قسمت هفدهم
حقوق و اخلاق
تا اين جا بحث ما آن چنان بود كه محور بحث را از لحاظ حقوقى مشخص كنيم تا اگر اختلافى در اين زمينه پيدا شود، محاكم قضايى بتوانند بر اساس معيارهاى كمى و كيفى، داورى كنند و اختلافات را رفع و متخلفان را وادار نمايند كه در برابر قانون سر تسليم فرود آورند؛ اما پرواضح است كه جنبه اخلاقى مطلب نيز درخور دقت و تأمل است. هم براى دهنده نفقه و هم براى گيرنده نفقه، توجه به مسائل اخلاقى لازم است.
در بحث هاى گذشته گفته ايم كه توسعه بر خانواده، از كارهاى پسنديده است و بنابراين، آن كه نفقه مى دهد، اگر سعى كند كه صرف نظر از تأمين آنچه در يك بلد، معمول است و صرف نظر از اين كه: عادت امثال نفقه گيرنده چيست، اسباب رفاه و آسايش و آرامش خاطر آنان كه تحت نفقه اش هستند، فراهم كند و آنها را در وسعت و گشايش قرار دهد، از لحاظ اخلاق اسلامى، در خور ستايش و تمجيد است.
رهبران اسلام، در اين باره فرموده اند:.
يَنْبَغى للرَجُلِ أنْ يُوَسِّعَ عَلى عِيالِهِ؛(14).
براى مرد سزاوار است كه بر عايله خود توسعه بدهد.
حقوق سرچشمه عقلى دارد و اخلاق سرچشمه عاطفى. عقل با صلابت و استوارى از حق سخن مى گويد و عاطفه و عشق از اخلاق و معلوم است كه عقل، در حرارت و پرتو عشق و عاطفه، همچون برف در حرارت و پرتو خورشيد، ذوب مى شود كه گفته اند: (عقل، آن جا برف بود و آب شد!) و مفهوم اين سخن، فنا و زوال عقل نيست، بلكه عقل نيز سردى و صلابت خود را با حفظ اصالت و موجوديت خويش، در حرارت و پرتو عشق و عاطفه، از دست مى دهد و همچون آب زلال و روان، مطبوع و گوارا مى شود در عين حال، مسند حاكميت خود را نيز از دست نمى دهد.
بسيار واضح است كه سردى و صلابت عقل، غذاى روحى خانواده ها نيست و عشق و عاطفه كور و بى هدف نمى تواند كشتى خانواده را در طوفان هاى مهلك و امواج كوه پيكر حوادث، به ساحل نجات برساند.
اما اگر اين دو، با هم هماهنگ شوند و در اين هماهنگى عاطفه، زير فرمان عقل درآيد، محيطى سراسر صفا و گرمى و لطف و پاكى و گذشت و انس و الفت و دلبستگى با تكيه بر همه ارزش هاى والاى عقلى انسان به وجود مى آيد كه گفتنى و نوشتنى نيست، بلكه براى اهلش آزمودنى و لمس كردنى است. به گفته سعدى:.
بشوى اوراق اگر همدرس مايى
كه درس عشق در دفتر نباشد.
متقابلاً زن و هر كسى كه گيرنده نفقه است، نيز بايد حتى المقدور ملاحظات اخلاقى را مورد توجه و عنايت قرار دهند و راه و رسم فداكارى و ايثار و گذشت را از ياد نبرند.
زن بايد توجه داشته باشد كه در زندگى مشترك خانواده، دو انسان از بيگانگى به يگانگى رسيده اند و محال است كه در اين زندگى مشترك، همه توقعات و انتظارات برآورده شود، مخصوصاً كه سطح توقعات انسان به اندازه خود انسان مى تواند نامحدود باشد و اگر انسان، گرفتار حرص و تبذير و اسراف شود، هيچ چيزى او را اشباع نمى كند و پيوسته به فكر زرق و برق و تجملات و تشريفات و عوض كردن مد و تغيير رنگ و مدل ماشين و خانه و فرش و لباس و جواهرات و ظروف و كالاهاى تزييناتى خواهد بود و اين، راهى است كه هرگز پايان ندارد و مسلماً با چنين شيوه تنوع طلبانه اى هيچ گاه زن از شوهر خود سپاسگزار نخواهد بود و در هر فرصتى، همچون آتشفشان هاى خشمگين، گلايه ها و اعتراض ها و انتقادها را فوران خواهد كرد و آن مقدار زمينه اى كه براى آسايش و آرامش و ارتباط روحى و معنوى وجود دارد، به نابودى خواهد كشاند.چنين اخلاقى نه تنها زمينه سعادت دنيوى را به طور كلى از بين مى برد، بلكه زمينه سعادت اخروى را نيز نفى و حبط مى كند.
امام صادق(ع) فرمود:.
أيُّما امْرَأةٍ قِالَتْ لِزَوْجِها مَا رَأيْتُ قَطُّ مِنْ وَجْهِكَ خَيْراً فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُها؛(15).
هر زنى به شوهر خود بگويد: هرگز از روى تو خيرى نديدم (ثواب) عملش از بين مى رود.
چنين اخلاقى در مورد زن، خلاف آن چيزى است كه اسلام از او خواسته است، زيرا اخلاق اسلامى زن، در(حسن تبعل) خلاصه مى شود و در اين تعبير لطيف اسلامى، به اندازه لطافت و صفاى وجود زن، لطف و صفا نهفته است و از اين بالاتر، تعبير ديگرى از رهبر بزرگ اسلام است كه فرمود:.
لَوْ كُنْتُ آمِراً أحَداً أنْ يَسْجُدَ لأحَدٍ لأَمَرْتُ المَرْأةَ أنْ تَسْجُدَ لِزَوْجِها؛(16).
اگر سزاوار بود كه امر كنم كسى به كسى سجده كند، قطعاً به زن دستور مى دادم كه در برابر شوهر خود سجده كند.
تفاوت اين دو نوع اخلاق بسيار است. اولى انحطاط و دومى ارتقا و تكامل است و صد البته كه خانواده هاى مسلمان بايد صحنه ظهور اخلاق اسلامى باشند و هرگز با زيرپاگذاشتن معيارهاى اخلاقى اسلام، اسباب سستى و متلاشى شدن خود را فراهم نسازند.
هنر زن، ميدان دارى و گستاخى در برابر شوهر نيست. بالاترين هنرى كه او را در نظر اسلام، زنى نمونه و برتر قرار مى دهد، تلاش او در راه به دام كشيدن قلب مرد و چشمپوشى از جريان هاى ناراحت كننده و خشم آور است.
امام صادق(ع) فرمود:.
خَيْرُ نِسائِكُمْ الَّتى إنْ غَضِبتْ أوْ أغْضَِبْتُ قالَتْ لِزَوْجِها يَدى فى يَدِكَ لا أكْتَحِلُ بِغُمضٍ حَتّى تَرضى عَنّى؛(17).
بهترين زنان شما زنى است كه اگر به خشم آيد يا شوهر خود را به خشم آورد، به او بگويد: دستم در دست تو، من خواب راحت نمى كنم، تا از من خشنود شوى.
ادامه دارد
14.روضة المتقين،ج‏8، ص‏379.
15.همان، ص‏368.
16.همان، ص‏361.

جشنواره بين‌المللي "زنان سرزمين من" 5 مردادماه جاري با معرفي برترين‌هاي اين جشنواره به كار خود پايان مي‌دهد.
اين جشنواره با هدف طراحي مد با در نظرگرفتن نياز جوانان و جذب آنها به پوشش اسلامي و ظرفيت‌سازي حجاب اسلامي مطابق با نياز زنان جامعه برگزار خواهد شد.
بيش از دو هزار طرح لباس توسط شركت‌كنندگان داخلي و خارجي به دبيرخانه اين جشنواره ارسال شده كه 98 درصد آن، منطبق بر مؤلفه‌هاي اسلامي است.
ارائه نخستين ژورنال مد اسلامي در 100 صفحه رنگي، عرضه لباس‌ اقوام ايراني و لباس عروس ايراني برگرفته از سده‌هاي تاريخي ايرانيان، ارائه پوشش نوجوانان و دختران ورزشكار براي نخستين بار و برپايي نشست‌هاي تخصصي از جمله برنامه‌هاي سومين جشنواره "زنان سزمين من" بود.
بخش نمايشگاهي اين جشنواره امروز جمعه چهارم مردادماه پايان مي‌يابد و فردا نيز برگزيدگان بخش‌هاي مختلف همچون طراحان لباس در بخش ملي و بين‌المللي معرفي مي‌شوند.
همچنين مراسم اختتاميه سومين جشنواره بين‌المللي "زنان سرزمين من" ساعت 10:30 امروز شنبه پنجم مردادماه جاري با حضور "كامران دانشجو" استاندار تهران برگزار مي‌شود.

نويسنده: عليرضا - نوري 
مقوله "پوشش" و "استتار بدن" به عنوان جزء جدايي ناپذير حيات انساني، امري كاملا مشهود و بي نياز از تعديل است. براي "پوشش" و "لباس" كاركردهايي در دو حوزه "فردي" و "اجتماعي" قابل تصور است: الف: كاركردهاي فردي؛ همچون پاسخگويي به نياز فطري "خود استتاري" و تأمين امنيت در برابر گرما و سرما. ب: كاركردهاي اجتماعي؛ از جمله كاركردهاي اجتماعي "پوشش" و "لباس" هويت بخشي آن است، چراكه نوع پوشش نشان دهنده سنت ها، ارزش ها و باورهاي يك جامعه است.
اسلام در باب "حجاب" كه از ضروريات آن است دستوراتي درباره الگوي پوشش و حدود آن صادر كرده؛ براي مثال، فرد مسلمان از پوشيدن لباس هاي شهرت و تفاخر نهي شده و در مقابل استفاده از مقنعه هاي بزرگ و روسري سفارش شده است. علاوه بر باورهاي ديني عوامل ديگري همچون شرايط جغرافيايي و موقعيت اجتماعي - اقتصادي افراد در نوع پوشش آنها مؤثر مي باشد.
در پايان اين مقاله به انواع الگوهاي رايج پوشش زنان در بازار مصرف پرداخته شده است.
 مقولة پوشش و لباس از جملة مسائلي است كه همواره انسان در زندگي با آن در ارتباط بوده و بعنوان يك نياز ضروري و جزء جدائي ناپذير حيات خود، به آن نگريسته است. اين تعلق و نياز به پوشش و استتار بدن، در طول تاريخ بشري و در ميان ملل و اقوام مختلف وجود داشته و امري كاملاً مشهود و بي نياز از تعريف است.(1) مسئلة ديگر اينكه مقوله پوشش ولباس او ويژگيهاي منحصر بفرد انسان است، لذا اين امر در ميان ساير موجودات و از جمله حيوانات وجود ندارد و حيوانات با استفاده از قابليتهاي فيزيكي اندام بدن خود از جمله پوست بدن، مو و پشم يا پر در پرندگان از خود در شرايط متنوع جوي و محيطي محافظت مي كنند.
لباس در زندگي امروزة انسانها كاركردهاي گسترده و متنوعي دارد. از جمله كاركردهاي فردي اين مقوله، پاسخگوئي به نياز فطري خود استتاري است. براساس اين نياز، انسان در هر شرايطي حتي در محيطي كه كسي نباشد، تمايل دروني به برخورداري از حداقل ميزان پوشش دارد و از برهنگي مي پرهيزد.(2) همچنين تأمين امنيت فردي از جهت محافظت بدن از گرما و سرما و شرايط متنوع جوي (آفتاب شديد، باد و باران)، گزند حشرات موذي و جلوگيري از تحريك هوسبازان براي هرگونه اقدام احتمالي، عامل مهمي براي رعايت پوشش در محيط خارج از خانه محسوب مي شود.
پوشش و بهره گيري از لباس به نياز طبيعي خودآرائي و زيبائي دوستي انسان نيز پاسخ مي دهد.(3) تنوع الگوهاي پوششي در ميان افراد و نيز زيبائيها و جذابيتهاي بكار رفته در لباسها مؤيد اين مسئله، مي باشد. افراد با توجه به سلايق، انگيزه ها و فرهنگ حاكم بر محيط، در انتخاب شكل، رنگ و جنس لباس مورد علاقه خود اعمال نظر مي كنند و با جلوه گري از طريق آن به حس خودآرائي و زيبائي دوستي درونشان پاسخ مي دهند. متأسفانه امروزه با زياده روي در پرداختن به اين امر، جنبه هاي منفي پوشش در قالب تجمل گرائي، مدپرستي و خودنمائي نمود بيشتري يافته است كه مي توان گفت علت اصلي آن غفلت از خودآرائي دروني و تهذيب نفس است. در سورة اعراف به اين مهم اشاره شده است: "يا بني آدم قد انزلنا اليكم لباسايواري سواتكم و ريشا و لباس التقوي ذلك خير..." اي فرزندان آدم ما لباسي كه ستر عورات شما كند و جامه هاي زيبا و نرم براي شما فرستاديم و بر شما باد به لباس تقوا كه اين تقوا كه اين نيكوترين جامه شماست.(4)
از سوي ديگر كاركردهاي اجتماعي لباس را نمي توان ناديده گرفت. امروزه لباس هويت خاصي را به افراد و حتي جوامع بخشيده است.(5) الگوهاي مختلف پوشش ضمن ايجاد شخصيت و منزلت فردي مي توانند بيانگر سنتها، ارزشها و نوع فرهنگ حاكم بر جوامع باشند.(6) مهمتر از همه، لباس امروزه نماد فرهنگي جوامع و جزئي از پيكرة آن محسوب مي شود تا جائيكه با هنجارها و ارزشهاي حاكم بر جوامع گره خورده و بعنوان يكي از ابزار مهم در جهت شناسائي فرهنگهاي مختلف و حتي تحول در ساختار فرهنگي يك جامعه بكار گرفته مي شود. از اين رو بسياري از قدرتهاي استعماري، از اين حربه براي نفوذ فرهنگي در ملتها و در نهايت سلطة همه جانبه بر آنها استفاده مي كنند. واقعة كشف حجاب در دوران رضا خان پهلوي و تلاش اروپائيان براي ترويج فرهنگ ابتذال در ايران از طريق ارائه الگوهاي ضداخلاقي پوشش غربي در پيش از انقلاب گواه بر اين مدعاست.
پس از اين توضيح بايد گفت، تمام اديان الهي بويژه دين مبين اسلام، به مسئلة پوشش بعنوان يك نياز طبيعي و ارزش، توجه خاصي نموده و ابعاد معنوي آن را نيز مطرح كرده اند كه ديدگاه اسلام در اين رابطه منحصر بفرد است. دين اسلام با توجه به امتياز انسان نسبت به ساير موجودات در همة احكام و تعاليم خود نيازهاي مادي و معنوي و ويژگيهاي متعالي او را در نظر گرفته است. بر اين اساس احكام اسلام در پرهيز از اختلاط نامشروع ميان زن و مرد و رعايت حدود شرعي در اين رابطه مطابق با مصالحي است كه در زندگي فردي و اجتماعي انسان وجود دارد و مي تواند منجر به سعادت و تكامل مادي و معنوي او شود.
مسئلة پوشش زنان در احكام و تعاليم دين اسلام از اهميت خاصي برخوردار است كه در كنار مباجث و موضوعات مربوط به روابط ميان زنان و مردان و مسائل شرعي آن مطرح مي شود. بطور كلي معيارهاي مطلوب پوشش زن مسلمان در اسلام را مي توان در كلمه "حجاب" خلاصه كرد. امروزه به زني كه در انجام وظايف شرعي خود كوتاهي كرده و پوشش اسلامي را رعايت نكند، بد حجاب يا بي حجاب گويند. كلمه حجاب، در لغت به معناي پرده افكندن و حائل قراردادن ميان دو چيز است و امروزه به پوشش ظاهري زنان اطلاق مي شود.(7)
البته در آيات و روايات به معناي نخست اشاره شده و كلمه حجاب در معناي دوم بكار نرفته است. در داستان حضرت سليمان، غروب خورشيد اينگونه توصيف مي شود:" حتي توارث بالحجاب" يعني تا آن وقتي كه خورشيد در پشت پرده مخفي شد.(8) همچنين در سورة احزاب آمده است: " ... و اذا سالتموهن متاعا فسئلوهن من وراء الحجاب ..." اگر از آنها متاع و كالاي مورد نياز مطالبه كنيد از پشت پرده از آنها بخواهيد.(9)
البته لازم بذكر است علاوه بر معناي لغوي و اصطلاحي كلمه "حجاب" تعابير مختلفي نسبت به آن ذكر شده است كه به اختصار به برخي از آنها اشاره مي كنيم:
ادامه دارد
پي نوشت:
1 - حداد عادل، غلامعلي، فرهنگ برهنگي و رهنگي فرهنگي، ص 64
2 - مجموعه مقالات پوشش زن و عفاف، سازمان تبليغات اسلامي
3 - ماهنامه صنعت نساجي، ص 122
4 - سوره نور، آيه 26
5 - كمپ، استورات، روانشاسي اجتماعي، سال 1369
6 - مجموعه مقالات پوشش و عفاف، سازمان تبليغات اسلامي
7 - مطهري، مرتضي، مسئله حجاب، ص 63
8 - سوره ص، آيه 32