حجت الاسلام نواب :
تبليغ از مهمترين عوامل براي حفظ دين است

حجت الاسلام نواب با اشاره به اينکه به روز کردن اطلاعات و ابزار تبليغات ديني و نقد مستمر فعاليتها از شيوه‌هاي کارآمد تبليغات ديني است، گفت: دين نيازمند شيوه‌هاي عقلاني بوده و دين‌پژوهي بحثي است که بايد از منظر درون‌ديني و برون‌ديني به آن پرداخته شود.
حجت الاسلام ابوالحسن نواب رئيس مرکز مطالعات و تحقيقات اديان و مذاهب قم در گفتگو با مهر با اشاره به اهميت مسئله تبليغ و اطلاع رساني ديني، اظهار داشت: دين از زمان هبوط حضرت آدم (ع) با انسان همراه بوده و در طول تاريخ با فراز و نشيبهاي بسياري رو به رو شده تا اينکه به ختم رسل و ائمه رسيده است.
وي با اشاره به اينکه در عصر حاضر بعد از قرون وسطي و رنسانس تحولات بسياري در عرصه دين به وجود آمده است، به مسئله " الصحوة الاسلامية" يا بيداري اسلامي و ديني اشاره کرد و يادآور شد: توجه به دين بعد از مدرنيته افزايش يافت و دين پژوهي و مسئله دين به يکي از پارامترهاي زندگي انسانها تبديل شد. از اين رو توجه به مسئله تبليغ نيز از جايگاه بسيار مهمي برخوردار است .
حجت الاسلام نواب با بيان اينکه به روز کردن، همپا و همراه پيشرفتها کردن تبليغات از مسائل بسيار مهمي است، تصريح کرد: بايد بتوان مسئله تبليغ و اطلاع ساني ديني را از طريق ابزارهاي مدرنيته و پيشرفته پيگيري کرد. يعني به روز کردن اطلاعات و ابزار در تبليغات ديني اهميت بسياري دارد و نقد مستمر فعاليتها يکي از شيوه هاي کارآمد به شمار مي رود که اگر کار خود را به صورت مستمر نقد، تحليل و بررسي کنيم به روز خواهيم شد .
وي در ادامه نقاط ضعف کنوني را ناشي از به روز نبودن ابزار، اطلاعات و عدم نقد مستمر از فعاليتهاي اين عرصه خواند و افزود: تبليغ درون ديني و هم مسئله تبليغ برون ديني از مهمترين عوامل براي حفظ دين به شمار مي رود. با توجه به برگزاري سمينار گفتگوي اسلام و مسيحيت که به تازگي در عربستان برگزار شد، مسئله گفتگو با رهبران اديان مطرح شد که بايد با مکانيزمي جلوي اهانتها گرفته شود. بنابراين براي حفظ دين بايد يک پوشش حفاظتي درست کرد که اين حفاظت توسط منطق و عقلانيت صورت گيرد.
رئيس مرکز مطالعات و تحقيقات اديان و مذاهب قم با بيان اينکه پوشش عقلانيت از دين عاملي براي جلوگيري از اهانت به اسلام و مقدسات سايرين به شمار مي رود، به قرآن اشاره کرد و گفت: در قرآن نيز بارها به مسئله احترام به ديگري و عدم اهانت به سايرين مطرح شده است.
حجت الاسلام نواب با تأکيد بر اينکه حفاظت از دين نيازمند شيوه هاي عقلاني است، اظهار داشت: دين پژوهي به بحث گسترده اي تبديل شده که از شاخه هاي الهياتي به شمار مي رود و هم شاخه هاي گسترده اي که فراتر از مسائل ديگر است که زمان آن رسيده تا به مسلئه درون ديني و برون ديني پرداخته شود.

نوآوري در تبليغ؛ ضرورت پنهان ارتقاء معرفت ديني

اول تير روز تبليغ و اطلاع رساني ديني است، در روزگاري که دشمنان اسلام براي تضعيف اين دين الهي به هر شيوه‌اي متوسل مي‌شوند، اين روز يادآور ضرورت پرداختي متناسب با شرايط روز، به اين امر مهم و سازنده است .
يکي از مباحث مهم و قابل بحث در رابطه با عمق مسائل معارف دين، چگونگي و شيوه  آموزش و و ارائه مباحث ديني و معرفتي است .
نقش خانواده نيز پيش از آموزش و پرورش در انتقال صحيح مباني و باورهاي ديني مؤثر است، خانواده بهترين الگو براي کودکان بوده و مي توانند تأثيرات عميق و ماندگاري بر رفتارهاي فردي و اجتماعي فرزندان خود داشته باشند .
پس از خانواده آموزش و پرورش به عنوان نهادي فراگير و تأثيرگذار بيشترين و بهترين نقش را بر نوجوانان و جواناني دارد که ساعات زيادي از روز را در مدرسه مي گذرانند، بهره گيري از اين فرصت آموزشي، مي تواند تأثيرات ارزشمندي در تقويت باورهاي ديني داشته باشد .
آموزش و پرورش مي بايست با برنامه ريزيهاي صحيح و مطالعاتي، کتابهايي جذاب، مثبت و تأثيرگذاري را تدوين کند تا مدرسين مدارس با روشهاي مناسب شرايط روز و اقتضاي سني دانش آموزان، محتواي کتابهاي آموزشي را البته در کنار ديگر مطالب کاربردي و کليدي که در زندگي روزمره مورد استفاده قرار مي گيرند، تأثيرگذار بوده و نقش سازنده خود را به خوبي ايفا کند .
شک نيست آموزش دقيق و صحيح بهترين و در واقع اصلي ترين راهکار براي ارتقاء، تقويت و گسترش آموزه هاي ديني در ميان اقشار مختلف مردم و جامعه است .
در کشور اسلامي ايران، دين در تمام شئونات زندگي انسان جاري است و براي تربيت انسانهاي کارآزموده، با اعتقادي قوي و محکم، نياز است آموزش در گستره معارف ديني در سطوح بالا، همراه با اقدامات کارشناسي شده انجام گيرد.
نکته اي که در آموزش معارف ديني مهم و قابل توجه است، نحوه آموزش در مدارس است . در سيستم آموزشي مدارس مباحث دين اسلام بايد با شيوه هاي خاصي ارائه شوند و روشي که در اين بين مؤثر است شيوه خاص تبادل نظر ميان معلم و شاگردان در ارائه آموزه هاي ديني است .
شبهات بسياري در ذهنهاي دانش آموزان وجود دارد و اين شيوه باعث مي شود اين شبهات از اذهان دانش آموزان خارج شده و در رفتار و منش مذهبي آنان بسيار تأثيرگذار باشد.
در گذشته از شيوه چهره به چهره براي ارائه و تبيين معارف ديني در قالب مجالس مردمي و خانگي استفاده مي شد که بسيار مفيد و مؤثر بود، اين شيوه امروز بايد با تغييرات و شيوه هاي خاص و جديد به کار گرفته شود که از تأثيرگذاري لازم برخوردار باشد، امر مهمي که مورد توجه قرار نگرفته و از جذابيت و تأثيرگذاري اين مجالس مردمي کاسته است .
به رغم کاهش تأثيرگذاري اما اين مجالس و محافل همچنان از تأثيرگذاري خوبي برخوردار بوده و به همين دليل نيز مي بايست غناي آنها مورد توجه قرار گرفته و البته فعاليتهاي لازم از جمله به روز شدن مباحث و نحوه ارائه آنها بيش از پيش مورد توجه قرار گرفته تا ارتقاء جايگاه اين گردهمايي ها را شاهد باشيم .
مبلغان ديني که در مجالس و گروههاي مردمي حاضر مي شوند مي بايست از اطلاعات و آگاهيهاي دقيق و صحيح برخوردار بوده و البته شيوه انتقال درست و مؤثر را نيز شناخته و با در نظر گرفتن شرايط روز و نيازهاي اقشار مختلف و همچنين مجلسي که در آن حاضر شده اند، مطالب خود را ارائه دهند تا از تأثيرگذاري مناسبي برخوردار بوده و در ارتقاء معرفت ديني مؤثر واقع شوند .
در اين عرصه مبلغاني که طي ايام خاصي چون محرم، رمضان و دهه فاطميه فعاليت ويژه اي دارند مي توانند در تبيين مباني دقيق اسلام و ارتقاء معرفت ديني نقش تعيين کننده و ماندگاري داشته باشند .
طي سالهاي اخير که دشمنان اسلام براي تضعيف اين دين الهي فعاليتهاي مختلفي داشته و به هر شيوه اي براي تحريف چهره اسلام و مسلمانان متوسل شده و حتي از توهين به مقدسات نيز ابايي ندارند، توجه فعالان و مسئولان به امر تبليغ و اطلاع رساني دقيق و صحيح ديني، به منظور تقويت و تعميق باورهاي معنوي بسيار ضروري است.
اين باورها بايد از چنان عمق و ريشه اي برخوردار باشند که هيچ يک از نقشه هاي دشمنان اسلام براي تغيير باورها و تضعيف جايگاه دين الهي اسلام مؤثر واقع نشده و کوچکترين خللي در اعتقادات نوجوانان و جوانان جامعه ايجاد نشود .

جوان در قرآن

قسمت هفتم
سيد ابراهيم سجادي
4 - چهارمين آسيبى که جوان را تهديد مى‏کند، از غريزه جنسى منشأ مى‏گيرد که با حالات مشخص و اصلى يک غريزه ظاهر مى‏شود؛ "يعنى به منزله يک نيروى محرک مقدماتى که روش و جهت آن معلوم و در عين حال خارج از اراده و اقتدار شخص است. جوان نورس احتياجات جديدى را حس مى‏کند... رفتارش در هم و برهم و زننده مى‏شود... ظهور غريزه جنسى همراه با بيدارى واقعى احساسات است که در نتيجه آن ممکن است هزاران افکار و تخيلات هوس‏آميز و افسانه مانند بروز نمايد... دير يا زود غريزه جنسى... تا سرحد وجدان نفوذ کرده و تحريکات شهوانى همچون تصادم امواج با ساحل، شروع به مبارزه مى‏کند. عمل اين غريزه آن قدر قوى است که در واقع مرکز تحريکات مستقيم براى تمام آرزوهاى اعضاى مختلف بدن مى‏گردد و تأثير غير مستقيم آن خيلى بيش از اين هاست".56
5 - حس استقلال، اثبات شخصيت و اعمال اراده، در جوان، ايجاب مى‏کند که بزرگترها به او اجازه نه گفتن، بدهند و گفت و گوى با وى را براى رسيدن به توافق، سازنده بشمارند، ولى خطر انکار اراده جوانان رايج‏تر مى‏نمايد و اين به معناى سرکوب احساسات و شکستن اراده آنهاست.
چنين روشى باعث پيدايش روحيه استبداد پذيرى در افراد مى‏گردد. در آلمان پيش از سلطه نازى‏ها، اين روش تربيتى حاکم بود و نه گفتن بچه‏ها در برابر پدر، مادر و مقامات، مجازات سختى را در پى داشت. پذيرش استبداد نازى‏ها از سوى مردم آلمان، بازتاب روش تربيتى ياد شده تلقى شده است که با نفى ارزشمندى و ابراز وجود زير دست‏ها همراه مى‏باشد.57
شور و هيجان پر قدرت، آتشين و آميخته با زمينه‏هاى آسيب پذيرى شانس خردمدارى را شديداً کاهش مى‏دهد. با توجه به چنين واقعيتى افلاطون شور جوانى را "مستى روحى ناميد"58 پيامبرصلى الله عليه وآله وسلم فرمود: "الشباب شعبة من الجنون"59 "جوانى نوعى از ديوانگى است".
به روايتى امام على‏عليه السلام فرمود:
"ينبغى للعاقل ان يحترس من سکر المال و سکر القدرة و سکر العلم و سکر المدح و سکر الشباب فان لکل ذلک ريحاً تسلب العقل و تستخفّ الوقار"60
"شايسته عاقل است که در برابر مستى ناشى از ثروت، قدرت، علم، ستايش و جوانى، به حراست و نگهبانى از خود بپردازد؛ زيرا هر کدام از آنها، بادى دارد که عقل را زايل و بزرگوارى را به سبکى و ديوانگى مى‏کشاند."
ممکن است در اثر تعامل غير مسؤولانه بزرگسالان، جنون و مستى طبيعى جوانى، جاى خود را به بيمارى روانى به نام جنون جوانى "اسکيزوفرونى" بدهد که عبارت است "از اختلال روانى مزمن به صورت از دست دادن همگانى اجتماعى و تماس با واقعيت‏هاى زندگى که بيشتر در جوانى رخ مى‏دهد"61
اسکيزوفرونى واکنش بازتاب بحران زندگى، موقعيت‏هاى استرس‏آميز و زندگى در خانواده‏هاى شديداً آشفته، شناخته شده است.62 بنابراين ناديده انگاشتن آسيب پذيرى جوانان از سوى بزرگان، مى‏تواند در حوزه علل پيدايش مرض فوق، مورد مطالعه قرار گيرد، هر چند چنين ريشه يابى در بحث روان‏شناسى جوانان به چشم نمى‏آيد. دست‏کم اين قلم در جستجوهايش به تصريحى در اين رابطه برنخورده است.

**تعامل بايسته با جوانان
بهرحال نيروى بلند پرواز و آرمان‏خواه جوانان، نردبان صعود به قله‏هاى پيشرفت در عرصه‏هاى مختلف است. ناديده گرفتن اين نيرو، هزينه نکردن براى رشد آن و بى توجهى به پيش‏گيرى از آسيب زدن، در هر سطح و بهر شکلى باشد، به معنى حمايت از واپسگرايى است و مخالفت با سفارش پيامبرصلى الله عليه وآله وسلم "اوصيکم بالشباب خيراً" و هدايت قرآن: "ثم جعل من بعد ضعف قوة"! (اعراف /54)
متون دينى، در مقام اهتمام به نيروى جوانى و پرورش استعداد پرتوان جوان، جوانان و بزرگسالان را به قصد جهت دهى و ايجاد حس مسؤوليت در آنها و يادآورى استثنايى بودن اين مقطع سنى، با هم مخاطب قرار مى‏دهد؛ تا با تلاش مشترک، نيروى جوانى را بارور سازند.
پيامبرصلى الله عليه وآله وسلم خطاب به ابوذر مى‏فرمايد:
"اغتنم خمساً قبل خمس شبابک قبل هرمک و صحّتک قبل سقمک و غناک قبل فقرک و فراغک قبل شغلک و حياتک قبل موتک"63
"پنج چيز را پيش از پنج چيز غنيمت دان (و مورد استفاده قرار بده): جوانيت را پيش از پيرى، سلامتيت را پيش از مريضى، ثروت مندى‏ات را پيش از فقر، فراغتت را پيش از گرفتارى و زندگيت را پيش از مرگت."
مسؤوليت بهره‏گيرى از جوانى جزء چند تکاليفى است که در قيامت نخستين دادگاه را به خود تخصيص مى‏دهد پيامبرصلى الله عليه وآله وسلم مى‏فرمايد:
"ان العبد لا تزول قد ماه يوم القيامه حتى يسأل عن اربع عن عمره فيما افناه و عن شبابه فيما ابلاه و عن ماله من أين اکتسبه و فيما انفقه و عن حبّنا اهل البيت"64.
"بنده در قيامت اجازه راه افتادن ندارد، مگر اين که در رابطه با چهار چيز مورد سؤال قرار گيرد: از عمرش که در چه راه به پايان رسانده است، از جوانى‏اش که چگونه به کهنگى رسانده است، از مالش که از چه طريق به دست آورده و در چه راه به مصرف رسانده است و از دوستى ما اهلبيت".
عين اين روايت (به استثناى جمله اخير) به عنوان پاره‏اى از وصاياى لقمان به پسرش در روايتى از امام صادق‏عليه السلام قابل مطالعه مى‏باشد.65
ادامه دارد...