درآمدي بر آينده جهان در قرآن
حسين دهقاني ارزوئي
قسمت دوم
2. در كمالالدين19 از امام صادق(ع) روايت شده است كه درباره آية:
هو الّذى أرسل رسوله بالهدي و دين الحقّ ليظهره علي الدّين كلّه و لوكره المشركون.20
او كسي است كه پيامبر خود را براي هدايت مردم با ديني درست و برحق، فرستاد، تا او را بر همة دينها پيروز گرداند، هرچند مشركان را خوش نيايد.
چنين فرمودند:
به خدا قسم، تأويل اين آيه رخ نداده و رخ نخواهد داد تا قائم(ع) خروج نمايد. پس آنگاه كه خروج نمايد، هيچ كافري به خداي عظيم و هيچ مشركي به امام وجود نخواهد داشت مگر اينكه خروج آن حضرت(ع) را ناخوش دارد. حتي اگر در ميان صخرهاي مشرك يا كافري پنهان شده باشد، آن صخره ندا ميدهد: اي مؤمن، در ميان من كافري پنهان شده، مرا بشكن و او را بكش.
و بخشي از اين روايت را "فرات"21 و "عياشي"22 در تفاسير خود، نقل كردهاند و همچنين در العدد القويّه23 و در تأويل الآيات24 و برخي از مصادر ديگر شيعه نيز ذكر شده است.
در مجمع البيان25 از اميرالمؤمنين(ع) روايت شده كه پس از تلاوت اين آيه فرمودند:
آيا دين اسلام بر ساير اديان غالب شده است؟
همراهان حضرت(ع) پاسخ دادند: بلي.
ايشان فرمودند: هرگز، قسم به كسي كه جانم در دست اوست، اين اتفاق نميافتد تا اينكه هيچ شهر و روستايي نباشد مگر اينكه در آن، هر صبح و شام، شهادت بر وحدانيت خدا و رسالت پيامبر اسلام(ص) داده شود.
همين روايت در تأويل الآيات26 و تفسير صافي27 و ديگر مصادر شيعه نيز بيان شده است.
مصادر اهل سنت، تفسير اين آيه را به نزول عيسي(ع) روايت كردهاند. همانطور كه در جامع طبري28 و سنن بيهقي29 و الدّرالمنثور30 ذكر شده است. شافعي، صاحب البيان31 از سعيد بنجبير در تفسير اين قسمت از آيه:
ليظهره علي الدّين كلّه و لوكره المشركون.
چنين نقل كرده است كه: "او، مهدي از عترت فاطمه(س) است." و سپس ميافزايد:
بين اين قول، و قول كساني كه ميگويند: منظور، عيسي(ع) است؛ منافاتي وجود ندارد، زيرا همانطور كه گفته شد، عيسي(ع) ياري دهندة امام مهدي(عج) است.
همچنين فخر رازي در تفسير خود32 از ابوهريره نقل ميكند كه گفت:
اين وعدهاي از جانب خداوند تعالي است كه اسلام را بالاتر و برتر از جميع اديان قرار دهد. او سپس گفت ... و تماميت يافتن اين امر در زمان خروج عيسي(ع) است.
سدّي ميگويد:
اين امر هنگام قيام مهدي(عج) است. كه هيچ كس باقي نميماند مگر اينكه اسلام آورده يا مجبور به پرداخت خراج ميشود.
و احاديث متواتري در نزد شيعه و سني وجود دارد كه نزول عيسي(ع) در زمان ظهور حضرت مهدي(عج) خواهد بود و ايشان پشت سر امام مهدي(عج) نماز خواهد خواند.
3. همچنين مصادر فريقين در تفسير آية:
ولو تري إذ فزعوا فلا فوت و أخذوا من مكانٍ قريبٍ.33
اگر ببيني، آنگاه كه سخت بترسند و رهاييشان نباشد و از مكاني نزديك گرفتارشان سازند.
اتفاق نظر دارند كه منظور آيه، "جيش خسف" است. يعني در ابتداي ظهور، لشكري وارد مدينه منوره شده، آنگاه جهت جنگ با امام مهدي(عج)، قصد مكه مكرمه ميكنند كه خداوند متعال آنها را قبل از رسيدن به مكه، در زمين فرو ميبرد. اين مطلب در تفسير طبري34، و ثعلبي35 و كتاب البداء و التاريخ36 و عقد الدّرر37 و تفسير الدّر المنثور38 نقل شده است.
بسياري از مصادر شيعي نيز نظير اين تفسير را از اين آيه روايت كردهاند كه مجال بر شمردن آنها نيست. البته قطع نظر از اين آيه، روايات متواتري از پيامبر اكرم(ص) ناظر به فرو رفتن لشكر در زمين (خسف جيش) در منابع شيعه و سني از جمله در صحّاح سته آمده است.
4. مصادر شيعه و سني در تفسير آية متعلق به نزول حضرت عيسي(ع) اتفاق نظر دارند:
و إن من أهل الكتاب إلّا ليؤمننّ به قبل موته و يوم القيامة يكون عليهم شهيداً.39
و هيچ يك از اهل كتاب نيست مگر آنكه پيش از مرگش به او ايمان آورد و عيسي در روز قيامت به ايمانشان گواهي خواهد داد.
اين مطلب در تفسير طبري40 آمده است، و شيخ طوسي نيز تبيان41 ميفرمايد:
... گويي آيه ميخواهد بگويد: احدي از يهود باقي نميماند، مگر اينكه قبل از موت حضرت عيسي(ع) به ايشان ايمان ميآورد. به اين صورت كه با خروج امام مهدي(عج) خداوند حضرت عيسي(ع) را براي قتل دجال به سوي زمين ميفرستد و همة مردم جهان، ملت واحد ميشوند كه همان ملت اسلام حنيف و دين ابراهيم(ع) است.
و ابن عباس و ابومالك و حسن بصري و قتاده و ابن زيد و... همين نظر را دارند و طبري نيز اين قول را اختيار كرده است. و اين آيه، مخصوص يهودياني است كه در آن زمان زندگي ميكنند. و از شيعيان، علي بن ابراهيم اين قول را در تفسيرش ذكر كرده است.
ادامه دارد...
********************************************************************
پينوشتها:
منبع: سايت القرآن نور.
19. شيخ صدوق، محمد بن علي بن الحسين، كمالالدين و تمامالنعمة، ج 2، ص 670، ب 57، ح 16.
20. سورة توبه (9)، آية 33.
21. تفسير فرات، ص 184.
22. تفسير عياشي، ج 2، ص 87، ح 52.
23. العدد القويه، ص 69، ح 104.
24. تأويل الآيات، ج2، ص 688.
25. شيخ طبرسي، تفسير مجمع البيان، ج 5، ص 280.
26. تأويل الآيات، ج 2، ص 698، ج 6.
27. تفسير صافي، ج 2، ص 338.
28. جامع طبري، ج 10، ص 82.
29. سنن بيهقي، ج 9، ص 18.
30. سيوطي، همان، ج 3، ص 213.
31. شيخ طبرسي، همان، ص 528، ح 25.
32. تفسير فخررازي، ج 16 ، ص 40.
33. سورة سبأ (34)، آية 51.
34. تفسير طبري، ج 22، ص 72.
35. تفسير ثعلبي، ج 3، ص 154.
36. البدء و التاريخ، ج 2، ص 177.
37. سلمي، عقدرالدّرر، ص 76، ب 4، ح 2.
38. سيوطي، همان، ج 5، ص 240.
39. سورة نساء(4)، آية 159.
40. تفسير طبري، ج 6، ص 14.
41. شيخ طوسي، همان، ج 3، ص 386.
به مناسبت هفته خوابگاهها برگزار ميشود:
جشنواره "شهر من فرهنگ من"
جشنواره "شهر من، فرهنگ من" به مناسبت هفته خوابگاهها از 21 تا 25 ارديبهشت در دانشگاه اميركبير برگزار ميشود.
احمد حسيني دبير جشنواره "شهر من، فرهنگ من" در يك نشست خبري گفت: دور شدن تدريجي از فرهنگ اصيل و بومي، يكي از آسيبهاي دانگي دانشجويان خوابگاهي در تهران است.
وي ادامه داد: اين امر باعت شده تا دانشجويان بعد از اتمام تحصيل خود، تهران را به عنوان محل زندگي خود انتخاب كنند و اين مسئله باعث فقر متخصص در استانهاي مختلف كشور شده است.
حسيني با اشاره به برگزاري جشنواره "شهر من، فرهنگ من" در دانشگاه اميركبير افزود: احياي فرهنگهاي اصيل ايراني در مقابل فرهنگ غربي، افزايش علاقمندي دانشجويان به فرهنگ، جامعه و خاستگاه خود و جلوگيري از بيگانگي اجتماعي از اهداف اصلي برگزاري اين جشنواره است.
وي تصريح كرد: در اين جشنواره 350 دانشجو در قالب 39 تيم دانشجويي شركت كردهاند و 32 غرفه شهري استاني نيز در نمايشگاه اين جشنواره حضور خواهند داشت و در اختتاميه غرفه برتر معرفي و تقدير ميشود.
دبير اين جشنواره گفت: در اين جشنواره دانشجويان با فرهنگهاي ايراني آشنا ميوند و بستر مناسبي براي تعامل بين فرهنگها به وجود ميآيد و زمينهاي براي ارتباط مؤثر و مداوم دانشجويان همشهري با يكديگر فراهم ميشود.
23 ارديبهشتماه در سمنان برگزار ميشود:
همايش سراسري "آسيبشناسي امر به معروف و نهي از منكر در دانشگاهها"
همايش سراسري "آسيبشناسي امر به معروف و نهي از منكر در دانشگاهها" 23 ارديبهشتماه جاري در دانشگاه سمنان برگزار ميشود كه مصاديق معروف و منكر يكي از محورهاي اصلي آن است.
اين همايش از سوي نهاد نمايندگي مقام معظم رهبري در دانشگاه سمنان و با مشاركت ستاد احياي امر به معروف و نهي از منكر، ادارهكل دفتر امور فرهنگي وزارت علوم، تحقيقات و فناوري استانداري سمنان و معاونت دانشجويي و فرهنگي دانشگاه سمنان برگزار ميشود.
تكنولوژي اطلاعات و ارتباطات و امر به معروف و نهي از منكر در دانشگاهها، مصاديق معروف و منكر در دانشگاهها، مفهوم امر به معروف و نهي از منكر در دانشگاهها، وضعيت موجود و مطلوب امر به معروف و نهي از منكر در دانشگاهها و آسيبهاي ترك امر به معروف و نهي از منكر در دانشگاهها از جمله محورهاي اين همايش است.
راهكارهاي عملي پيادهسازي امر به معروف و نهي از منكر در دانشگاهها، نقش استادان در احياي امر به معروف و نهي از منكر در دانشگاهها، نقش تشكلهاي دانشجويي در احياي امر به معروف و نهي از منكر در دانشگاهها و نقش مسئولان و مديران دانشگاهها در اجراي امر به معروف و نهي از منكر از ديگر سرفصلهاي پيشنهادي در اين همايش يك روزه است.
اتخاذ راهكارهاي علمي براي اشاعه امر به معروف و نهي از منكر رويكرد اصلي اين همايش است كه با استقبال چشمگير اعضاي هيأت علمي دانشگاهها مواجه شده بهطوريكه بيش از صد مقاله از استادان دانشگاههاي سراسر كشور به دبيرخانه اين همايش رسيده است.
ارائه 10 مقاله برتر در اين همايش، سخنراني حجتالاسلاموالمسليمن "حميد زرگر" دبيركل ستاد احياي امر به معروف و نهي از منكر و قرائت بيانيه يكي از مراجع عظام تقليد از جمله برنامههاي افتتاحيه همايش سراسري "آسيبشناسي امر به معروف و نهي از منكر در دانشگاهها" است.
اين همايش ساعت 8 صبح روز دوشنبه 23 ارديبهشتماه جاري در تالار "دانش" دانشگاه سمنان با حضور جمعي از معاونان فرهنگي دانشگاههاي كشور و معاونان فرهنگي ستاد احياي امر به معروف و نهي از منكر سراسر كشور برگزار ميشود.
از سوي پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات اجتماعي جهاد دانشگاهي برگزار ميشود:
نشست "دينداري در عصر مدرن"
نشست تخصصي "دينداري در عصر مدرن" چهارشنبه 18 ارديبهشت ماه از سوي پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات اجتماعي جهاد دانشگاهي، برگزار ميشود.
به گزارش خبرنگار مهر، نشست تخصصي "دينداري در عصر مدرن" از ساعت 15 تا 17 روز چهارشنبه 18 ارديبهشت ماه در خيابان انقلاب، خيابان دانشگاه، خيابان وحيد نظري، پلاک 89، پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات اجتماعي جهاد دانشگاهي، سالن شهيد همتي برگزار ميشود.
طي اين نشست دکتر انشاءالله رحمتي، دکتر محمدرضا اسفندياري و دکتر بخشعلي قنبري سخنراني خواهند کرد.
وضعيت دين در جهان کنوني هنوز کمنظير است و اين مهم چشماندازهاي بسياري را به وجود آورده است.