يکشنبه ۲۶ خرداد ۱۳۸۷
شماره ۱۰۴۹
 
۴ قرآن  
 
شماره قبل
انگليس؛ ميزبان دومين همايش بين‌المللي مبلغان مسلمان 
دومين همايش بين‌المللي مبلغان مسلمان ديروز شنبه 25 خرداد به همت دفتر وزارت امور اسلامي و اوقاف عربستان در انگليس در مركز فرهنگي اسلامي "لندن" برگزار‌مي‌شود.
به گزارش روزنامه "الجزيره" عربستان، اين همايش دو روزه با نظارت "محمد بن نواف" سفير پادشاه عربستان در مركز فرهنگي اسلامي لندن و با حضور شماري از مبلغان مسلمان برگزار خوهد‌شد.
تربيت اجتماعي و سياسي مبلغان مسلمان در جامعه غرب، مشكلات و موانع كنوني تبليغ اسلام و چگونگي استفاده از رسانه‌هاي گروهي در راستاي از بين‌بردن اين مشكلات از موضوعات مورد بررسي در همايش مذكور خواهد‌بود.
همچنين حاضران در اين همايش محورهاي مهمي همچون به روز‌كردن خطبه‌هاي تبليغي را در چهار نشست مورد بحث ‌و ‌تبادل‌نظر قرار خواهند‌داد.
همچنين "محمد بن نواف" سفير پادشاه عربستان در انگليس در جمع شركت‌كنندگان اين همايش بر استفاده از موعظه حسنه و گفتار نيك در راستاي معرفي صحيح دين اسلام تأكيد‌كرد.
وي افزود: در حال حاضر با اهتمام به نقش مهم مبلغان مسلمان در انتشار تعاليم اسلامي تربيت ديني، علمي و اجتماعي آنان بسيار مهم خواهد‌بود.
بالای صفحه

"حنيفي" داور بين‌المللي:
مهم‌ترين مسئله در ارايه مدرك قرآني رعايت استانداردهاي قوي است

رعايت استانداردها و معيارهاي اصولي و برگزاري آزمون‌هاي استاندارد بدون در نظر گرفتن روابط تاثيرگذار، مهم‌ترين مسئله در اعطاي مدارك قرآني است.
"علي‌اكبر حنيفي" قاري و داور بين‌المللي قرآن كريم گفت : مهم‌ترين مسئله در ارايه مدرك قرآني، رعايت استانداردهاي قوي و بالا بدون در نظر گرفتن روابط تاثيرگذار در كيفيت اين مباحث و موضوعات است.
وي در ادامه افزود: در ارائه مدارك قرآني بايد مسائل احساسي و عاطفي حذف شود و اين جريان از طريق آزمون واحد و استانداردهاي واحد و مشخص به ويژه براي دوره‌هاي تربيت مربي قرآني صورت گيرد.
اين استاد علوم قرآني يادآور شد: صدور مدرك قرآني در سازمان‌هاي مختلف به شكل‌ها و شيوه‌هاي متفاوتي صورت مي‌گيرد؛ سازمان‌ها و موسسات قرآني درباره صدور مدارك قرآني جز در رشته حفظ قرآن كريم با هم اختلاف دارند در حالي كه ارايه مدرك قرآني به ويژه براي مواردي همچون تربيت مربي و داور قرآن كريم بايد بر پايه معيارها و ملاك‌هاي متحد، شناخته و مقبول همگان انجام شود.
وي با اشاره به پاره‌اي از مشكلات در حوزه اعطاي مدرك قرآني توسط موسسات، نهاد و مراكز قرآني گفت: در ارائه مدارك قرآني بايد احساسات و عواطف كنار گذاشته شود متاسفانه صدور مدارك قرآني برپايه استانداردهاي قوي، بهينه شده و مشخص صورت نمي‌گيرد در حالي كه بايد فراگيران علاوه بر كارورزي در زمينه رشته‌هاي خود، توانايي ارايه معلومات و دانش قرآني را نيز داشته باشند و ميزان دانش و آگاهي قرآن‌آموزان بايد قبل از دريافت مدرك در رشته‌هايشان مورد ارزيابي قرار گيرد.
حنيفي در ادامه افزود: فراگيران بايد به صورت عملي و فني بتوانند از دانش خود در اين رشته‌ها دفاع كنند يعني فرد فقط با حضور در دوره‌هاي آموزشي و فراگيري نغمات و فنون قابليت و توانايي داوري رشته‌هاي قرآني را نمي‌يابد مگر اينكه توانمندي خود را به صورت عملي ايفا كند و فنون داوري را به مرحله اجرا در آورد يعني براي نمره‌دهي خود دليل منطقي ارايه كند و پاسخ‌گو باشد نظير رشته ورزشي شنا كه فراگير علاوه بر آموزش نظري بايد آموزش فني و عملي آن را نيز ياد گيرد بنابراين براي داوري و تدريس علوم قرآني نيز بايد از چنين شيو‌ه‌ها و اصولي پيروي كرد.
اين داور بين‌المللي قرآن كريم تصريح كرد: فراگيران علوم قرآني ابتدا در شته خود بايد مرحله به مرحله و به تدريج پيشرفت و سپس مدرك قرآني دريافت كنند متاسفانه اين كمتر اتفاق مي‌افتد و موسسات قرآني به خاطر مشكلاتي نظير كمبود بودجه، كمبود يا نبود نيروي كارآمد، ابزار و تجهيزات قرآني و غيره، توانايي پرداختن به طور اصولي به اين مباحث را ندارند.
اين قاري بين‌المللي قرآن كريم در ادامه گفت: مداركي در قبال طي دوره‌هاي آموزشي به فراگيران در رشته‌هاي مختلف قرآن و در سطح‌هاي متفاوت توسط موسسات به شكل‌هاي متفاوت اعطا مي‌شود و اين مبين فقدان مديريت واحد قرآني كشور است كه چاره‌اي جز تحمل اين وضعيت نيست البته اين موضوع بايد از سازمان‌هاي برتر و پويا پي‌گيري شود.
حنيفي اظهار كرد: سازمان‌ها و موسسات قرآني در راستاي ارزشمند و نظام‌مند كردن مدارك قرآني بايد از استانداردهاي واحد پيروي كنند و اين موضوع در صورتي تحقق مي‌‌يابد كه امور قرآني از مديريت واحدي برخوردار شود.
وي درباره پرداختن موسسات به آموزش مفاهيم قرآن كريم گفت: پرداختن به مفاهيم قرآن كريم در نهادها، موسسات و مراكز قرآني دقيقا سليقه‌اي است و هر سازماني با توجه به كاركرد، كاربرد، تخصص و كارشناس خود مفاهيم قرآني را سازماندهي مي‌كنند و متاسفانه اين مباحث نيز از نظام و انسجام واحدي برخوردار نيستند.
وي در پايان افزود: بايد مفاهيم كاربردي‌تر را جدا و به كودكان انتقال داد، زماني كه كودكان در آينده در جامعه در مقام‌هاي كارمند، مدير و سياستمدار و غيره فعاليت خواهند كرد، قرآن اگر به صورت مفهومي آموزش داده ‌شود تا آخر عمرشان، تاكيد مي‌كنم تا آخر عمرشان اين موضوعات، نكته‌ها و مفاهيم آيات قرآني بري آن‌ها داراي كاربرد است و آيات مفهومي قرآن را مي‌توان در 30، 40 صفحه تهيه و به افراد علاقه‌مند ارائه كرد و اين مطلب مي‌تواند منشا اقدامات جالبي شود.

 
بالای صفحه

برپايي بزرگ‌ترين نمايشگاه قرآن اروپا در منچستر 
بزرگ‌ترين نمايشگاه قرآن اروپا كه از بيستم خرداد در مسجد "ديدزبري" منچستر در حال برگزاري‌است، امروز يكشنبه 26 خرداد به كار خود پايان‌مي‌دهد.
به گزارش پايگاه اينترنتي "The Asian News"، در اين نمايشگاه نسخه‌هاي قديمي و منحصر به فرد قرآن مربوط به كشورهاي مختلف از اندونزي تا اسپانيا در معرض نمايش قرارگرفته‌ كه قديمي‌ترين نسخه قرآن به نمايش‌گذاشته‌شده مربوط به هشتصدسال پيش است.
"جورجينا كاردو" دبير نمايشگاه با اشاره به استقبال چشمگير مردم از اين نمايشگاه مي‌گويد: ما به مدارس، دانشگاه‌ها‌‌، كليساها و مراكز ديگر منچستر براي بازديد از نمايشگاه و آشناشدن با تاريخ اسلام و پيام قرآن دعوت‌نامه فرستاديم كه با استقبال بسيار خوبي مواجه‌شد.
اين نمايشگاه به‌مدت يك هفته هر روز از ساعت يازده تا هشت شب، توسط مركز اسلامي منچسترو با همكاري داوطلبان مسلمان از نواحي مختلف منچستر، دايربوده‌است.
در حاشيه اين نمايشگاه جلسات پرسش و پاسخ درباره اسلام و نيز فعاليت‌هاي فرهنگي همچون آموزش خطاطي اسلامي هم برگزارمي‌شود.
بالای صفحه

بازگشايي مركز وقف اسلامي دانمارك براي استقبال از غير مسلمانان 

در راستاي تلاش گروه‌هاي اسلامي اروپا براي آشنايي غيرمسلمانان با تعاليم اسلامي، درهاي مركز وقف اسلامي دانمارك در "كپنهاگ" امروز يكشنبه 26 خردادماه به روي شهروندان باز خواهد‌بود.
به گزارش روزنامه "الوطن" عربستان، چگونگي به جا‌آوردن وقف توسط مسلمانان، برپايي نشست‌هايي درباره اسلام و مسايل مربوط به شهروندان دانماركي و پاسخگويي به سؤالات آنان درباره اسلام از برنامه‌هاي مسئولان مركز مذكور در اين‌ زمينه خواهد‌بود.
همچنين شركت‌كنندگان مي‌توانند با مشاهده يكي از نمازهاي پنج‌گانه با چگونگي به جاآوردن اين فريضه و انجام وضو آشنا‌شوند.
از سوي ديگر مسئولان وقف اسلامي دانمارك با هدف نشان‌دادن مهمان‌نوازي مسلمانان با غذاها و شيريني‌هاي عربي از حاضران پذيرايي خواهند‌كرد.
يادآوري‌مي‌شود طرح بازگشايي مركز وقف اسلامي كوپنهاگ هرسال در دانمارك اجرا‌مي‌شود و همواره با استقبال ويژه شهروندان و غيرمسلمانان اين كشور مواجه ‌شده‌است.

بالای صفحه

برنامه‌هاي امروز شبكه قرآن و معارف سيما و صداي قرآن 

برنامه زنده چشمه هاي جاري هر روز ساعت 16 از آنتن شبكه قرآن و معارف سيما به ميهماني قرآن دوستان و علاقه مندان به اين برنامه مي رود.
شبكه راديويي قرآن با برنامه‌هاي قرآني خود ماموريت دارد در سال نوآوري و شكوفايي به ترويج فرهنگ قرآني اعم از تلاوت قرآن كريم، تدبر در آيات نوراني آن و تمسك به كتاب الهي، عترت(ع) و تزكيه جان هاي مشتاق در راه رسيدن به كمال معنوي بپردازد.
برنامه‌هاي بخش نخست صداي قرآن يكشنبه بيست و ششم خرداد با دعاي عهد در ساعت 6 و 15 دقيقه آغاز و در ادامه نسيم رحمت، شرح و ترجمه، تبسم قرآن، تفسير، خبر سراسري در ساعت 7 صبح، بشارت در ساعت 7 و 10 دقيقه، خبر قرآني در ساعت 8 صبح، تلاوت ترتيل نيم حزب همراه با شرح و توضيح، با نغمه هاي آسماني "تصحيح سوره هاي حمد و توحيد" در ساعت 9 صبح، صداقت در ساعت 10 و 30 دقيقه، خبر قرآني در ساعت يازده، ترجمان وحي "آموزش ترجمه قرآني" ساعت يازده و 10 دقيقه، رحمت رحمن در ساعت 11 و 35 دقيقه و تلاوت قرآن ويژه اذان ظهر در ساعت 13 پخش مي شود.
همچنين بوستان معرفت در ساعت 13 و 30 دقيقه، كلام ناب از خورشيد انقلاب ساعت 13 و 55 دقيقه، خبر سراسري ساعت 14، افق در ساعت 16، خبر قرآني 16 و سي دقيقه، سخن سديد در ساعت 16 و 40 دقيقه، يك صفحه نور در ساعت 16 و 45 دقيقه، ساداه و صميمي در ساعت 17، قرآن دريچه اي رو به فردا ساعت 19، رهينه در ساعت 19و 30 دقيقه پخش مي شود.
هنر در قرآن در ساعت 21 و 30 دقيقه، آيه هاي انقلاب در ساعت 21 و 55 دقيقه، سروش هدايت ساعت 22، با حافظان وحي در ساعت 22 و 45 دقيقه و تلاوت در ساعت 23، از ديگر برنامه هاي صداي قرآن است.
در بخش نخست برنامه‌هاي بيست و ششم خرداد شبكه قرآن و معارف سيما در آغازين روزهاي سال نوآوري و شكوفايي دعاي عهد در ساعت 6 و 20 دقيقه، يك روز نوراني در ساعت 7 صبح، تفسير سوره نحل آيت الله جوادي آملي در ساعت 8، و اين آغاز در ساعت 8 و 30 دقيقه، برنامه زنده راه روشن در ساعت 9، اخبار قرآني در ساعت 10، تلاوت در ساعت 10 و 15 دقيقه، ادبستان قرآن 10 و 20 دقيقه، تلاوت در ساعت 10 و 50 دقيقه، طبيعت در قرآن با كارشناسي حجت الاسلام والمسلمين بي آزار شيرازي در ساعت 11 و 30 دقيقه، ايمان در قرآن با كارشناسي آيت الله ري شهري در ساعت در ساعت 12 و 15 دقيقه، برنامه زنده اذانگاهي وقت حضور در ساعت 12 و 30 دقيقه، سخنراني مذهبي در ساعت 13 و 30 دقيقه، تفسير موضوعي نبوت در قرآن حجت الاسلام محمدي در ساعت 14 و 30 دقيقه، ن والقلم با موضوع تاثير قرآن و حديث بر ادب فارسي در ساعت 15،‌ برنامه زنده چشمه هاي جاري در ساعت 16، تكرار ادبستان قرآن در ساعت 18، پنجره در ساعت 19 و نردبان آسمان(ويژه برنامه اذانگاهي مغرب) در ساعت 19 و 10 دقيقه پخش مي‌شود.
همچنين در بخش دوم برنامه هاي سيماي قرآن تكرار برنامه تفسير سوره نحل آيت الله جوادي آملي، تكرار ايمان در قرآن در ساعت 21، تكرار برنامه راه روشن در ساعت 21 و 50 دقيقه، زيارت امين الله و حديث كساء ساعت 22 و 30 دقيقه و سيره نبوي با زيرنويس انگليسي در ساعت 23 و 30 دقيقه، پخش مي شود.
تكرار انديشه هاي قرآني در ساعت يك بامداد، به سوي سعادت به كارشناسي آيت الله مصباح يزدي در ساعت 3 بامداد و تكرار برنامه تفسير موضوعي نبوت در قرآن به كارشناسي حجت الاسلام محمدي در ساعت 4 و 45 دقيقه و ويژه برنامه اذان صبح در ساعت 5 و 15 دقيقه بامداد ديگر برنامه هاي شبكه قرآن و معارف سيما است.
علاقه مندان به معارف قرآني و اهل بيت (ع) مي‌توانند برنامه‌هاي متنوع ‏‏قرآني، تفسيري و آموزشي ‏توليد شده از شبكه قرآن سيما را همه روزه به صورت ‏‏شبانه‌روز از طريق باند يو اچ اف در استان هاي مختلف و همچنين اخبار و اطلاعات قرآني را در ساعات ‏‏هشت، يازده و نوزده در سه ‏بخش خبري از راديو قرآن بر روي موج ‏FM‏ رديف 30/91 و يا ‏‏موج AM رديف 585 دريافت كنند‏.

بالای صفحه

پژوهشي در تناسب آيات و سوره‌هاي قرآن
دكتر عباس همامي
قسمت اول:
***اشاره : 
قرآن كريم از نظر بعد زيبايي شناختي در ميان همه‌ي كتاب‌ها بي‌نظير است. نحوه‌ي چينش حروف ، تك‌واژه‌ها ، عبارت، ها و آيه‌ها با وزن و آهنگشان،‌بي‌ترين نقش را درآفرينش اين پديده‌ي بي‌بديل هنري ايفا كرده است.
در ميان انواع تناسبي كه بين الفاظ و معاني قرآن برقرار است . تناسب بين سوره‌ها و تناسب بين برخي از مجموعه آيات يك سوره‌ ـ كه در مواقع مختلف نازل شده‌اند ـ مورد اختلاف دانش‌مندان قرآن شناس است . برخي به اين قسم از تناسب قايل بوده و سخت از آن دفاع كرده‌اند تا جايي كه يكي از مفسران، تفسير خود را " نظم الدُّرر في تناسب آلايات و لسور" ناميده است. در مقابل ، عده‌اي نيز چنين تناسبي را ـ به ويژه بين سور قرآن ـ نپذيرفته‌اند. هر دو انديشه بر مباني چندي مبتني است . نويسندة ي محترم در رساله‌ي دكتري خويش ضمن بحث از مباني طرفين و گزارش دلايل موافقان و مخالفان ، خود از انديشه‌ي تناسب بين همه‌ي اجزاي قرآن جانبداري كرده و به بيان تناسب بين آياتي پرداخته است كمه به ظاهر نمتناسب مي‌نمايند.
كليد واژه‌ها: علم تناسب،‌علم مناسبت، ارتباط آيات، تناسب آيات ،‌نظم قرآن.‌تناسب سور.
1ـ مقدمه
موضوعي كه در اين مقاله مورد بررسي قرار مي‌گيرد ، به صورت پراكنده در بسياري از تفاسير مورد بحث قرار گرفته و با عناوين مختلفي چون تناسب و مناسبت، 1 اتصال (پيوستگي ) ، 3 و تعلق 4 معرفي شده است. نخستين كسي كه در مورد وجه تناسب آيات به ظاهر غيرمرتبط و نيز مناسبت ميان سوره‌هاي قرآن به بررسي جدي پرداخته است، ابوبكر نيشابوري (م 324 ق) است كه در بغداد به اين بحث مي‌پرداخته و عالمان بغداد را به خاطر نااگاهي از اين علم سرزنش مي‌كرده است . پس از وي بسياري از مفسران به اختصار يا تفصيل در اين موضوع سخن رانده‌اند كه مي‌توان از اينان به ترتيب تاريخ ياد كرد.
1ـ ثعلبي (م 427 م) در الكشف و البيان عن تفسير القرآن.
2- طبرسي (م 548 م) در مجمع البيان .
3ـ فخر رازي (م 606 ق) در مفاتيح الغيب .
4ـ احمد بن زبير (م 708 ق9 در البرهان في مناسبة ترتيب سور القرآن .
5ـ ابوحيان (م 745 ق) در البحر المحيط .
6 ـ بقاعي (م 885 ق) در نظم الدرر في تناسب الايات و السور.
7ـ عمادي (م 982 ق) در ارشاد العقل السليم الي مزايا الكتاب الكريم.
در سده‌هاي اخير نيز شماري از مفسران به اين بحث همت گماشته و حتي برخي از آنها محور كار خود را همبستگي آيات و سور قرار داده‌اند كه در اين ميان مي‌توان به آلوسي، سيد قطب، علامه طباطبايي ، حجازي، ‌شلتوت، مراغي، زحيلي و حوي اشاره نمود.5
در مقابل اين گروه بسياري از مفسران،‌به نحو شايسته، بدين مبحث نپرداخته و حتي اعتنايي به آن نداشته‌اند. برخي نيز اين بحث را بيهوده و نادرست پنداشته‌اند. اين عدماعتنا را مي‌توان ناشي از عوامل زير دانست:
1ـ اعتقاد به اجتهادي بودن ترتيب همه يا بعضي از آيات ؛
2ـ پيچيدگي و تا حد زيادي ذوقي بودن موضوع بحث .
در اين مقاله ضمن اشاره به انواع ارتباط بين اجزاي قرآن و نظريه‌هاي موافقان و مخالفان، به بيان ارتباط بين آياتي مي‌پردازيم كه به ظاهر غير مرتبط هستند. اگر چه نمي توان به يقين گفت كه آنچه به ذهن ما خطور مي‌كند تنها وجه يا وجوه ارتباط اين آيات است،‌ولي دست كم مي‌تواند پاسخ‌گوي انتقاديهاي عده‌اي باشد كه آشكار نبودن ارتباط ميان بعضي از آيات مجاور را دليل بر تحريف قرآن و يا حتي عدم نزول آن از سوي خداوند دانسته‌اند: " أَمْ يَقُولُونَ افْتَرَاهُ بَلْ هُوَالْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ " [ سجده (32)، 2] .
2ـ نظريه‌هاي مختلف در باب ارتباط اجزاي قرآن
مسأله‌ي لزوم ارتباط و يا عدم لزوم ارتباط از ديرباز مورد اختلاف بوده است ؛ عده‌اي همچون شوكاني منكر وجود اين ارتباط‌اند؛6 آلوسي ارتباط هر آيه را با ماقبل در جايي لازم مي‌داند كه بر ما قبل عطف شده باشد؛7 علامه‌ي طباطبايي نيز موجب ارتباط را تنها در سوره‌هايي مي‌داند كه يكباره نازل شده‌اند و يا در آياتي كه پيوستگي آنها روشن است؛8
به عنوان نمونه، شوكاني چنين مي‌گويد:
نزول قرآن بر حسب حوادث مختلف مي‌باشد كه اين وقايع با هم متفاوت و گاهي متناقض است، پس آيات نيز به سبب آنها باهم اختلاف دارند و سخن گفتن در مورد تناسب آيات سبب مي‌شود كه افراد نادان و يا مغرض تصور كنند كه بلاغت و اعجاز قرآن به ظهور اين تناسب بستگي دارد، چنانچه او اين ظهور را نيابد به عيب‌جويي مي‌پردازد.......9
در جواب بايد گفت : هم‌نشيني مطالب متضاد از نظر موضوع با فرضيه‌ي تناسب آيات مغايرتي ندارد، براي مثال، مدح و سرزنش باهم تضاد دارند ولي بيان آن دو در كنار هم نه تنها پسنديده است، بلكه هر يك مورد تأكيد قرار مي‌گيرد، به همين دليل گفته‌اند " تُعْرَفُ الْاَشْياءُ بِأَضْدَادِهَا".
هم‌چنين تعداد نسبتاً كمي از آيات هستند كه وجه يا وجوه ارتباطشان آشكار نيست مطالب، عدم برداشت ناصحيح فرد مغرض يا نادان باشد پس بايد تمامي آيات متشابه از قرآن حذف شود . در ضمن يافتن وجه مناسبت ميان آياتِ به ظاهر غير مرتبط، انگيزه‌اي براي تعمق و تدبر انسان در آيات الاهي مي‌باشد. نيز از مزاياي كلام بليغ، استفاده‌ي بيش از يك معناست.
بي‌گمان خداوند حكيم و خبير پيش از وقوع حوادث مختلف بر آنها آگاهي داشته و در بيان مطالب برترين روش‌هاي بلاغت را مي‌پيمايد.
ادامه دارد...
بالای صفحه

جمع قرآن در زمان زندگاني حضرت رسول اكرم (ص)      
مؤلف : عبدالهادي فقهي زاده
قسمت دوم:
 دلايل جمع قرآن در دوران زندگاني پيامبر (ص):
در آغاز بحث، از تذكر دو نكته‌گريزي نيست: اول اينكه هر چند دلايل و شواهد تاريخي ـ روايي فراواني بيانگر گردآوري قرآن در عصر رسالت‌اند، اما درباره كيفيت اين امر، رأيي همگاي وجود ندارد. به اعتقاد بعضي از صاحبنظران، جمع مزبور هم شامل تنظيم آيات در سوره‌هاست و هم شكل‌گيري سوره‌ها "بين الدفتين"[14]. برخي ديگر تنها رسالتي را كه براي جمع زمان پيامبر (ص) معرفي مي‌كنند، جمع‌آوري آيات در سوره‌ هاست.[15]
به هر تقدير، اين نوشتار بيش از هر چيز به قدر مشترك اين دو نظرگاه؛ يعني گردآوري و نگارش آيات در سوره‌هاي مقارن با عصر نزول گرايش دارد.
نكته دوم اينكه : در اينجا اساساً سعي نشده است تا تمام ادله‌اي كه بر اين واقعيت تاريخي مي‌توان ارائه داد، احصا و به تفصيل ذكر شوند بلكه در اين مورد تنها اهم دلايل ، مذكور افتاده‌اند تا در عين كفايت، اطاله كلام را هم موجب نشوند.
***الف ـ اهتمام به قرآن
اهتمام حضرت محمد (ص) و ساير مسلمانان به كتاب مقدس قرآن چيزي نيست كه قابل رد و انكار باشد . محكم‌ترين اساس ديانت اسلامي و معتبرترين منبع احكام و معارف ديني، قرآن است . پيامبر اسلام (ص) با درك اين موقعيت و فهم نقشي كه قرآن مي‌تواند در زندگي مسلمان دارا باشد، آنان را به بذل توجه به قرآن فرا خواند و در عصر خود تا حدود زيادي در اين راه موفق شد. اصحاب بر اثر تشويق حضرت رسول (ص) آنچنان توجهي به قرآن پيدا كردند كه در ميان خود براي حفظ، قرائت و كتابت آن افتخار مي‌كردند و دراين ميدان از همديگر پيشي مي‌جستند . البته در اين راه انگيزه‌هاي گوناگوني وجود داشت . رسيدن به پاداش اخروي، پند آموزي از مفاهيم اصيل قرآني، تبرك جستن،‌استجابت دعوت رسول‌الله (ص) و تقويت ذوق ادبي را در زمره انگيزه‌هاي ياد شده مي‌توان نهاد[16].
پيامبر بزرگ اسلام(ص) وظيفه‌مند بود كه وحي آسماني را همانگونه كه خود از جبريل امين دريافت مي‌كرد، به مردم برساند و هم آن را براي آيندگان تاريخ به امانت بگذارد تا بدين ترتيب معجزه دين خاتم به تمامي نسلها برسد. وي همچنين بنابر فرمان ضمني خداوند در آيه :
"لتبين للناس ما نُزِّل اليهم "[17]
در بيان مشكلاتي كه احياناً در فهم مضامين آيات رخ مي‌نمود كوتاهي نمي‌كرد و هر جا لازم بود از شرح و توضيح دريغ نداشت.
به هر صورت در پرتو عنايات رسول گرامي (ص) وتلاش مسلمانان، چهره تابناك قرآن كريم با پشتوانه‌اي گرانسنگ از نقل شفاهي و كتبي، بي هيچ كم و كاستي به جهانيان شناسانده شد و هم‌اكنون همگان از نعمت دسترسي به آن برخوردارند . پيامبر اسلام (ص) در راه صيانت و حفظ موجوديت گرانبار قرآن تمهيدهايي قاطع انديشيد كه سرانجام مصونيت نص قرآني را بيمه كرد.
نخستين وسيله‌اي كه در اين جهت بكار گرفته شد عبارت از حفظ و بخاطر سپردن آيات و سوره‌ها بود. شدت استقبال مسلمانان از اين كار تا حدي بود كه حتي زناني، كابين زناشويي‌شان را آموختن سوره‌اي از قرآن قرار مي‌دادند كه شوهرانشان به آنان بياموزند.[18]
وسيله بعدي كه براي حفظ وحي الهي مورد توجه واقع شد ، نگارش قرآن بود.[19]نوشتن قرآن مورد توجه مخصوص رسول خدا(ص) قرار داشت. او برخي كساني را كه خواندن و نوشتن مي‌دانستند،‌براي اين كار برگزيد[20]و هر گاه چيزي از قرآن نازل مي‌گشت نويسندگان وحي را فرا مي‌خواند و به آنان دستور مي‌داد تا آن را بنگارند . اين كار با نظارت حضرت رسول (ص) همراه بود[21] و اينچنين اشتباهات احتمالي رفع و اصلاح مي‌شد. [22]
در اين زمينه، گواه و شاهد فراوان وجود دارد . از جمله مي‌توان از آيه 5 سوره مبارك فرقان نام برد كه نزول آن به حدود سالهاي شش و هفت بعثت بر مي‌گردد[23]:
"وقالوااساطير الاولين اتتبها فهي تملي عليه بكرة و اصيلاً"
در اينجا اتهامات كافران بازگو شده است كه گفتند: اينها كهنه داستانهايي هستند كه بازنويسي كرده است و به او ديكته مي كنند . در هر صورت آيه به ثبتي اشاره دارد كه مخالفان به رخ مي‌كشيدند.
اين نكته نيز ناگفته نماند كه بي‌شك آغاز نگارش قرآن به دوران قبل از هجرت مربوط است و كاتبان وحي از همان اوان بعثت،در مكه كار نگارش آيات را بر عهده داشتند .اين مسأله علاوه بر نخستين آيات نازله كه از " قلم" گفتگو كرده است[24]، همچنين مورد تاييد آياتي قرار دارد كه در آنها از ادوات كتابت، مانند:"مداد" و "رق" سخن رفته است:
1ـ قل لوكان البحر مداداً لكلمات ربي لنفدالبحر قبل ان تنفد كلمات ربي [25].
2ـ "ن والقلم و ما يسطورن [26].
3ـ " و كتاب مسطور، في رق منشور [27]
اين آيات، همگي در سوره‌هاي مكي جاي گرفته است .
حال ضروري است پاره‌اي از انبوه رواياتي را كه در باره اهتمام به قرآن كريم وجود دارد، از نظر بگذرانيم:
1ـ عاصم بن ضمرةاز اميرمؤمنان علي (ع) نقل مي‌كند كه رسول خدا(ص) فرمود:
" من قرأالقرآن حتي يستظهره و يحفظه أدخله الله الجنة [28]"
ترجمه: هر كس قرآن را بخواند تا اين كه آن را از بر كند خداوند او را در بهشت جاي خواهد داد.
2ـ از عبادة بن صامت منقول است كه :
" كان الرجل اذاهاجر، دفعه النبي (ص) الي رجل منا يعلمه القرآن و كان لمسجد رسول‌الله (ص) ضجة بتلاوة القرآن حتي أمرهم رسول الله(ص) ان يخفضوا اصواتهم لئلاً يتغالطوا[29]"
ترجمه : هر گاه فردي از مسلمانان از مكه راه هجرت پيش مي‌گرفت و به مدينه مي‌امد، نبي‌اكرم(ص) او را به يكي از ما مي‌سپرد تا به وي قرآن بياموزيم. تلاوت قرآن در مسجد النبي چنان همهمه‌اي مي‌افكند كه سرانجام حضرت رسول (ص) به قاريان دستور داد به هنگام تلاوت، صداي خود را چندان بلند نكنند كه به اشتباه بيفتند.
ادامه دارد...
***پينوشت:
[14] "دف" جلدي از پوست حيوانات بوده ك در آغاز، علوم و حوادث را بر آن مي‌نوشتند . بعدها كاغذها و برگهاي نوشته شده را براي نگهداري بهتر ميان دو جلد پوستي مي‌گذاشتند و به آنها "الدفتين" مي‌گفتند . به كتاب هم "مجموع ما بين الدفتين" [اطلاق ميشد] زيرا مجموعه‌اي بود ميان دو جلد پوستي : محمود راميار،‌تاريخ قرآن، ص 213.
[15] ر.ك به : ابوالفضل ميرمحمدي، بحوث في تاريخ القرآن و علومه ( درالتعارف للمطبوعات ـ بيروت ـ‌1400 ، هـ . ق) ص 127 و مناهل العرفان في علوم القرآن ج 1، ص 262.
[16] محمد علي الاشيقر، لمحات من تاريخ القرآن (موسسه الاعلمي للمطبوعات ـ بيروت ـ 1408 هـ . ق) ص 315 و 316 .
[17] النحل /44.
[18] النشر في القرأأت العشر ، ج 1 ، ص 6 و البيان في تفسير القرآن، ص 255.
[19] روزي بلاشر، در آستانه قرآن، ترجمه محمود راميار ـ (دفتر نشر فرهنگ اسلامي ـ تهران ـ 1365 هـ .ش) ص 27.
[20] محمد تقي شريعتي، تفسير نوين(دفتر نشر فرهنگ اسلامي ـ تهران ـ بدون تاريخ) ، ص 13 مقدمه .
[21] البرهان في علوم القرآن، ج 1، ص 304
[22] حقائق هامة‌حول القرآن الكريم، ص 76.
[23] بر اساس نظر آقاي دكتر راميار: تاريخ قرآن، 258.
[24] "اقراباسم ربك الذي خلق، خلق الانسان من علق، اقرا و ربك الاحرم، الذي علم بالقم ، علم الانسان مالم يعلم"، علق /105.
[25] كهف /109.
[26] قلم /5.
[27] طور /2 و 3.
[28] مجمع البيان في تفسير القرآن ، ج 1 ص 85.
[29] دراسات قرآنية،  ص 80 و حقائق هامة حول القرآن الكريم، ص 65.