نتيجه نفاحق تعالى (منافقين /5-8)

وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ تَعَالَوْا يَسْتَغْفِرْ لَكُمْ رَسُولُ اللَّهِ لَوَّوْا رُؤُوسَهُمْ وَرَأَيْتَهُمْ يَصُدُّونَ وَهُم مُّسْتَكْبِرُونَ ?5?
و چون بديشان گفته شود بياييد تا پيامبر خدا براى شما آمرزش بخواهد سرهاى خود را بر مى‏گردانند و آنان را مى‏بينى كه تكبركنان روى برمى‏تابند (5)
سَوَاء عَلَيْهِمْ أَسْتَغْفَرْتَ لَهُمْ أَمْ لَمْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ لَن يَغْفِرَ اللَّهُ لَهُمْ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفَاسِقِينَ ?6?
براى آنان يكسان است چه برايشان آمرزش بخواهى يا برايشان آمرزش نخواهى خدا هرگز بر ايشان نخواهد بخشود خدا فاسقان را راهنمايى نمى‏كند (6)
هُمُ الَّذِينَ يَقُولُونَ لَا تُنفِقُوا عَلَى مَنْ عِندَ رَسُولِ اللَّهِ حَتَّى يَنفَضُّوا وَلِلَّهِ خَزَائِنُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَلَكِنَّ الْمُنَافِقِينَ لَا يَفْقَهُونَ ?7?
آنان كسانى‏اند كه مى‏گويند به كسانى كه نزد پيامبر خدايند انفاق مكنيد تا پراكنده شوند و حال آنكه گنجينه‏هاى آسمانها و زمين از آن خداست ولى منافقان درنمى‏يابند (7)
يَقُولُونَ لَئِن رَّجَعْنَا إِلَى الْمَدِينَةِ لَيُخْرِجَنَّ الْأَعَزُّ مِنْهَا الْأَذَلَّ وَلِلَّهِ الْعِزَّةُ وَلِرَسُولِهِ وَلِلْمُؤْمِنِينَ وَلَكِنَّ الْمُنَافِقِينَ لَا يَعْلَمُونَ ?8?
مى‏گويند اگر به مدينه برگرديم قطعا آنكه عزتمندتر است آن زبون‏تر را از آنجا بيرون خواهد كرد و[لى] عزت از آن خدا و از آن پيامبر او و از آن مؤمنان است ليكن اين دورويان نمى‏دانند (8)

براى اين آيات شان نزول مفصلى در كتب تاريخ ، حديث و تفسير آمده است كه خلاصه آن چنين است : بعد از غزوه بنى المصطلق (جنگى كه در سال ششم هجرت در سرزمين قديد واقع شد.)دو نفر از مسلمانان ، يكى از طايفه انصار و ديگرى از مهاجران به هنگام گرفتن آب از چاه با هم اختلاف پيدا كردند، يكى قبيله انصار را به يارى مى طلبيد و ديگرى طايفه مهاجران را.
يك نفر از مهاجران به يارى دوستش آمد، و (عبدالله بن ابى ) كه از سر كرده هاى معروف منافقان بود به يارى مرد انصارى شتافت و مشاجره لفظى شديدى در ميان آن دو در گرفت . عبدالله بن ابى ، سخت خشمگين شد و در حالى كه جمعى از قومش نزد او بودند گفت : (ما اين گروه مهاجران را پناه داديم و كمك كرديم اما كارها ما شبيه ضرب المثل معروفى است كه مى گويد : (سمن كلبك ياء كلك ء؛ سگت را فربه كن تا بخورد) والله لئن رجعنا الى المدينه سيخر جن الاغرمنها الاذل ؛ به خدا سوگند اگر به مدينه بازگرديم ، عزيزان ، ذليلان را بيرون ، مهاجران ، سپس رو به اطرافيانش كرد و گفت : اين نتيجه كارى است كه شما به سر خودتان آوريد، اين گروه را در شهر خود مانده غذايتان را به مثل اين مرد (اشاره كرد به مرد مهاجرى كه طرف دعوى بود) نمى داديد بر گردن شما سوار نمى شدند، از سرزمين شما مى رفتند و به قبايل خود ملحق مى شدند.
در اين جا زيد بن ارقم كه در آن وقت جوانى نوخاسته بود رو به عبدالله بن ابى كرد و گفت : به خدا سوگند ذليل و قليل تويى ! و محمد صلى الله عليه و آله در عزت الله و محبت مسلمانان است ، و به خدا قسم من بعد از اين تو را دوست ندارم . عبدالله صدا زد : خاموش باش ، تو بايد بازى كنى اى كودك ! زيد خدمت رسول خدا صلى الله عليه و آله رسيد و ماجرا را نقل كرد. پيامبر صلى الله عليه و آله كسى را به سراغ عبدالله فرستاد و فرمود :اين چيست كه براى من نقل كرده اند؟ عبدالله گفت :به خدايى كه كتاب آسمانى بر تو نازل كرده من چيزى نگفتم و زيد دروغ مى گويد. جمعى از انصار كه حاضر بودند، عرض كردند اى رسول خدا، عبدالله بزرگ ماست ، سخن كودكى از كودكان انصار را بر ضد او نپذير، پيامبر صلى الله عليه و آله عذر آنها را نپذيرفت و در اين جا طايفه انصار، (زين بن ارقم ) را ملامت كردند. پيامبر صلى الله عليه و آله دستور داد، يكى از بزرگان انصار به نا. اسيد) خدمتش آمد و عرض كرد : اى رسول خدا! در ساعت مناسبى حركت كردى ، فرمود :بله آيا نشنيدى رفيقان عبدالله چه گفت ، او گفته است هرگاه به مدينه بازگردد عزيزان ، ذليلان را خارج خواهند كرد.
اسيد عرض كرد تو اى رسول خدا! اگر اراده كنى او را بيرون خواهيم كرد، والله با او مداراكن .
سخنان عبدالله بن ابى به گوش فرزندش رسيد. خدمت رسول خدا صلى الله عليه و آله آمد و عرض كرد شنيده ام مى خواهيد پدرم را به قتل برسانيد، اگر چنين است ، به خود من دستور دهيد سرش را جدا كرده ، براى شما بياورم ؛ زيرا مردم مى دانند كسى نسبت به پدر و مادرش از من نيكوكارتر نيست ، از آن مى ترسم ديگرى او را به قتل برساند و من نتوانم بعد از اين قاتل پدرم نگاه كنم ، و خداى ناكرده او را به قتل برسانم و مؤ منى را كشته باشم و به دوزخ بروم !
پيغمبر صلى الله عليه و آله فرمود مساءله كشتن پدرت مطرح نيست ، مادامى كه او با ما مدارا و نيكى كن ! سپس پيامبر صلى الله عليه و آله دستور داد تمام آن روز و شب را لشكريان را به راه ادامه دهند، فدا هنگامى كه آفتاب برآمد، دستور توقف داد. لشكريان به قدرى خسته شده بودند كه همين كه سر به زمين گذاشتند به خواب عميقى فرو رفتند (هدف پيغمبر صلى الله عليه و آله آن بود كه مردم ماجراى ديروز و حرف عبدالله ابن ابى را فراموش كنند...) سر انجام پيامبر صلى الله عليه و آله وارد مدينه شد، زيد بن ارقم مى گويد من از شدت اندوه و شرم در خانه ماندم و بيرون نيامدم ، در اين هنگام سوره منافقان نازل شد، وزيد را تصديق كرد، و عبدالله را تكذيب كرد، پيامبر صلى الله عليه و آله گوش زيد را گرفت و فرمود :اى جوان ! خداوند سخن تو را تصديق كرد. همچنان كه آن را چه را به گوش شنيده بودى و در قلب حفظ نموده بودى ، خداوند آياتى از قرآن را درباره آن چه تو گفته بودى نازل كرد.
در اين هنگام عبدالله نزديك مدينه رسيده بود وقتى خواست وارد شهر شود پسرش آمد و راه را بر پدر بست ، گفت واى بر تو چه مى كنى ؟ پسرش گفت به خدا قسم جز به اجازه رسول خدا صلى الله عليه و آله نمى توانى وارد مدينه شوى و امروز مى فهمى عزيز و ذليل كيست ؟! عبدالله شكايت پسرش را خدمت رسول الله فرستاد. پيامبر صلى الله عليه و آله به پسرش پيغام داد كه بگذار پدرت داخل شهر شود، فرزندش ‍ گفت : حالا كه اجازه رسول خدا آمد مانعى ندارد.
عبدالله وارد شهر شد، اما چند روزى بيشتر نگذشت كه بيمار گشت و از دنيا رفت (شايد دق مرگ شد) هنگامى كه اين آيات نازل شد و دروغ عبدالله ظاهر گشت ، بعضى به او گفتند آيات شديدى درباره تو نازل شده خدمت پيامبر صلى الله عليه و آله برو تا براى تو استغفار كند، عبدالله سرش را تكان داد و گفت : به من گفتيد : ايمان بياور، آوردم ؛ زكات بده ، دادم ؛ چيزى باقى نمانده بود كه بگوييد براى محمد صلى الله عليه و آله سجده كن ! در اين جا آيه و اذا قيل لهم تعالوا نازل گرديد.