مستقيم‌گويي آفت نمايشنامه‌نويسي قرآني است

قسمت دوم و پاياني
نويسنده "خون تو را جنون پدر بر زمين ريخت" در پايان در مورد اجراي نمايش‌هاي قرآني در چند ساله اخير توضيح مي‌دهد: كارگردان‌ها و نمايش‌نامه‌نويسان اين عرصه با آزمون و خطا، به شكل و ساختار درست نمايشي در كارهاي‌شان نزديك شده‌اند و استقبال مخاطبان گواه موفق بودن آن‌ها در اين عرصه است. البته تلاش و توجه مديران فرهنگي نمايشي در اين موفقيت بي‌تاثير نبوده است اما به هر حال نيازمند حمايت مالي بيشتري هستيم و مسئولان و مديران فرهنگي بايستي از كارهاي متفاوت و وزين تئاتري به شيوه مناسب و كارشناسي شده حمايت كنند.
"كوروش نريماني" نويسنده و كارگردان تئاتر در گفت‌وگو با ايكنا، با اعتقاد به اينكه آثار قرآني موجود، تكراري و بي‌مايه هستند، خواستار دقت مسئولان در دادن اجازه اجرا به اينگونه آثار و راهنمايي نويسندگان است.
وي در ادامه به فرصت‌طلبي برخي افراد از واردشدن به اين حيطه مي‌گويد: آسيب جدي به درام قرآني از سوي اين افراد وارد مي‌شود كه در پي سودجويي و منافع شخصي كار تئاتر ديني مي‌كنند. در ضمن معتقد به خط‌كشي و مرزبندي ميان نمايشنامه‌نويسان قرآني و غيرقرآني نيستم زيرا اين عنوان مشكلات خاص خودش را به دنبال مي‌آورد كه يك‌بار در انجام كار تله‌تئاتر ديني‌ام باعث پشيماني من شد.
نمايشنامه‌نويسان مستعد و خلاق از كار كردن در اين عرصه دلسرد شوند و در ادامه هم به حاشيه رانده شوند. در اين شرايط هنرمند پشتوانه و دلگرمي براي كار قرآني نخواهند داشت.
"داود دانشور" نويسنده، كارگردان و مترجم تئاتر در مورد چرايي و چگونگي نمايشنامه‌نويسي قرآني به دانستن علم تفسير تأكيد مي‌كند و مي‌گويد: مضامين و داستان‌هاي آيات قرآن به شكل كلي بيان و عرضه مي‌شود و در برخي موارد مضامين مورد نظر، به سبك تمثيل و نماد ارائه مي‌شود كه رفتن به سراغ اين نوع آيات، مستلزم داشتن قوه تفسير از اين آيات الهي است.
وي به دلايل پرهيز نمايشنامه‌نويسان از ورود به حيطه درام قرآني اشاره مي‌كند و ادامه مي‌دهد: درست وارد شدن به اين عرصه نيازمند پشتوانه كامل و جامعي از معرفت و شناخت نسبت به آيات قرآن است و در نتيجه هنرمند واقعي و متعهد تا در زمينه‌اي تبحر و شناخت نداشته باشد وارد آن عرصه نمي‌شود. در اين بين محدوديت‌هايي وجود دارد كه اگر اثر دچار ضعف باشد از بيرون مورد حمله، آسيب‌شناسي، تفسير و نقد قرار مي‌گيرد؛ به همين دليل است كه نمايشنامه‌نويس از اقتباس نمايشي از قرآن مي‌پرهيزد.
دانشور در پايان درباره آسيب‌شناسي تئاتر ديني كشور تأكيد مي‌كند: اغلب نمايش‌هاي موجود مناسبتي بوده‌ و بر اساس شرايط و موضوع خاصي كار شده‌اند كه در نتيجه مخاطب خاصي هم دارند. اما به نظر من بايد اجراهاي قرآني با بهره‌گيري درست از عناصر نمايشي حرف و ديدگاه نويسنده را مطرح ‌كند و كارهاي خوب و قابل تاملي محسوب شود.
"محمد مهيار" محقق و نمايشنامه‌نويس نيز مانند همتي مستقيم‌گويي را روشي نادرست در نمايشنامه‌نويسي قرآني مي‌داند و به خبرنگار ايكنا مي‌گويد: براي اقتباس درست بايد به صورت غيرمستقيم و در بن‌مايه داستان اصلي نمايشنامه به سراغ آيات قرآن مجيد برويم زيرا به طور معمول ارجاعات مستقيم قدرت تاثيرگذاري كمتري بر مخاطب دارد.
اين محقق تئاتر تأكيد مي‌كند: شرط اصلي موفقيت و ايجاد ارتباط با مخاطب، وجود عنصر جذابيت در نمايشنامه است زيرا هنر نمايش بدون جذابيت محلي از اعراب ندارد و به هنري زودگذر مبدل خواهد شد. البته وارد شدن به اين عرصه نيازمند تبحر و تسلط نمايشنامه‌نويس است و در مجموع حضور در اين عرصه حركت بر روي لبه تيغ است زيرا با انحراف و زياده‌روي در استفاده از جذابيت، معاني قرآني كم‌رنگ مي‌شود و تحت شعاع قرار مي‌گيرد.
وي به رويكرد مثبت تئاتر و سينماي غرب به مضامين ديني خودشان اشاره مي‌كند و مي‌گويد: مديراني كه در حوزه‌هاي ديني فعاليت مي‌كنند به دليل حساسيت آيات قرآني معمولا كمتر اجازه فعاليت در اين زمينه را به نمايشنامه‌نويسان مي‌دهند. از طرفي برخي از نمايش‌نامه‌نويسان ما نيز براي كار كردن در اين فضا بيگانه هستند. در صورتي كه در غرب اين رويكرد در سينما و تئاتر به صورت گسترده ديده مي‌شود‌ و آنان از هر فرصتي براي اشاعه مضامين ديني خود بهره مي‌برند.
نظمي طراح صحنه: خلاقيت نمايشي، به دليل اهميت نشر فرهنگ قرآني در اين نوع درام واجب است
"نرمين نظمي" طراح صحنه و كارگردان تئاتر به پرسش ايكنا مبني بر قابليت مضامين قرآن براي تبديل شدن به نمايشنامه پاسخ مي‌دهد و عنوان مي‌كند: به طبع مضامين قرآن دستمايه خوبي برا ياقتباس و الهام است اما نوع رويكرد و اعتقاد و نحوه نگرش نمايشنامه‌نويس در اين راه بسيار مهم است زيرا شناخت درست، باعث خلق يك نمايشنامه موفق مي‌شود.
وي در ادامه به لزوم به‌كارگيري عناصر خلاقه در نمايشنامه قرآني اشاره مي‌كند و مي‌گويد: به‌كارگيري عناصر خلاقه باعث نشر فرهنگ قرآني مي‌شود كه گرچه در همه سطوح هنرهاي نمايشي لازم است اما در اين مورد به دليل حساسيت و اهميت در نشر اين فرهنگ واجب و لازم است. با اين حال برخي محدوديت‌ها و خط قرمزها موجب دلسردي هنرمندان از رفتن به سمت قرآن مي‌شود.
اين مدرس در بخش ديگر گفته‌هايش عنوان مي‌كند: اگر به تئاتر ايران بازگرديم، شناخت كافي در اين عرصه شرط موفقيت كار و اجرا است كه با تشكيل يك گروه و تيم حرفه‌اي به وجود خواهد آمد. بدون شناخت كافي رفتن به سراغ اين مضامين قطعا كار را با شكست رو‌به‌رو مي‌كند. در چند ساله اخير اجراهايي با اين رويكرد بر روي صحنه رفته‌اند كه فاقد وي‍ژگي‌ها و قرائت درست از آيات الهي بوده‌اند و در عمل نتوانسته‌‌اند مخاطب را با خود همراه كنند.
وي به لزوم انجام پژوهش در اين روند تأكيد مي‌كند و ادامه مي‌دهد: عنصر پژوهش يكي از زيرساخت‌هاي مهم در به‌كارگيري مضامين قرآني است و هنرمندان تئاتر با درك درست از منابع و متون ديني و قرآني مي‌توانند حضوري موفقيت‌آميز در اين عرصه داشته باشند زيرا يكي از ويژگي‌هاي آيات قرآن موجز بودنشان است و اين‌ كه معنا را به زباني صريح و رك بيان نمي‌كند، دليلي قطعي براي شناخت مفاهيم قرآني و رمزگشايي آن است تا اجرايي موفق در پي باشد بنابراين برخوردهاي سطحي و ساده‌انگارانه باعث عدم ارتباط مخاطب و عدم موفقيت كار مي‌شود و لزوم پژوهش را نشان مي‌دهد.
ابراهيمي کارگردان: اگر نويسندگان خط قرمزها را رعايت کنند، مشکل فقهي پيش نمي‌آيد
"حميد ابراهيمي" نويسنده، كارگردان و بازيگر تئاتر در پاسخ به اين پرسش خبرگزاري قرآني ايران(ايكنا) به ماهيت هنر نمايش در به چالش كشيدن مسائل اشاره و تبيين مي‌كند: وقتي اين هنر چنين ويژگي را دارا است، زمينه مناسبي براي عرضه مفاهيم ديني و مذهبي نيز خواهد بود.
وي در سخنان خود به لزوم استفاده از عنصر جذابيت در نمايش‌هاي ديني اشاره كرد و تصريح كرد كه ترجمه آيات قرآن حاوي مضاميني است كه مي‌تواند در زندگي امروز مردم كاربرد داشته باشد و موجب رهاكردن نيمه‌كاره تئاتر توسط تئاتر نشود.
كارگردان برگزيده پنجمين جشنواره تئاتر رضوي در پايان مي‌افزايد: ايجاد محدوديت در به‌كارگيري مضامين قرآني به اشتباهات برخي از اهالي تئاتر در عبور از خط قرمزها مربوط است در صورتي‌كه مشورت با يك كارشناس مذهبي مي‌تواند مانع ايجاد بسياري از شبهه‌ها شود.
آخرين اهل تئاتري كه با ايكنا گفت‌وگو مي‌كند، "اعظم بروجردي" نمايش‌نامه نويس و كارگردان است كه در سخنان خود عنوان مي‌كند: هنر تئاتر در بر گيرنده واقعيات زندگي مردم است و به اين دليل كه قرآن براي هدايت مردم در زندگي نازل شده است، مي‌توان از آن براي توليد تئاتر استفاده كرد.
دبير جشنواره تئاتر بانوان به لزوم توجه به جنبه كلي‌گويي قرآن اشاره مي‌كند و مي‌گويد: اين بيان كلي اين اجازه را به نمايش‌نامه‌نويس مي‌دهد كه از هر نگاه و زاويه ديدي به آن نگاه كند، بتواند سوژه و موضوعي متفاوت خلق كند و جالب است كه در ذهن هر فردي با هر ميزان سواد و فهم و دانش يك نوع ديد و ارزيابي نسبت به آيات قرآن شكل مي‌گيرد. البته در اين كار تحقيق و پژوهش نيز لازم است.
كارگردانان و نويسندگاني كه با ايكنا در مورد "نمايشنامه‌نويسي قرآني؛ چرايي و چگونگي" گفت‌وگو كرده‌اند، در مجموع در چند نكته هم‌عقيده هستند. از جمله اينكه رويكرد درام‌پردازان غرب به مسائل دين خود و استفاده در نمايش و سينما قابل توجه است و مي‌تواند الگوي مناسبي براي كشورهاي مسلمان باشد، خلاقيت و جذابيت نمايشي و دراماتيك مانند همه درام‌ها براي نمايشنامه‌نويسي قرآني نيز لازم است و بايد براي نويسندگان مهم باشد، مشورت با مشاوران مذهبي راهي مؤثر براي پرهيز از دچارشدن به محدوديت‌ها است، كار سفارشي براي اهداف مادي صداقت و تأثير مضامين قرآني را ندارد و ... اما با همه اين پيشنهادات و انتقادات هنوز ژانر مشخصي در تئاتر كشور دست‌كم نظير آنچه در سينماي امروز ايران رواج يافته وجود ندارد و توليد تئاتر مذهبي محدود به جشنواره‌ها و همايش‌ها مي‌شود.
از سويي ديگر اين پرسش نيز مطرح است كه به حضور مضامين قرآني در آثار نمايشي بايد به عنوان ژانري مستقل نگريست يا اينكه هر مضمون قرآني مي‌‌تواند در زيرلايه انواع درام حتي طنز به‌صورت ژانري فرعي در دل ژانر‌هاي فرعي قرار گيرد. 

با حضور يك داور خارجي؛
دومين جشنواره هنرهاي تجسمي "دامون‌فر" از جمعه آغاز به كار مي‌كند

گروه فرهنگ وهنر / شادي کريمي : دومين جشنواره هنرهاي تجسمي دامون‌فر با حضور يك داور خارجي 24 خردادماه آغاز به كار مي‌كند.
سيف‌الله پويا راد مدير جشنواره هنرهاي تجسمي دامون‌فر صبح ديروز در نشست خبري اين جشنواره گفت:پس از نخستين جشنواره هنرهاي تجسمي جوانان زير 25 سال، به خصوص هنرمنداني كه حائز رتبه شدند در ايران و آن سوي مرزها درخشيدند. اين جوانان كه هر كدام مايه مباهات بودند ما را به ادامه راهمان راسخ‌تر كردند.
وي در ادامه هدف از برپايي دومين دوره جشنواره هنرهاي تجسمي دامون‌فر را حمايت از هنرمندان جوان،ايجاد فرصتي براي توانمندي‌هاي جوانان و بروز و كشف استعدادهاي جوان عنوان كرد و از افزوده شدن نگارخانه مجموعه فرهنگي و هنري آسمان به فضاي نمايشگاهي اين دوره به منظور فراهم شدن امكان نمايش آثار بيشتر خبر داد.
پوياراد همچنين از حضور يك داور خارجي در دومين دوره از اين جشنواره خبر داد و گفت: با هدف تبادل فرهنگ‌ها و بهره‌مندي از آثار شاخص هنرمندان آن سوي مرزهاو همچنين دريافت نظرات كارشناسي آنها، از يك داور خارجي به نام "پاز" دعوت كرديم تا شوراي داوري ما را همراهي كند.
وي افزود: اين نقاش كهنه‌كار فرانسوي كه از شاگردان "سالوادور دالي" است، با رايزني‌هاي بسيار و از ميان چند هنرمند مورد نظر ديگر انتخاب شد كه براي برپايي ورك‌شاپ و شركت در مرحله نهايي داوري جشنواره به تهران خواهد آمد.
مدير جشنواره هنرهاي تجسمي دامون‌فر همچنين به برنامه‌هاي جنبي اين جشنواره اشاره داشت و گفت:دو ورك‌شاپ تخصصي با حضور "پاز" و دو هنرمند ايراني خواهيم داشت كه به تبادل نظر در خصوص معرفي متريال نقاشي در داخل وخارج از ايران خواهند پرداخت و همچنين جشنواره جنبي ديگري هم به مديريت ياسمين سينايي براي كودكان و نوجوانان 8 تا 15 سال خواهيم داشت كه در فرهنگسراي نياوران و مجموعه فرهنگي و هنري آسمان برپا خواهد شد.
پوياراد با اشاره به اين كه اين جشنواره براي هيچ كس منفعت مالي به دنبال ندارد درباره حضور بخش خصوصي در برنامه‌هاي تجسمي و كمرنگ شدن نقش دولت در اين زمينه گفت: حضور بخش خصوصي در عرصه هنرهاي تجسمي هيچ منافاتي با عدم همكاري دولت ندارد. چرا كه آنقدر كار فرهنگي و هنري هست كه در هر دو بخش دولتي و خصوصي مي‌توان به آنها پرداخت.
مدير جشنواره هنرهاي تجسمي دامون‌فر در ادامه اظهار اميدواري كرد كه با همكاري دولت و گمرك بتوانند لوازم هنري را با قيمت مناسبتري در اختيار هنرمندان كشور قرار دهيم.
وي در پاسخ به سؤال خبرنگار فارس درباره امكان نمايش آثار اين جشنواره در ديگر كشورهاي خارجي و همچنين چگونگي خريد و فروش آثار توضيح داد: شركت دامون‌فر نمايندگي سه شركت خارجي را دارد كه اين سه كمپاني بسيار به همكاري‌هاي بين‌المللي از جمله برپايي همزمان اين جشنواره در ديگر كشورهاي اروپايي علاقه‌مند هستند اما با توجه به محدوديت مالي شركت دامون‌فر هنوز چنين امكاني براي ما فراهم نشده است.
وي ادامه داد: در زمينه خريد و فروش آثار نيز قرار است آثار راه يافته به اين جشنواره با قيمت پيشنهادي هنرمندان و كارشناسي صاحبنظران به فروش برسد و تمام عوايد حاصل از آن به هنرمندان پرداخت شود.
پوياراد درباره جوايز اهدايي اين جشنواره هم گفت:‌نفر اول سفر يك هفته‌اي به فرانسه خواهد داشت، نفر دوم تا ششم نيز به ترتيب 700 هزار،500 هزار،400 هزار،300 هزار و 200 هزار تومان دريافت خواهند كرد.
حسين خسروجردي رييس هيئت داوران اين جشنواره نيز با اشاره به حضور بخش خصوصي در برگزاري برنامه‌هاي تجسمي ايران گفت: آنچه اشراف اروپايي براي توسعه فرهنگ و هنر انجام دادند در ايران هم شاهديم و به تازگي قدرت‌هاي اقتصادي كه نگاهي از جنس فرهنگ و هنر دارند در برگزاري برنامه‌هاي هنري فعاليت مي‌كنند و افرادي همچون "پويا راد" باعث شدند پل ارتباطي ميان هنرمندان با بخش خصوصي شكل بگيرد.
خسروجردي پيشنهاد كرد كه به منظور سهولت بيشتر برگزاركنندگان برنامه‌هاي فرهنگي و هنري در بخش خصوصي، بخشودگي مالياتي شامل حالشان شود تا به اين ترتيب اين قانون مشوقي براي فعاليت فرهنگي و هنري ديگر بخش‌هاي خصوصي كشور باشد.
وي با تأكيد بر حساسيت كار داوري آثار هنري گفت: داوري آثار هنري كار بسيار حساس و سختي است و اگر آن را پذيرفته‌ايم به اين دليل است كه نياز جوانان امروز به ما بيشتر از نياز ما به آنها نيست و با ايمان راسخ مي‌توان گفت كه جهان امروز بسيار بيشتر به جوانان نيازمند است.
خسروجردي آثار ارسالي به دومين دوره جشنواره هنرهاي تجسمي را بسيار بهتر از دوره قبل دانست و گفت: در نقاشي‌هاي هنرمندان جوان اين دوره از جشنواره، جسارت،صداقت،تعهد،تفكر و احساسات و عواطف شرقي به همراه خردگرايي و اطلاعات روزآمد ديده مي‌شود.
وي همچنين افزود: اين هنرمندان تحمل مخالفت‌ها را دارند و در حالي كه اين خطر هنرمندان سراسر دنيا را تهديد مي‌كند كه دايره نگرش آنها به اطلاعات و دريافت‌هاي محدودشان ختم مي‌شود، اين هنرمندان جوان بسيار فراتر از خود را مي‌بينند.
خسروجردي اولين ويژگي آثار اين جوانان را دور شدن از تقليد و يافتن هويت فردي خود عنوان كرد و گفت: با اين حال ما تمام آثار هنري دنيا را نديده‌ايم و با توجه به قابل دسترس بودن آثار هنرمندان سراسر دنيا از طريق رسانه‌هاي مختلف، احتمال دارد كه در ميان آثار اين جشنواره نيز برخي هنرمندان شيطنت كرده باشند و آثارشان كپي آثار هنرمندان ديگري باشد كه البته اين احتمال بسيار اندك است.
خسروجردي همچنين گفت: برخي از آثار اين دوره آنقدر قوي، ارزشمند و شگفت‌انگيز است كه گاهي شك برانگيز مي‌نمايد.
وي از ارسال 4045 اثر به دومين جشنواره هنرهاي تجسمي دامون‌فر خبر داد و گفـت: اين آثار از 1315 هنرمند دريافت شده كه در مرحله اول 3500 اثر گزينش شد و 550 اثر به مرحله دوم راه يافت.
رييس هيئت داوران جشنواره در ادامه درخصوص چگونگي داوري آثار توضيح داد: تك تك آثار به دقت از سوي داوران مورد بحث و بررسي قرار مي‌گيرد و به ناچار به دليل محدوديت فضاي نمايشگاهي بخشي از آثار حتي آنها كه كيفيت خوبي هم دارند در مرحله نهايي حذف مي‌شوند كه بايد براي پرهيز از سوءتفاهم صاحبان آثار رد شده تدابيري انديشيد.
بر اساس اين گزارش بنا به گفته پويا راد مدير اين جشنواره همچنين قرار است در مراسم اختتاميه اين جشنواره از يكي از استادان پيشكسوت هنر ايران نيز تقدير شود.
دومين جشنواره هنرهاي تجسمي دامون‌فر ويژه جوانان زير 25 سال از روز جمعه 24 خردادماه در فرهنگسراي نياوران آغاز خواهد شد و 31 خردادماه نيز به كار خود پايان خواهد داد.