حاكميّت و ولايت در خانواده

قسمت چهارم
دانشمندان اسلام شناس، براي سپاسگزاري سه مرتبه قائلند:.
الف) انسان، ولي نعمت خود را بشناسد و بداند كه نعمت از اوست، بنابراين شكر خداوند به اين است كه بداند او چه نعمت هاي گوناگون و بي شماري دراختيارش قرار داده و او را آن گونه متنعم ساخته است كه بتواند عمري را با رفاه و آسايش زندگي كند و شكر والدين به اين است كه متوجه زحمات و خدمات شبانه روزي آنها باشد و هرگز از ياد نبرد.
ب) انسان به وسيله زبان، ولي نعمت خود را قدرداني كند؛البته خداوند نيازي به قدرداني ندارد، ولي غيرخدا اگر مورد تقدير قرارگيرد، تشويق و دلگرم و خرسند مي شود و اگر خود او نيز در مرتبه اي از علوِّ روح و عظمت باشد كه نيازي به تشويق نداشته باشد، قطعاً ديگران تشويق مي شوند.
درهرصورت، كسي كه از زحمات ديگران قدرداني و سپاسگزاري مي كند، نشان مي دهد كه ناسپاس و نمك نشناس نيست و به مرتبه اي رسيده است كه هيچ نعمت و خدمت و زحمتي را فراموش نمي كند.
ج) انسان، از خدمات و زحمات ديگران سوء استفاده نكند و نعمت هاي خدا را در جاي خود به كار برد.
راست است كه نعمت هاي خداوند بي شمار است و انسان، آزادانه از آن نعمت ها استفاده مي كند، اما بنده سپاسگزار، هرگز از آن نعمت ها سوء استفاده نمي كند.
همچنين، درست است كه وقتي انسان، بزرگ و نيرومند شد، نيازي به زحمات و خدمات طاقت فرساي پدر و مادر ندارد، ولي انسان سپاسگزار، توجه دارد كه رشد و نيرومندي و ترقيات او، نتيجه زحمات دو انسان دلسوز و بي توقع است و اكنون بهترين پاداش، براي آنها اين است كه نيروها و تجارب و امكانات خود را در راه صحيح به كار اندازد.
2. وَوَصَّيْنَا الإنْسانَ بِوالِدَيْهِ إحْساناً حَمَلَتْهُ أمُّهُ كُرْهاً وَوَضَعَتْهُ كُرْهاً وَحَمْلُهُ وَفِصالُهُ ثَلاثُونَ شَهْراً حَتّي إذا بَلَغَ أشُدَّهُ وَبَلَغَ اَرْبَعِينَ سَنَةً قالَ رَبِّ أوْزِعْنِي أنْ أشْكُرَ نِعْمَتَكَ الَّتي أنْعَمْتَ عَلَىَّ وعَلي والِدَىَّ؛(13).
وانسان را به نيكي كردن درباره پدر و مادرش سفارش كرديم، مادرش به سختي باردار او شد و به سختي او را به دنيا آورد و دوران حمل و شيرخوارگي اش مدت سه سال بود؛ همين كه به قوت رسيد و چهل ساله شد، گفت: پروردگارا! نصيبم كن كه شكر نعمتي كه به من و والدينم داده اى، به جاي آورم.
از اين سخن الهي استفاده مي شود كه انسان ايدآل كسي است كه مي خواهد سپاس همه نعمت هايي كه خداوند به خودش و والدينش داده است به جاي آورد و همه مراتب سه گانه فوق را به نحو صحيح و مطلوب، به جاي آورد.
خود فرزند براي پدر و مادر نعمت است. همان گونه كه آنها وظيفه دارند با تربيت و تزكيه، شكر اين نعمت را به جاي آورند، فرزند نيز بايد به نعمت بودن وجود خود براي والدين توجه كند و به قلب و زبان و عمل سپاسگزار باشد و شايد مقصود در آيه فوق همين است.
3. وَوَصَّيْنَا الإنْسانَ بِوالِدَيْهِ حُسْناً وَإنْ جاهَداكَ لِتُشْرِكَ بي مالَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْم فَلا تُطِعْهُما؛(14).
و انسان را درباره والدينش به نيكي سفارش كرديم و اگر كوشيدند كه چيزي را كه به آن علم نداري شريك من كنى، آنها را اطاعت مكن.

  نياز به حمايت

فرزند ما در مواجهه با مسائل و دشواريها احساس ناتواني مي کند, بر اثر عدم تجربه در زندگي گمان مي کند بهتر آن است وارد معرکه اي  نشوند و دست به امر جديدي نزنند و در تامين حمايت از کودک توسط والدين ضروري  است که در گرفتاريها با او ابراز همدردي کنند ( اما نه حمايتهاي افراطي که لطمه   بر تکامل روحي او وارد مي شود )
• نيازبه تقدير و تحسين
 در طريق تامين جنبه هاي عاطفي کودک احتياج دارد که مورد ستايش و تحسين قرار گيرد . اين امر موجب يافتن روحيه شاد و بشاشي براي کودک  و تائيد عملکردهاي او و ادامه خدمت و وظيفه در اين زمينه خواهد بود .
-----------------
1-     تربيت و بازسازي کودکان , دکتر علي قائمي
چه بسيار اعمالي که طفل انجام مي دهد و نمي داند آنچه که انجام گرفته به صواب است  يا بر خطا . تقدير و تحسين نشان مي دهد که عملکردشان رواست .البته تقدير و تحسين نبايد به عنوان رشوه اي جهت عمل به حساب آيد بلکه اصل  بايد اين  باشد که انسانها موظف به انجام وظيف باشند و هر کس وظيفه اش را انجام داد مستحق تقدير است .
•  نيازبه  يافتن سلطه 
احساس ضعفها و حقارتها اگر تداوم يابد آدمي را در حال ضعف و  ناراحتي نگه خواهد داشت و طفل همواره احساس ضعف خواهد کرد . از امور تربيت اين است که او را با فنوني , بر ضعفهاي خود فائق گردانيم . مثل انجام  بازي والدين  با کودک  و بدون کودک " (1)
•  نيازبه انضباط
انضباط يک شيوه مهم براي آموزش رفتار اخلاقي به کودکان مي باشد, هدف انضباط اين است که به کودکان ياد داده شود چه رفتاري مناسب و چه رفتاري  نا مناسب است . در هر انضباطي بايد به سه عنصر مهم و ضروري توجه کرد که عبارتند از :
1-   قوانين و اصولي که به عنوان راهنما و هادي کودک براي رفتار مناسب ومورد قبول مي باشند .
  2- تنبيه که براي تخلف خود سرانه و عمومي کودک از قوانين و اصول اخلاقي  به کار برده  مي شود .
  3-   تشويق و پاداش که در مقابل رفتار مناسب و مورد قبول کودک , به او عرضه مي شود .
---------------
1 - تربيت و سازندگي , دکتر علي قائمي

در دوره  خردسالي , به جنبه تشويق بايد بيشترين اهميت داده شود و تنبيه تنها زماني بايد  به کار برده شود که مامطمئن هستيم که کودک از قوانين و اصول اطلاع داشته  و عمدا تخلف گرده است و در غير اينصورت تنبيه وسيله خوبي براي انضباط دادن کودک نيست .
 هنگامي که از تنبيه صحبت مي شود منظور تنبيهاتي است که در حد توانائي  روحي و رواني کودک باشد و ظرفيت محدودجسمي و  رواني او در نظر گرفته شود , در عين حال بايد توجه داشت که رفتار غلط کودک هيچگاه  بدون دليل نمي تواند باشد .