قسمت شانزدهم
معيار در كميّت و كيفيّت نفقه.
درگفتار پيش، درباره اسباب وجوب نفقه بحث كرديم و دانستيم كه نفقه به دو سبب واجب مى شود: خويشاوندى در محدوده پدرى و مادرى و فرزندى و زوجيت به شرط دوام عقد و تمكين و قنوت زن.
اكنون مى خواهيم درباره مقدار و چگونگى نفقه و به تعبير ديگر، درباره كميّت و كيفيّت آن بحث كنيم و معيار را مشخص نماييم.
از لحاظ كميت، معيار اين است كه آنچه به طور متعارف و معمول، مورد نياز يك انسان است، تأمين شود.
بديهى است كه يك زن جوان و شوهردار، نيازهايى دارد كه يك مرد يا يك زن پير يا يك دختر ندارد و در اين معيار و ضابطه، همه اينها ملحوظ است.
فراموش نكنيم كه در مورد همسر، فقر يا ثروت او مورد نظر نيست و بر شوهر است كه در هر حال، نيازهاى او را به طور متعارف و معمول رفع كند؛ اما در مورد فرزند و والدين، فقر آنها مورد نظر است و به همين لحاظ ممكن است تأمين تمام نيازمندى هاى آنها واجب باشد و يا تأمين قسمتى از نيازمندى هاى آنها؛ يعنى اگر هيچ ندارند، تأمين تمام نيازمندى هاى آنها و اگر كمتر از حد نياز دارند، تأمين قسمتى از نيازمندى ها واجب است.
فقهاى ما با توجه به ضا بطه و معيار فوق گفته اند: هشت مورد است كه تأمين آنها از سوى شوهر براى زن واجب است:.
نان، خورش، لباس، فرش و رختخواب، وسايل زندگى، اسباب نظافت، مسكن و خدمتگزار، در صورتى كه داشتن خدمتگزار از شؤونات او باشد.
در مورد اقارب و خويشاوندان نيز تأمين يا تكميل همين چيزها واجب و لازم است.
از لحاظ كميت، نان و خورش در حدى بايد تأمين شود كه شخص سير شود و در حقيقت، فايده خوردنى ها اين است كه ويتامين ها و چربى و پروتئين و مواد قندى و... تأمين شود و از اين لحاظ، كمبودى براى بدن نباشد.
پيشوايان دين نيز بر حسب رواياتى كه از آنها در دست داريم، ملاك و معيار را سير كردن شكم يا سد جوع، قرار داده اند.
چيزى كه بيشتر در خور تأمل و دقت است، مسأله كيفيت خوردنى ها است.
بعضى گفته اند: كيفيت نان و غذا بستگى به توانايى و قدرت مالى شخص دارد(12) و در اين زمينه، به آيه قرآنى زير استدلال كرده اند:.
لِيُنْفِقْ ذُو سَعَةٍ مِنْ سَعَتِهِ وَمَنْ قُدِرَ عَلَيْهِ رِزْقُهُ فَلْيُنْفِقْ مِمّا آتاهُ اللّهُ لا يُكَلِّفُ اللّهُ نَفْساً إلاّ ما ءاتِيهِا؛(13).
كسى كه صاحب مكنت است، بايد از مكنت خويش، نفقه بدهد و هركس روزى او تنگ شده، بايد از آنچه خداوند به او داده، انفاق كند. خداوند، هيچ كس را بيش از آنچه به او داده، مكلف نمى سازد.
البته هيچ شك و ترديدى نيست كه اگر كسى قدرت مالى ندارد، نمى شود از او توقع داشت كه بيشتر از حد توانايى اش انفاق كند، اما سخن در اين است كه: آيا حق زن تابع استطاعت مالى شوهر است يا نه اگر تابع استطاعت مالى شوهر باشد، در صورت عدم توانايى او بر كل نفقه، حق زن نسبت به كل آن ساقط است و در صورت عدم توانايى او بر بعض نفقه، حق زن نسبت به بقيه، ساقط است و بعد هم حق مطالبه ندارد. در حالى كه مى بينيم در منابع و متون فقهى، كسى چنين فتوايى نداده است.
از آيه فوق، بيش از اين استفاده نمى شود كه در صورت تنگ بودن روزى، بايد در حد استطاعت انفاق كرد و خداهم بيش از آن تكليف نمى كند، ليكن هيچ مانعى وجود ندارد كه گفته شود: بعد از حصول استطاعت، بايد بقيه حق زوجه را جبران كند و فتواى فقهاى ما هم اين است كه بايد نيازهاى غذايى همسر برآورده شود.
نظريه دوم اين است كه: معيار، نان و غذايى است كه مورد استفاده غالب مردم منطقه است. بنابراين، در جاهايى كه غذاى غالب مردم، برنج است، نفقه دهنده، بايد برنج بدهد و در جاهايى كه بيشتر خوراك مردم خرماست، بايد خرما تهيه كند و در شهرهايى كه نان و برنج و گوشت و حبوبات و... مورد استفاده غالب مردم است، شوهر بايد اينها را فراهم سازد.
اما اگر نشود براى خوراك غالب مردم، معيارى به دست آورد، بايد ديد خود زن يا كسى كه نفقه او را بايد داد، به چه غذايى بيشتر علاقه و نياز دارد.
سومين نظريه اى كه جالب تر از دو نظريه فوق است و از ظواهر ادله به دست مى آيد، اين است كه: بايد ديد امثال شخصى كه نفقه او واجب است، چگونه غذايى مصرف مى كنند و اگر امثال او با يكديگر اختلاف دارند، بايد اكثريت آنها را ملاحظه كرد.
مطابق دو معيار اخير، كسى كه تمكن ندارد كه خوراك مورد استفاده غالب مردم منطقه را تهيه كند يا نمى تواند خوراك امثال كسى كه تحت نفقه اوست، تهيه كند، به آنچه برايش ممكن است، اكتفا مى كند، ليكن بعد كه تمكن پيدا كرد، كسرى نفقه زن را بايد جبران كند؛ امّا كسرى نفقه اقارب، جبران ندارد.
در مورد لباس، كميت آن معلوم است. مقصود و منظور از لباس در مورد زنان، پوشش و حفظ بدن از سرما و گرماست و در مورد مردان نيز حدود آن مشخص است. آنچه در خور تأمل است، مساله كيفيت لباس است. در اين جا نيز بايد ديد امثال شخصى كه تحت نفقه هستند، چگونه لباسى بايد بپوشند!.
فرش و رختخواب نيز بستگى به موقعيت امثال شخصى كه تحت نفقه است دارد و بايد در همان حدود فراهم شود.
وسايل زندگى و اسباب نظافت و زينت نيز در همين حدود است. همچنان كه مسكن نيز بايد طورى باشد كه لايق شخص باشد و داشتن خدمتگزار نيز بستگى به موقعيت اجتماعى شخص دارد.
ادامه دارد

نماينده تهران در مجلس احساس مسئوليت را براي تحکيم بنيان خانواده مهم دانست و گفت: نداشتن احساس مسئوليت بنيان خانواده را متزلزل مي کند.
فاطمه آليا، نماينده مردم تهران در مجلس شوراي اسلامي با بيان اين مطلب به خبرنگار شبستان خاطر نشان كرد: يکي از ارکان مهم تحکيم بنيان خانواده مسئوليت پذيري هر يکي از اعضاي خانواده است و به همين دليل حق و تکليف براي هر يک از اعضاي خانواده تعريف مي شود.
وي افزود: هر يک از اعضاي خانواده حقي ندارند و ديگران مکلف اند اين حقوق را رعايت کنند و خود فرد نيزمکلف و مسئول است که حقوق ديگران را رعايت کند.
آليا اظهار داشت: براي اداره خانواده و در فضاي صميميت، همفکري و مشارکت اعضاي خانواده بايد يک تقسيم مسئوليتي وجود داشته باشد که فشار بر روي ديگر اعضاي خانواده نباشد، زيرا اعضاي خانواده مي خواهند سال هاي متمادي با هم زندگي کنند.
وي تصريح کرد: اگر حتي يک عضو در خانواده احساس مسئوليت نکند، بنيان خانواده متزلزل مي شود و بايد اعضاي خانواده نسبت به حقوق هم آگاه باشند و حق و تکليف خود و ديگران را بدانند.
وي تاثير نهادهاي آموزشي، رسانه ها و خانواده ها را در مشاوره هاي قبل از آگاهي حقوق و تکليف خود مهم دانست و يادآور شد: مرد بايد بداند در مقابل زن چه مسئوليتي دارد و زن نيز بايد بداند در مقابل مرد چه مسئوليتي دارد، زيرا زن و مرد بودن فقط در فضاي خانه و خانواده معنا دارد و اگر زن و مرد از حقوق خود آگاهي نداشته باشند ،خود به خود به تزلزل بنيان خانواده کمک مي کنند.
آليا نبود احساس مسئوليت را يکي از عوامل طلاق در خانواده دانست و گفت: گاهي ممکن است اين طلاق به صورت رسمي و در محاکم قضايي صورت بگيرد و گاهي نيز اين طلاق به صورت غيررسمي و طبيعي است، يعني خانواده ها به ظاهر با هم زير يک سقف زندگي مي کنند، ولي عملاً هيچ گونه ارتباط فکري، اجتماعي و خانوادگي با هم ندارند و در چنين خانواده ها نه تنها پدر و مادر منزوي هستند، بلکه فرزندان نيز منزوي و انواع ناهنجاري هاي اجتماعي آنان را تهديد مي کند.
اين نماينده مجلس خاطرنشان کرد: زن و شوهر بايد با پرسش اين سئوال از خود که چه کاري زندگي را شيرين مي کند، رفتار خود را کنتزل و در مقابل هم اين رفتارها انجام دهند.

قرآن در احوال اجتماعي زنان اصلاح عظيمي ايجاد كرده و دين اسلام زن را از پست‌ترين وضع به بلندترين مقامات رسانده است.
مولوي "محمدصديق ‌درازهي"، مدرس حوزه اهل سنت شهرستان سراوان، در گفت‌وگو با خبرگزاري قرآني ايران (ايكنا) شعبه سيستان و بلوچستان گفت: بشر در طول تاريخ در مورد ماهيت زنان و وظايف آنان دچار افراط و تفريط بوده و در جاهليت قديم حق اصلي و مسلم آنان رعايت نمي‌شده و امروزه در جاهليت مدرنيسم وظايفي را به زن محول كرده كه با فطرت او سازگار نيست.
وي افزود: دنياي مدرنيسم با از بين بردن شخصيت زن او را تبديل به كالاي تجاري و تزئيني كرده و وظايف اصلي زن را مانند تشكيل خانواده، تربيت فرزند و ... كم‌رنگ جلوه مي‌دهد.
درازهي ادامه داد: با توجه به فرهنگ‌ها و اديان ديگر بايد دين اسلام را ناجي زن دانست، زيرا با ظهور اسلام در بين مردم شأن و منزلت زن جايگاه والاي خويش را بازيافته و با قرار دادن زن برابر با مرد و با احترام به حقوق، او را در جايگاه مادري، خواهري، دختري و همسري قرار داده است.
مدرس حوزه اهل سنت شهرستان سراوان، درباره فرمايش خداوند مبني بر اينكه خداوند همسرانتان را از نفس خودتان خلق كرده است، اضافه كرد: زن در اسلام با داشتن حقوقي مثل حق انتخاب شريك زندگي، حق حصول كمال و علم، حق ارث و غيره مي‌تواند همچون مرد به وسيله تقوي به رستگاري رسيده و از بسياري از مردان پيشي بگيرد.
درازهي با بيان اينكه از نظر انسانيت بين زن و مرد براي رسيدن به حقوق و به علم و كمال فرقي نيست، اما در مورد وظايف آنان تفاوت‌هايي وجود دارد، تصريح كرد: زن و مرد براساس فطرتشان تقسيم كار شده‌اند، اسلام زنان را از كارهايي كه با طبيعت زن ناسازگار بوده و خلاف عزت و كرامت زنان است، منع كرده است.
وي بيان كرد: تفاوت زن و مرد در شكل، صورت، سلول‌هاي بدن، هيكل و ظاهر آنان است؛ ساختار بدن زن براي توليد نسل و تربيت فرزند و ساختار بدن مرد براي انجام كارهاي سخت آماده شده، لذا خداوند هريك از زن و مرد را براي اهدافي آفريده است.
درازهي اذعان كرد: كم‌رنگ كردن نقش طبيعي زن در جامعه با هرج و مرج همراه بوده و اثر بد اين را در جوامع غربي كه زنان نقش اصلي را فراموش كرده‌اند مشاهده مي‌كنيم.
مدرس حوزه اهل سنت سراوان درباره حجاب زن مسلمان خاطرنشان كرد: حجاب زن مسلمان مانند پرده است كه همچون سپر در ميدان جنگ كه خيلي از آسيب‌هاي اجتماعي را از او دور مي‌كند، از زن نيز حفاظت مي‌كند.

فرهنگسراي تفکر به مناسبت روز جهاني شير مادر ، 12 مرداد ماه، همايش " شير مادر ستاره سلامتي " را برگزار مي کند.
همه ساله اول آگوست که به نام روز جهاني شير مادر نامگذاري شده در کشورهاي مختلف جهان گرامي داشته مي شود وهمايش " شير مادر ستاره سلامتي " نيز به همين مناسبت و با هدف تشويق مادران به تعذيه فرزندان خود از اين موهبت الهي ، برگزار مي گردد.
دراين همايش خانواده ها ومادران ازمزاياي تغذيه زود هنگام و انحصاري شير مادر و همچنين فوايد غذايي نوزاد در زندگي جنيني و رابطه آن با ايمن سازي ، برقراري رابطه عاطفي و جلوگيري از سرطان آگاه مي شوند.
شهروندان علاقمند مي توانند ساعت 10 صبح تاريخ ياد شده به سالن اجتماعات اين فرهنگسراي تفکر مراجعه و يا جهت کسب اطلاعات بيشتر با شماره تلفن هاي 9- 44304978 و 44319303 با واحد کارشناسي تماس بگيرند.

امروز بيش از هر زمان به كاربردي كردن فرهنگ قرآن بين افراد به عنوان مهم‌ترين ابزار توسعه امنيت پايدار نيازمند هستيم و تقويت آموزه‌هاي اسلامي و قرآني از چالش‌هاي خانواده‌ها مي‌كاهد.
حجت‌الاسلام سيد "عبدالله زبرجد"، مدير حوزه علميه محموديه و رئيس هيئت امناي آستان مقدس حضرت سيد علاءالدين حسين(ع)، در گفت‌وگو با خبرگزاري قرآني ايران (ايكنا) شعبه فارس نمايندگي حرم مطهر شاهچراغ (ع)، گفت: براي حفظ انسجام يك خانواده با توجه به آموزه‌هاي اسلام، راهكارهاي مختلفي پيش‌بيني و ارائه شده است.
وي گفت: گذشت، تحمل، درك كردن يكديگر و حفظ حقوق يكديگر از مهم‌ترين راهكارهايي است كه آموزه‌هاي اسلامي در جهت استحكام و انسجام يك خانوده بر آنها تأكيد دارد.
حجت‌الاسلام زبرجد خاطر نشان كرد: تقويت آموزه‌هاي اسلامي و قرآني در افراد هر خانواده به شدت از چالش‌هاي هر خانواده مي‌كاهد و به تقويت بنيان‌هاي خانواده منجر خواهد شد.
مدير حوزه علميه محموديه گفت: برخي از افراد فرامين قرآني و آموزه‌هاي اسلامي را به خوبي متوجه مي‌شوند، اما در مقام عمل، قادر به اجراي صحيح دستورات نيستند و ضعف عمل به موازين اسلامي در افراد و جامعه را بايد با تلاش علما و از طريق روش‌هايي چون نصيحت و سفارش كاهش داد.
رئيس هيئت امناي آستان مقدس حضرت سيد علاءالدين حسين(ع) در ادامه گفت: اگر دستورات قرآن به‌طور كلي در جامعه حاكم شود و افراد در خانواده و جامعه و زندگي شخصي خود را ملزم به رعايت اصول و موازين قرآني بدانند و اينكه چه وظايف و حقوقي نسبت به طرف مقابل خود دارند، بسياري از ناهنجاري‌ها و چالش‌هاي اخلاقي برطرف خواهد شد.
زبرجد افزود: عمل به وظايف شرعي و قانون، منجر به اتحادي سالم در جامعه بيش از هر چيز ناشي از بي‌توجهي افراد به مسائل شرعي و ديني است، كه زياده‌خواهي افراد و نهايتاً نا‌امني را دامن مي‌زند.
وي گفت: قرآن دقيقاً تكاليف فرد در قبال جامعه و خانواده مشخص و ملزومات رفتار شرعي و قانوني هر فرد در جامعه و خانواده را تعيين كرده است و كوتاهي كردن از اين وظايف، تكاليف و حقوق از سوي افراد و نهادهاي مجري قانون، زمينه سوءاستفاده‌ها و ناامني را فراهم مي‌كند.
مدير حوزه علميه محموديه با تأكيد بر لزوم تقويت فرهنگ قرآن در جامعه گفت: امروز بيش از هر زمان به كاربردي كردن فرهنگ قرآن بين افراد به عنوان مهم‌ترين ابزار توسعه امنيت پايدار نيازمند هستيم.