جمع قرآن در زمان زندگاني حضرت رسول اكرم (ص)
مؤلف : عبدالهادي فقهي زاده
قسمت چهارم:
احاديثي وجود دارد كه مجموعاً بيان ميكند برخي از بزرگان صحابه قرآن را بر پيامبر گرامي اسلام(ص) قرائت كردهاند. اين احاديث بخوبي مؤيد شكلگيري سورهها در دوران رسالت است. در اين مورد، به عنوان نمونه از دو نقل تاريخي ياد ميكنيم:
1ـ راغب درباره ابي بن كعب مينويسد:
" ... انما أخذ الناس بقراء ته لكونه كان آخر من يقرأ علي رسولالله (ص) [50]".
ترجمه : هفت تن، قرآن را بر نبي اكرم(ص) عرضه كردند: عثمان بن عفان، علي(ع)، ابي، ابن مسعود، زيد، ابوموسي و ابوالدرداء.
چنان كه پيش از اين گفته آمد، نويسندگان وحي مشتاقانه به وظيفه كتابت قرآن جامه عمل ميپوشاندند و براي اطمينان بيشتر از صحت نوشتههاي خود و اينكه مبادا بر اثر استنساخ يا علل احتمال ديگر، اشتباهي به مكتوبات قرآني رخنه كرده باشد، آنها را بر پيغمبر اكرم(ص) باز ميخواندند.
درباره تشخص سور قرآن در دوران نزول، بايد اضافه نمود كه در آن زمان، هر بخش معيني از سورهها، عنوان خاصي به خود گرفته بود. وجود اين عناوين، خود بخود گوياي تعين و شكلگيري سورهها در آن روزگار است. در اين مورد، مكرر از نبياكرم(ص) روايت شده است كه فرمود:
" اُعطيتُ مكان التوراة السبع الطوال و مكان الانجيل المثاني و مكان الزبور المئين و فضلت بالمفصل [51]"
ترجمه : خداوند به جاي تورات، "سبع طوال" و به جاي انجيل " مثاني " و به جاي زبور، "مئين" را به من عطا فرمود و با " مفصل " برتري يافتم .
"سبع طوال " ، نام هفت سوره طولاني قرآن است كه عبارتند از: سورههاي بقره. آل عمران، نساء، مائده، انعام،اعراف، انفال همراه با سوره توبه[52].
" مثاني " ، سورههايي هستند كه پس از " مئين" قرار گرفتهاند و شمار آيات آنها از صد كمتر است[53].
" مئين " سورههايي هستند كه به دنبال " سبع طوال " قرار گرفتهاند و هر يك تقريباً صد آيه دارند.[54]
" مفصل " عبارت از تمام سورههايي است كه داراي " حم" است و نيز شامل تمام سور كوتاه قرآن ميباشد . علت نامگذاري آنها به " مفصل " اين است كه به علت كوتاهي سور، " بسمله" هاي زيادي ميان آيات آنها فاصله و جدايي انداخته است.[55]
با اين همه مؤلف كتاب " قرآن در اسلام " درباره معروفيت و تشخص قرآن در عصر نزول چنين نوشته است:
" آنچه هرگز قابل ترديد نيست و نميشود انكار كرد اين است كه اكثر سور قرآني پيش از رحلت (حضرت رسول ـ ص ـ ) در ميان مسلمانان دائر و معروف بودهاند. در دهها و صدها حديث از طريق اهل سنت و شيعه در وصف تبليغ پيغمبر اكرم (ص) يا يارانش پيش از رحلت و همچنين در وصف نمازهايي كه خوانده و سيرتي كه در تلاوت قرآن داشته نام اين سورهها آمده است .
همچنين نامهايي كه براي گروه گروه اين سورهها در صدر اسلام دائر بوده، مانند سور طوال و مئين و مثاني و مفصلات در احاديثي كه از زمان حيات پيغمبر اكرم(ص) حكايت ميكند بسيار بچشم ميخورد[56].
علامه طباطبايي (رحمة الله عليه) در اين بيان، اكثر سورههاي قرآني را داخل در قيد معروفيت دانستهاند و گويا از كلام ايشان چنين برميآيد كه حضرت رسول(ص) در حالي وفات نمود كه هنوز حوزه بعضي سورهها كاملا مشخص نشده بود.
البته اين داوري، با واقعيت تاريخي ناسازگار است، زيرا اهتمام بيچون و چراي پيغمبر اسلام (ص) به قرآن و نيز نزول تدريجي آيات، بيگمان اين امكان را فراهم ميساخت كه مسلمانان بلافاصله پس از نزول. ضمن حفظ آيات و سور نازله، كتابت و ضبط دقيق همه آنها را نيز مد نظر قرار دهند.
آري . با عشق و علاقهاي كه مؤمنان به قرآن از خود نشان ميدادند ، دير زماني نميگذشت كه آيهها و سورههاي نازل شده، شيوع عام مييافت وبه هر سوبال ميگستراند ، بخصوص كه تأكيد و عنايت رسول خدا(ص)، هميشه مشوق پرداختن به قرآن بود:
" اني تارك فيكم الثقلين ما ان تمسكتم بهمالن تضلوا: كتاب الله و عترتي[57]".
ترجمه : در ميان شما دو چيز گران سنگ را به امانت ميگذارم، مادام كه به آن دو چنگ زنيد، به گمراهي نخواهيد افتاد.
ادامه دارد...
***پينوشت:
[50] حقائق هامةحول القرآن الكريم، ص 70 و نيز ر.ك به: خالد عبدالحرحمن العك، تاريخ توثيق نص القرآن (الشركة المتحدة للتوزيع ـ بيروت ـ بدون تاريخ) ص 58.
[51] الفيض الكاشاني، المحجة البيضاء (دفتر انتشارات اسلامي ـ قم ـبدون تاريخ ) ج 2، ص 214.
[52] از آنجا كه ميان دو سوره انفال و توبه، بسمله ، فاصله نشده است در واقع يك سوره قلمداد شدهاند.(مجمع البيان في تفسير القران، ج 1، ص 82 مقدمه).
[53] الاتقان في علوم القرآن، ج 1 ص 63.
[54] همان مأخذ، جلد و صفحه .
[55] پژوهشي در تاريخ قرآن كريم ، ص 102 و 103.
[56] محمد حسين طباطبائي ، قرآن در اسلام(انتشارات طلوع ـ مشهد ـ بدون تاريخ ) ص 161 و 162.
[57] ابوعلي بن الحسن الطبرسي، جوامع الجامع في تفسير القرآن المجيد (دارالاضواء ـ بيروت ـ 1405 هـ . ق) ج 1، ص 6 مقدمه، (مقدمه به امضاء كامل سليمان است).
چالشهاي آموزش اسلام در فرانسه بررسيشد
دومين نشست علمي بينالمللي با هدف بررسي چالشها و مشكلات آموزش اسلام در جوامع غربي، 26 خرداد در مركز "ابنسينا" شهر "ليل" فرانسه به پايان رسيد.
به گزارش خبرگزاري بينالمللي عربستان(IINA)، اين نشست به همت مركز ابنسينا شهر "ليل" فرانسه و با همكاري انجمن جهاني تبليغات اسلامي به مدت دو روز برگزارشد.
در اين نشست، 40 شخصيت علمي، پژوهشگر، صاحبنظر و كارشناس از دانشگاههاي اسلامي و اروپايي، مسايل و مشكلات اقليتهاي مسلمان ساكن جوامع غربي را مورد بحث و بررسي قراردادند.
بررسي راههاي تحكيم جايگاه مسلمانان، تعميق روابط و اسكان مسلمانان در جوامع غربي، تقويت نقش مؤسسههاي اسلامي در غرب و ايجاد فضاي گفتوگو و مذاكره بين مسلمانان و غير مسلمانان از موضوعات قابل بحث در اين نشست بود.
شركتكنندگان در اين نشست همچنين، تجربههاي مسلمانان در همزيستي مسالمتآميز با غيرمسلمانان در تعدادي از جوامع اروپايي را مورد بحث و تبادلنظر قراردادند.