عوامل استحکام روابط خانوادگی در قرآن کریم

قسمت نوزدهم
اقتصاد در خانواده
هر فردى عضو يك جامعه بزرگى به نام ملت يا امت است و سرنوشت او در بسيارى از امور، تابع سرنوشت آن جامعه بزرگ است و ميان او و ساير افراد، نوعى اشتراك، حاكم است.
همچنين، هر فردى عضو يك جامعه كوچكى به نام خانواده است از آن جا كه در اين جامعه كوچك، كثرت به وحدت تبديل مى شود، اشتراك در منافع، با شدت و قدرتى بيشتر از آنچه در ملت يا امت حاكم است، به چشم مى خورد.
هيچ كس نمى تواند منكر شود كه زندگى اجتماعى مستلزم اشتراك است، تنها چيزى كه مورد بحث و اختلاف است، اين است كه: آيا دايره اين اشتراك، به قدرى گسترش دارد كه بايد مالكيت هاى خصوصى را بر طبق مذاق سوسياليست ها در اموال توليدى و بر طبق مذاق كمونيست ها، هم در اموال توليدى و هم مصرفى از بين ببريم، يا اين كه تا اين حد گسترش ندارد و مالكيت هر كسى را بايد بر طبق ضوابطى نسبت به اشيايى محترم بشماريم!.
از اين قسمت كه بگذريم، مى بينيم زندگى اجتماعى سراسر اشتراك است. مدرسه ها، دانشگاه ها، مساجد، بيمارستان ها، معادن، منابع طبيعى، بانك ها، ادارات، جاده ها، كارخانه ها، امكانات رفاهى، راديوها، تلويزيون ها، مجالس مقننه، دولت ها، فرهنگ وميراث هاى تاريخى و... همه مشترك است. اگر به كشورهاى سوسياليستى يا سرمايه دارى بروى، تفاوتى در اين امور، ميان آنها نمى بينى.
تنها چيزى كه مورد اختلاف است، جنبه اقتصادى و مسأله كار و سرمايه و توليد و توزيع و ابزار توليد و ارزش اضافى و امورى از اين قبيل است كه ديدگاه هاى سوسياليستى، كمونيستى، كاپيتاليستى و اسلامى، درباره آنها مختلف است و ما آنها را در كتاب اقتصاد در مكتب توحيد شرح داده ايم.
در جامعه كوچك خانواده، از نظر سرمايه دارى مى توان جايى براى اين بحث باز كرد كه: حد و مرز اشتراك در خانواده تا كجاست آيا خانواده، همچون يك شخصيت حقوقى است و هر چه هست به همين شخصيت حقوقى تعلق دارد يا اين كه هر كس هر چه دارد، متعلق به خودش است.
بديهى است كه آنچه بايد در اين سلسله بحث ها دنبال كنيم، نه نظر گاه سوسياليسم و كمونيسم است و نه نظرگاه سرمايه دارى، بلكه مى خواهيم ببينيم اسلام، مسأله اقتصاد را در خانواده چگونه حل كرده است آيا در اين كانونِ وحدت و صفا و صميميت و اشتراك در سرنوشت و جذب و انجذاب، مالكيت هاى فردى به طور كلى از بين مى رود، يا اين كه يكى از اعضا، در جنبه هاى اقتصادى، محور خانواده مى شود و همه اختيارات در تصرف و نقل و انتقال و داد و ستد به دست اوست، يا اين كه وضع ديگرى است.
اين مسأله كاملاً روشن است: نوزادى كه تازه به دنيا مى آيد تا چند سالى نياز به مراقبت و تربيت و امكانات مادى و معنوى دارد تا به مرحله اى برسد كه بتواند روى پاى خود بايستد و نيازى به كسى نداشته باشد.
در اين مدت، تنها پناهگاه او خانواده است و مسلم است كه در اين پناهگاه، مسؤوليت ها متوجه پدر و مادر است. مادر از لحاظ طبيعى و عاطفى، مسؤوليت ها را مى پذيرد و چند ماهى طفل را در رحم خويش مى پروراند و بعد از فراغ، او را در دامان پر مهر و با شيره جان خويش رشد مى دهد و پس از پايان دوره شيرخوارگى نيز همچنان پيوند عاطفى مادر و فرزند مستحكم مى ماند و به همين جهت، براى مادر نسبت به حضانت و شيردادن و پرستارى فرزند، دستورى به عنوان يك تكليف واجب در منابع اسلامى وجود ندارد. كسى كه خودش عاشقانه طفل را در آغوش مى گيرد و براى خواب كردن او آهنگ جان نواز (لاى لاى) كه از هر آهنگ و دارويى، مسكن تر و آرام بخش تر است، زمزمه مى كند و حاضر است فقط به خاطر ارضاى ميل مادرى، از شب تا صبح در كنار بستر طفل بيدار بماند، چه نيازى به فرمان و دستور دارد! تكليف با عقل در ارتباط است نه با عاطفه و نه با طبيعت. اگر اين پيوند عاطفى ميان مادر و فرزند وجود نداشت، با تكليف و دستور هم نمى شد مادرى را اين همه به خاطر كودكى مقيد و محدود كرد! به همين جهت، قرآن مسأله شيردادن مادر به كودك را با زبان ديگرى غيراز زبان امر و نهى، بيان مى كند تا ارزش مقام مادرى را بالا ببرد و مشخص كند كه اقتضاى طبيعت مادرى چيست و با مادران چگونه بايد سخن گفت! به آيه قرآنى زير توجه كنيم:.
وَالوالِداتُ يُرْضِعْنَ أوْلادَهُنَّ حَوْلَيْنِ كامِلَيْنِ؛(1).
مادران، دو سال تمام فرزندان خود را شير مى دهند.
يعنى، اقتضاى طبيعت مادرى اين است و نيازى به دستور نيست. بامادر بايد با زبان وحى و الهام سخن گفت و او را يارى كرد كه در پيچ و خم هاى زندگى و فراز و نشيب حوادث در نماند و در راه مادرى، پيامبرانه معجزه گر باشد.
ادامه  دارد
_________________________
1.بقره (2) آيه 233.

جهاد دانشگاهي واحد علوم پزشكي ايران طي فراخواني از محققان، پژوهشگران و صاحبنظران عرصه سلامت دعوت كرد تا مقالات علمي خود را براي شركت در كنگره ملي سلامت خانواده ارسال كنند.
ابوالحسن شاهزاده فاضلي، رئيس جهاد دانشگاهي واحد علوم پزشكي ايران و دبير علمي اين كنگره ضمن اعلام اين خبر گفت: كنگره ملي سلامت خانواده در تاريخ 4 الي 6 دي امسال با حضور متخصصان برجسته و فعالان عرصه سلامت كشور در تهران برگزار مي شود.
وي با اشاره به اهميت برگزاري اين كنگره و نقش سلامت خانواده ها در ارتقاء سطح سلامت جامعه، هدف از برگزاري اين كنگره را آشنايي متخصصان و مسئولان نظام سلامت كشور همچنين عموم خانوارها با عمده‌ترين معضلات سلامت خانواده‌ها عنوان كرد و ادامه داد: در اين كنگره در نظر است مقالات علمي در 7 محور مختلف با موضوعات سزارين، رشد و تكامل اوليه كودك، تغذيه، مسائل رواني و اجتماعي و اقتصادي خانواده، حقوق و اخلاق و معنويت در خانواده، خشونت در خانواده، و انسجام خانواده ارائه شود تا ضمن آشنايي مسئولان و متخصصان با عمده ترين مشكلات خانواده ها، راهكارهاي حل اين معضلات نيز طراحي و اجرا گردد.
فاضلي از همكاري اداره كل سلامت خانواده و جمعيت وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشكي، سازمان بهزيستي، شوراي سياستگذاري سلامت صدا و سيماي جمهوري اسلامي ايران، شهرداري تهران، مركز تحقيقات باروري و ناباروري وليعصر، موسسه تغذيه، سلامت و توسعه، انجمن ترويج تغذيه با شير مادر، انستيتو روانپزشكي دانشگاه تهران، پژوهشكده رويان جهاد دانشگاهي، بانك خون بند ناف رويان و كانون سلامت محله در برگزاري و اجراي اين كنگره خبر داد و افزود: همچنين سازمان جهاني بهداشت (WHO)، صندوق جمعيت سازمان ملل متحد (UNFPA)، صندوق حمايت از كودكان سازمان ملل متحد (UNICEF) و برنامه توسعه ملل سازمان ملل متحد (UNDP) از حاميان اصلي برگزاري اين كنگره علمي به شمار مي آيند.
دبير علمي كنگره ملي سلامت خانواده در ادامه به حضور گسترده فعالان عرصه سلامت و محققان برجسته در اين كنگره اشاره كرده و تصريح كرد: علاقه‌مندان به شركت در اين كنگره مي‌توانند مقالات علمي خود را حداكثر تا تاريخ 20 مهر از طريق پايگاه اينترنتي جهاددانشگاهي واحد علوم پزشكي ايران به نشاني www.irmed.org يا به نشاني دبيرخانه كنگره واقع در تهران، ميدان ونك، ابتداي خيابان گاندي جنوبي، پلاك 94 طبقه دوم ارسال نمايند.
كنگره ملي سلامت خانواده براي نخستين بار اقدام به برگزاري نشست‌هاي عمومي با حضور خانواده‌ها كرده است، در اين نشست‌ها جديدترين مطالب علمي مرتبط با سلامت خانواده ها براي شهروندان ارائه مي‌شود.
شماره تلفن‌هاي 88796082 و88677478 آماده پاسخگويي علاقه‌مندان به شركت در اين كنگره است.

طي کارگاهي يکروزه؛
نقش زنان در تبيين مفاهم ديني و سياسي بررسي شد

شرکت کنندگان در کارگاه "زنان در رسانه‌هاي گروهي فلسطين" که در بيت لحم برگزار شد، جايگاه زنان را در تبيين مفاهيم مهم ديني و سياسي مورد توجه قرار داده و از رسانه‌هاي گروهي خواستند به مسائل زنان اين کشور توجه ويژه‌اي داشته باشند.
به گزارش خبرگزاري فلسطين، مؤسسه فلسطينيها کارگاه "زن در رسانه هاي گروهي فلسطين" را ديروز در بيت لحم فلسطين برگزار کرد.
اين کارگاه 8 ساعته با حضور 25 فعال در حوزه رسانه شهرهاي بيت لحم و الخليل برگزار شد و طي آن مهمترين علل بازماندگي و تعرض به نقش زنان مورد بررسي قرار گرفت.
طي اين کارگاه فرهنگ تسامح و عدم تبعيض ميان زن و مرد و همچنين مبارزه با خشونت عليه زنان بررسي شد.
برخي از شرکت کنندگان با اشاره به نقش انساني و سازنده اي که زنان فلسطيني در شرايط فعلي در جامعه ايفا مي کنند، تصريح کردند: زنان فلسطين به عنوان مادران شهيد، اسير و مجروح طي سالها مقاومت در اين کشور نقش به سزايي ايفا کردند و جايگاه آنها بسيار فراتر از گذشته و حتي در ديگر کشورهاي اسلامي است.
آنها خواستار ساماندهي و اطلاع رساني به زنان درباره موضوعات مختلف و حمايت از آنها شدند.
شرکت کنندگان در اين کارگاه تثبيت همکاري ميان مؤسسات رسانه هاي گروهي و شوراهاي جوامع محلي درباره زنان را مورد توجه قرار داده و خواستار برگزاري کارگاهها و همايشهاي فرهنگي جهت بازنگري در مؤلفه هاي خطابه هاي اسلامي، سياسي و ديني شدند.
آنها با اشاره به اينکه زنان نقش به سزايي در اين کشور ايفا کرده اند، به تبيين جايگاه زن پرداخته و اعلام کردند: نقش رسانه هاي گروهي در ارائه مفاهيم آموزشي، اجتماعي و ديني از اهميت به سزايي برخوردار است.

طرح "توسعه فرهنگ عفاف و حجاب" تا زمستان اجرا مي‌شود

طرح "توسعه فرهنگ عفاف و حجاب" كه از سال گذشته در استان تهران آغاز شده است قرار است تا زمستان و به صورت استاني در همه شهرهاي كشور اجرا شود .
به گزارش ايونا، سيد "اسماعيل حسيني" جانشين مديركل امور فرهنگي سازمان تبليغات اسلامي در گفت‌وگو با خبرنگاران با اشاره به اين‌كه طرح "توسعه فرهنگ عفاف و حجاب" از سال گذشته در استان تهران آغاز شده بود گفت: اين طرح به ‌صورت آزمايشي فعاليت خود را با هدف ارتقاي سطح كمي و كيفي محصولات اصناف توليدكننده پوشاك زنانه آغاز كرد .
وي پيگيري اين طرح در استان‌هاي خراسان رضوي، اصفهان، فارس، خوزستان، آذربايجان شرقي، مازندران، كرمانشاه، همدان و قم را از جمله برنامه‌هاي سال جاري سازمان تبليغات اسلامي برشمرد و افزايش توليدات البسه اسلامي در سراسر كشور را از جمله اهداف اين طرح دانست .
به گفته حسيني ترغيب نسل جوان به‌منظور استفاده از اين پوشش‌ها با ارائه الگوهاي زيبا، برنامه‌ريزي براي بهبود فرهنگ بازار پوشاك اسلامي، ارائه الگوهاي مناسب براي پوشش بانوان در تمامي نهادها و اداره‌هاي دولتي، هماهنگي هدفمند بين دست‌اندركاران توليد و توزيع و كارشناسان صنف پوشاك زنانه از ديگر اهداف مورد توجه در اجراي اين طرح است .
جانشين مديركل امور فرهنگي سازمان تبليغات اسلامي با تأكيد بر اصلاح خلأهاي ساير جشنواره‌هاي عفاف و حجاب در اين طرح، تصريح كرد: گران‌قيمت بودن البسه اسلامي، تفاوت آن‌ها با پوشش غالب در جامعه و... از جمله كمبودهايي بود كه سعي شده در اين طرح رفع شود .
حسيني از تداوم طرح "توسعه فرهنگ عفاف و حجاب" تا زمستان سال جاري خبر داد و اظهار كرد: يكي از مهم‌ترين برنامه‌ريزي‌هايي كه در اين طرح انجام شده، تعريف حجاب به صورت استاني است به‌گونه‌اي كه نوع پوشش بانوان بر اساس محدوديت‌ها و شرايط حاكم بر منطقه‌ تعريف مي‌شود .
وي در پايان اين طرح را يكي از طرح‌هاي نوين سازمان تبليغات به‌منظور ارتقاي سطح حجاب در كشور دانست و تصريح كرد: در حال حاضر دستورالعمل‌هاي لازم براي پيگيري اين طرح به استان‌ها ابلاغ شده است و ستاد مجزايي در هر استان به اين امر اهتمام دارد .

معیارهای اسلامی پوشش زنان

عفاف در پوشش:
حكم وجوب حجاب زن در برابر نامحرم يكي از احكام مسلم اسلام است كه در بارة آن ترديدي نيست . در قرآن كريم روايات و احكام فقهي به اين مسئله و كيفيت آن اشاره شده است. لذا علاوه بر تعابير ذكر شده در مقوله حجاب، زن مسلمان مهم تر از همه بايد حدود شرعي را در پوشش ظاهري خود رعايت كند واندام بدن را از معرض ديد ديگران پنهان سازد.
 بطور كلي تمامي مباحث مطرح شده در باب حجاب و پوشش اسلامي زنان به دو محور اساسي باز مي گردد: نخست رعيات حد پوشش به معناي حفظ عورت وديگري پرهزي از خودآرائي نامشروع است.
اسلام از زنان خواسه است كه حدود پوشش اسلامي را به منظور حفظ عورت خود رعايت كنند با توجه به روايات و تفاسير آيات قرآن كريم، عورت زن، تمامي اعضاء بدن او بجز قرص صورت و دو كف دست مي باشد و لذا الگوي پوششي مورداستفاده زنان بايد بگونه اي باشد كه بتواند اين حدود را تأمين كند. در سورة نور آمده است: "و قل للمومنات يعضفن من ابصارهن و يحفظن فروجهن و لايبدين زينتهن الا ما ظهر منها..."‌به زنان مؤمنه بگو چشمهاي خود را فروبندند و عورتهاي خود را پوشيده نگاه دارند و زينتهاي خود را جز آن مقداري كه ظاهر است آشكار ننمايند. (16)
در تفسير استثناء آيه "الا ما ظهر منها" يعني آن مقداري كه زنان در پوشش خود مي توانند آشكارنمايند، به احاديث متعددي استناد شده است. از آن جمله در حديثي پيامبر در برخورد با اسماء دختر ابوبكر مي فرمايد: "يا اسماء! ان المراه اذا بلغت الحيض لم تصلح ان يري منها الا هذا وهذا و أشار الي كفه و وجهه" اي اسماء همين كه زن به حد بلوغ رسيد سزاوار نيست چيزي از بدن او ديده شود مگر اين و اين و اشاره فرمود به چهره و قسمت مچ به پايين دستش.(17)
علاوه بر اين، پوشش زنان ضمن تأمين حدود پوشش اسلامي ، بايد بتواند برجستگيهاي اندام بدن را نيز بپوشاند و بعبارتي گشاد باشد و از سوي ديگر بدن نما نباشد يعني پارچه آن از زير اندام بدن را نمايان نسازد.
در مسئله دوم ضمن تأكيد بر آراستگي و خودآرائي مشروع زنان در برابر محارم به ويژه همسر، اسلام از آنان خواسته است تا از خودآرائي نامشروع در برابر نامحرمان و در محيط اجتماع بپرهيزند وزيور وزينت خود را جز در برابر محارم آشكار نكنند واز هر عاملي كه موجب تحريك و جلب توجه نامحرمان شود دوري كنند. مظاهر خودآرائي زنان عبارتند از:
الف - زيور آلات زنانه اعم از گردنبند (سينه گردن) ، گوشواره، خلخال، بازوبند، دست برنجي، تاج و ... ".... و لايبدين زينتهن الا ما ظهر منها..." زينتهاي خود را (از جمله زيورآلات) جو آن مقداري كه آشكار است ظاهر ننمايند.(18)
ب - آرايش نمودن، سر، صورت، دستها و پاها و... اعم از سرمه زدن، رنگ مو، آرايش صورت، خضاب كردن دست، ابرو گرفتن، لك زدن ناخنها و ...
"... و لا تبرجن تبرج الجاهليه الاولي ..."‌و هرگز مانند دورة جاهليت نخستين آرايش و خودآرائي نكنيد.(19)
ج - استعمال عطر: پيامبر فرمود: "اذا تطيب المراه لغير زوجها فانما هو نار" زني كه خود را براي ديگران خوشبو كند، او خود آتش است و ننگ محسوب ميشود.(20)
 د - پوشيدن لباسهاي فاخر، زننده و زينتي كه باعث جلب توجه شود: پيامبر فرمود: "ويل للمراه من الاحمر ين الذهب و المعصفه" واي بر زنان از دو سرخي طلا و جامه زيبا (كه هر دو زينت بوده و موجب فتنه هستند)
امام راحل (ره) در توضيح المسائل مي فرمايد: "نگاه كردن به صورت و دستهاي زن نامحرمي كه صورت ودستهايش را بزك كرده و زينت نموده اگرچه از روي لذت نباشد و ترس افتادن به گناه نيز نباشد، ‌حرام است."(21)
علاوه بر معيارها و احكام مطرح شده در حدود پوشش اسلامي، برخي از مصاديق پوشش زنان در قالب آيات و روايات بيان شده است كه از آن جمله مي توان به "جلباب" ، "خمار" و "سراويل" اشاره كرد. در سوره نور از زنان خواسته شده است كه از پوشش "خمار" بدرستي استفاده كنند : "و ليضربن بخمرهن علي جيوبهن..."(22) ‌روسري هاي خود را بر سينه خود افكنند (تا گردن و سينه با آن پوشيده شود). معناي خُمر در اين آيه "روسري" است.(23)
همچنين در سورة احزاب شكل ديگري از پوشش به زنان معرفي مي شود: "يدنين عليهن من جلا بيهن..." يعني جلبابهاي خود را بر خويش افكنند.(24) "جلباب" در اين آيه بنابر تفاسير، نوعي مقنعه است كه از روسري بزرگتر و از چادر كوچكتر مي باشد و سر وسينه زن را با پوشش وسيع خود مي پوشاند.(25)
دربارة استفاده از شلوار نيز پيامبر فرمود: "اللهم اغفر للسرولات" يعني خدا رحمت كند زناني را كه شلوار مي پوشند.(26)
ادامه دارد
16 - سوره نور، آيه 31
17 - سنن ابي داود، ج2، ص 383
18 - سوره نور، آيه 31
19 - سوره احزاب، آيه 32
20 - نهج الفصاحه، ص 36
21 - اما خميني (ره)، توضيح المسائل ، ص 365
22 - سوره نور، آيه 30
23 - التحقيق في الكلمات القرآن، ج 3، ص 129
24 - سوره احزاب، آيه 59
25 - مصباح المنير و لسان العرب، ج 2، ص 317
26 - ميزان الحكمه، ج2، ص 25