قسمت چهل ويکم
د: پاداش و جزاي مخلَصين در مقابل عمل نبوده و بيحد و حصر است
رابعاَ خداوند على أعلى، براى بندگان مخلَص خود جزائى محدود و معين قرار نداده است، چون هر چه از بهشت و نعمتهاى بهشتى به آنها بدهد، كمتر از مقام و منزلت آنهاست، بلكه جزاى آنها خود ذات أحديت و مشاهده انوار جمال اوست و بس.
"وَ مَا تُجزَونَ ألّا مَا كُنتُم تَعمَلُونَ إلّا عِبَادَ اللهِ المُخلَصِينَ‏"[63]
مزد و جزاى آنها بيحد و بى‏حساب بوده، چون آنها از نفس و عالم مقدار عبور كرده و به درياى عظمت و جلال رسيده‌‏اند، لذا نفس تحقق در آن مقام جزاى لامتناهى و بى ‏عدّ و حدّ آنان خواهد بود.
بارى از اين آياتى كه درباره مخلَصين و مقام و منزلت آنان ذكر شد، استفاده ميشود كه مخلَصين از بندگان خدا من جميع الوجوه غير از ساير بندگانند، آنان مصون بصيانت‏ حضرت ذوالجلال بوده، و هيچ آفتى از گناه و معصيت كه لازمه سيطره شيطان و نفس اماره است در آنها نيست.
و اين معنى عصمت از گناه است كه خداوند در قرآن مجيد مى‏فرمايد: ما كه حضرت يوسف را از ابتلاى بگناه با زليخا حفظ كرديم، بعلّت آن بود كه او ازبندگان مخلَصين ما بود
"كَذَلِكَ لِنَصرِفَ عَنهُ السُوءَ وَ الفَحشَآءَ إنَّهُ مِن عِبَادِنَا المُخلَصِينَ‏"[64]
پس هر كه بمقام و مرتبه مخلَصين برسد، از هر گونه زشتى و منكرى در حفظ و امان الهى است، و علاوه چون حيات آنها حيات حق شده و از عالم مقدار عبور كرده‏‌اند، و خواطر مغيّره و مبدّله نفس ديگر در آنها وجود ندارد، بنابراين در تلقى معارف الهيه و علوم كليه و حفظ و تبليغ و تحويل نيز داراى مقام عصمت، و مصون بصيانت‏ حضرت احديت‏ خواهند بود.
استفاده تمام مراتب سه‌گانه عصمت براي پيام آوران الهي از آيه مباركه عالم الغيب فلا يظهر على غيبه احدا الا من ارتضى من رسول
از آيه مباركه ‏اى كه در مطلع گفتار قرائت‏شد مى‏توان تمام مراتب سه گانه عصمت را در فرستادگان خدا كه براى هدايت و ارشاد مردم مبعوث شده‏اند استفاده نمود: "عَالِمُ الغَيبِ فَلَا يُظهِرُ عَلَى غَيبِهِ أََحَداً إلَّا مَن ارتَضَى مِن رَسولٍ‏"
خداوند عالم غيب است و از اين علم غيب خود بكسى اطلاع نمى‏دهد مگر به آن فرستادگانيكه مورد رضاى او واقع شوند، يعنى من جميع الجهات از نقطه نظر فعل و صفت، از نقطه نظر ملكات و عقائد، و از نقطه نظر صفات نفسيه و روحيه مورد رضاى حضرت او قرار گيرند، كسانيكه بمرحله عبوديت محضه نائل آمده، از خودپسندگى و خودبينى در جميع مراحل بيرون آمده، خداپسند و خدابين شده‏ اند.
چون معلومست كه تا انسان باين سر منزل نرسد مورد ارتضاى مطلق پروردگار واقع نخواهد شد[65] و اين همان مرتبه مخلصين است، در اينصورت خداوند پرده و
حجاب قلبى او را بكنار زده و از علم غيب خود باو مى‏فهماند، و از آنچه از دستبرد تمام افراد جن و انس و ملك خارج است او را آگاه و مطلع مى‏گرداند.
البته چون علم غيب خود را بدون تغيير و تبديل و بدون كم و كاست ‏به او مى‏فهماند، بنابراين قلب او بايد در مقام عصمت ‏خدا و مصونيت ‏حضرت او واقع شود، و گرنه در تلقى آن علم غيب از خود تصرفاتى نموده و در اخذ آن دچار انحراف و تبديل واقع خواهد شد، و اين مرحله عصمت در تلقى معارف حقه است.
"فَإنَّهُ يَسلُكُ مِن بَينِ يَدَيهِ وَ مِن خَلفِهِ رَصَداً لِيَعلَمَ أن قَد أبلَغُوا رِسَالَاتِ رَبِّهِم وَ أحَاطَ بِمَالَديهِم وَ أحصَى كُلَّ شَيئىٍ عَدَداً"[66]
و نيز پس از تلقى صحيح، چون قلب او صافى است، و از دستبرد شيطان خارج شده است، لذا آن معارف و علوم كليّه را همانطور كه اخذ نموده، در خود نگاهداشته و تحويل مى‏دهد، و اين مرحله عصمت در تبليغ و رسانيدن احكام و معارف است.
خداوند از جلو و عقب در اطراف و جوانب قلب او پاسبانانى مى‏گمارد، و رصد مى‏گذارد تا القاءآت جنّى و انسى در او اثر نكنند، و وساوس نفس و ابليس در او راه نيابند، و اين همان مصونيت الهى است.
چون اگر او را بخود واگذارد، و از حمايت و حفظ او دست‏بردارد، مواجه با هزاران آفت ‏خواهد شد، آن قلب از جميع شرور محفوظ است، از"شَرِّ الخَنَّاسِ الَّذِى يُوَسوِسُ فِى صُدُورِ النَّاسِ‏"، و از"شَرِّ جَميع ما خَلَقَ‏"، و از"شَرِّ النَّفّاثَاتِ فِي العُقَدِ وَ حاَسِدٍ إذَا حَسَدَ"نه سحرى مى‏تواند در او كار كند، و نه طلسمى، و نه قدرت نفس اماره موجود شريرى، ابدا در او اثرى نمى‏گذارد.
اگر تمام مخلوقات مجتمع شوند، و دست‏بدست‏يكديگر داده بخواهند او را از رويه و مقصد خود بازدارند، يا بر خلاف علوم كليه و معارف حقه در او تصرفى كنند، يا در معلومات و ادراكات او تغييرى دهند، نمى‏توانند، چون قلب مؤمن در تحت مصونيت و رصد خداوندى قرار گرفته، و خدا از جلو و از عقب براى حفظ و حراست او موكلّينى را تعيين فرموده است، براى آنكه او را حفظ كنند، و اين براى آنستكه آنها رسالات و احكام خدا را درست و صحيح ابلاغ نموده، و از وظيفه خود
تجاوز و تخطّى نكنند، و خداوند بتمام امور آنها احاطه كامل داشته و از جزئيات و كليّات جريان آنها مطّلع است.
اين مرحله عصمت در تبليغ و تحويل است، و اما مرحله عصمت از معصيّت نيز بتقريب سابق از مدلول آيه خارج نيست، و آن اينكه اگر رسولى گناه كند با فعل خود ترخيص آنرا اعلام نموده، و چون با قول خود حرمت آنرا اعلام نموده است، لذا دعوت بمتناقضين نموده و متناقضين حق نيست، بلكه يكطرف مسلم باطل است و رسول خدا كه قلبش از دستبرد شيطان خارج است، پيوسته متحقق بحقّ بوده و خواهد بود.
در سوره مريم اين حقيقت را ملائكه وحى به پيغمبر عرضه مى‏دارند كه:
"وَ مَا نَتَنّزَّلُ إلَّا بِأَمرِِ رَبِّكَ لَهُ مَا بَينَ أَيدِينَا وَ مَا خَلفَنَا وَ مَا بَينَ ذلكَ وَ مَا كَانَ رَبُّكَ نَسِيِّاً"[67]
خداوند ما را به امر خود بسوى تو اى پيغمبر نازل فرموده، ما از خود هيچ دخل و تصرفى نداريم، آنچه در بين دو دست و در مقابل ماست، و آنچه در عقب سر ماست، و آنچه در بين اين دو مرحله است، همه اختصاص بخدا داشته، و در آن تاثير و دخالتى از موجود دگر نيست، و خداوند در حفظ اين معنى دچار نسيان و فراموشى، و در نتيجه اشتباه و خطا نمى‏گردد.
ادامه دارد
-------------------
[63] سوره صافات: 37 - آيه 40
[64] سوره يوسف: 12 - آيه 24
[65] در اينجا اين سئوال پيش مى‏آيد كه چطور در اينجا مراد از اتضاء ارتضاى مطلق است ولى در آيه مباركه 28 از سوره انبياء: "و لا يشفعون الا لمن ارتضى‏"، مراد از ارتضاء ارتضاى در دين و عقيده است، جواب آنستكه چون شفاعت راجع باهل معصيت است، آنهم معاصى كبيره، بدليل آيه 32 از سوره و النجم: "ليجزى الذين اسآءوا بما عملوا و يجزى الذين احسنوا بالحسنى، الذين يجتنبون كبائر الاثم و الفواحش الا اللمم‏"، افرادى را كه فقط از گناه كبيره اجتناب كنند آنها را محسن شمرده است، و پيغمبر فرموده است‏ شفاعت ‏براى محسنين نيست: شفاعتى لاهل الكبائر من امتى فاما المحسنون فما عليهم من سبيل، و در سوره نساء آيه 30 وارد است كه: "ان تجتنبوا كبائر ما تنهون عنه نكفر عنكم سيئاتكم‏"، بنابراين نفس اجتناب از كبائر خود بخود مكفِّر سيئآت و معاصى صغيره است، روى اين زمينه مراد از ارتضاء در آيه شفاعت‏ بمناسبت ‏حكم و موضوع حتما بايد ارتضاء در دين و عقيده باشد نه ارتضاء در سر و ذات و عمل، زيرا كسيكه ذاتش و سرش مورد ارتضاء واقع شود، ديگر درباره او شفاعت معنى ندارد و مؤيد اين معنى رواياتيست كه از حضرت امام رضا عليه السلام وارد شده است و در آنها ارتضاء در آيه شفاعت را بارتضاء در دين تفسير نموده‏‌اند (جلد اول از تفسير الميزان ص 171 ببعد و جلد هفتم در سوره انبياء در آيه 28 رواياتيست كه بر مقصود دلالت دارد) آن آيه ارتضاء در مورد علم غيب بمناسبت‏ حكم و موضوع، باطلاق خود باقى است. در مورد شفاعت ‏باز بمناسبت‏ حكم و موضوع فقط اطلاق در مورد دين و عقيده خواهد داشت.
[66] سوره جن: 72 - آيه 27 - 28
[67] سوره مريم: 19 آيه 64