرگوار و بزرگان دين ، اشعار ارزشمند شاعران نيز به داستان‌هايي که در فرهنگ ملّي و اسلامي وجود دارد مسلط باشند، مي‌توانند در معرفت ديني جذابيت ايجاد کنند. وقتي شما مناسب و به‌جا از اشعار خوب و زنده و با روح، از حکايت‌ها، ضرب‌المثل‌ها، داستان‌ها، خاطرات و موضوع‌هاي تاريخي ياد مي‌کنيد، بحث‌تان شيرين‌تر مي‌شود و جذابيت و گيرايي آن بالا مي‌رود.
ادامه دارد