معمارى در هنر اسلامي

قسمت پنجم
پيوستگى ميان گنبد و فضاى مكعب زيرا آن در معمارى اسلامى از طريق ايجادمقرنس پيوند مى‏خورد.اين عنصر وسيله‏اى است‏براى انتقال بار در ميان هر دو سطح‏مستدير و مستوى به ويژه تكيه‏گاه گنبد مدور بر پى چهارگوش.روميان براى اين پيوند ازصورتى لچك‏وار استفاده مى‏كردند.اين وسيله ساده هندسى ذوق پر راز و رمز دينى‏معماران مسلمان را اقناع نمى‏كرد. از اينجا بود كه به تدريج‏شبكه‏هاى مقرنس ابداع گرديدكه از نظر هندسى و فيزيكى بار گنبد را به نهايت قسمت مى‏كرد.فضاى ابداعى مقرنس‏همانند مظهر نسبت آسمان به زمين است. گنبد چونان مظهر آسمان و فضاى مكعب زيرآن چونان مظهر زمين و قوس مقرنس كارى شده چونان حلقه واسطه آسمان و زمين تلقى‏مى‏گردد.
حضرت نبى(ص)در روايت معراج،گنبد عظيمى را وصف مى‏كند كه از صدف‏سفيدى ساخته شده و بر چهار پايه‏اى در چهار كنج قرار گرفته و بر اين چهار پايه اين چهاركلام‏"بسم الله الرحمن الرحيم‏"از فاتحة الكتاب قرآن مجيد را نوشته‏اند،چهار جوى آب وشير و عسل و شراب طهور كه مظهر سعادت ابدى و سرمدى است از آنها جارى است.
اين مثال قدسى جلوه صورت و معنايى روحانى براى هر بناى گنبدى است.به رمزصدف با مرواريد سفيد درون آن كه قبلا بدان اشاره رفت و در اينجا گنبد با رمز محراب‏پيوند مى‏خورد. صدف را در اين تمثيل مى‏توان چونان روح تلقى كرد،چونان گنبد كه‏تحت‏خود را در بر مى‏گيرد.روح كلى كه پيش از ديگر مخلوقات آفريده شده به عرش‏الهى نيز تفسير شده است كه همانا عرش المحيط است،و اما رمز اين عرش،اشاره به‏فضايى غيبى است كه در ماوراى آسمان ثوابت و سيارات گسترده است و از منظر زمين‏كه نظرگاه طبيعى نوع بشر و تحت همه افلاك است.ستارگان در افلاك متحد المركزى‏مى‏چرخند كه فاصله‏شان تا زمين متفاوت است.يعنى بعضى نزديكترند و بعضى دورتر وآن افلاك هم مركز در فضايى نا محدود و بيكران مى‏تپند كه به نوبه خود در روح كلى كه‏مركز هرگونه معرفت تلقى مى‏شود مى‏گنجند.
اگر گنبد بناى مقدس و مظهر روح كلى يا عرش اعظم است،"ساقه‏"يا"گريو"هشت ضلعى گنبد كه زير آن قرار گرفته،رمز هشت فرشته حاملان عرشند كه خود با هشت‏جهت مطابقت دارند.بخش مكعب شكل بنا،مظهر جهان است كه چهار ركن آن در چهاركنج‏بنا،به عنوان اصول و مبادى در عين حال روحانى و جسمانى،عناصر عالم محسوب‏مى‏شوند.كل بنا بيانگر تعادل و وحدتى است كه‏"احديت الهى‏"را در نظام جهان انعكاس‏مى‏دهد.مع هذا احديت در هر مرتبه كه مورد نظر قرار گيرد،همواره احديت است.
از اين رو شكل منظم بنا را مى‏توان جلوه‏اى از الوهيت نيز دانست كه در اين صورت بخش‏كثير الاضلاع ساختمان برابر با برهاى تراش خورده(يعنى وجوه)مظهر صفات الهى است‏و گنبد آن يادآور"احديت‏"جمع الجمع است.اين چنين معمار در مقام جمع الجمع وشهود حق در جميع مخلوقات خواهد بود چنانكه مرتبه احديت همانا مرتبه‏حقيقة الحقايق است كه تمام اسماء و صفات مستهلك در آنند همچنانكه هندسه روحانى هر دين در آن تعبيه شده و هر دينى متضمن هندسه روحانى‏خود است،ساير اصول آن نيز چنين وضعى پيدا مى‏كند."ولايت‏"روح و جوهر تفكردينى و بيانگر نسبت ميان خدا و انسان است.از اينجا وجود اولياء الله جلوه‏گاه معناى‏ولايت است.و اگر در منظر فقهى ظاهرپرستانه ولايت چونان امرى وضعى و قراردادى نه‏تكوينى تلقى گردد، هيچگاه ماهيت اين امر مقدس دگرگون نمى‏شود و آنچه بايد تحقق‏يابد تحقق خواهد يافت.از اينجا تذكر به وجود مقدس امامان و اولياء الهى و تجلى روح‏و باطن نورانى آنها موجب گرديده كه آرامگاه مقدس امامان و اولياء الهى و تجلى روح‏و باطن نورانى آنها موجب گرديده كه آرامگاه مقدسين جزيى از معمارى اسلامى راصورت بخشد.اگر گور شاهان به روح غير اسلامى رجوع مى‏كند و به نوعى خواهش‏نفسانى بر مى‏گردد،قدر مسلم اوليايى كه همه چيز را جز"خدا"و"وجه الله‏"فنا پذير وغير مؤثر در وجود مى‏دانستندبه خواهش نفس طالب حفظ مقابر خود نبودند بلكه روح‏ايمانى و ولايتى كه دين متضمن آن است منشا برپايى مشاهد و مزارات اولياء شده است.
از نگاه مؤمنين اولياء الله چونان حكمرانان و واليان حقيقى جهان‏اند و برتر از اميران و سلاطين اهل دنيا.
آداب و فرهنگ تركان سلجوقى كه در كشاكش گرايشهاى دنيوى و اخروى به سرمى‏بردند،به نحوى با دو جهت پيدايى مقابر و مزارات اسلامى پيوند پيدا مى‏كند.قدرت‏حكمرانان سلجوقى با معنى سلطه فكر توجه به نياكان نيز همراه بوده كه گفتيم با فكر تذكربه ولايت در اسلام آميخته است.در همين اعصار(قرون ششم تا هشتم)آداب صوفيه نيزبه كمال رسيد و گروههاى فتيان(جوانمردان اسلامى)به پيدايى آمدند كه سلسله مراتب‏روحانى و حلقه معنوى مريدان و مرادان را اساس تامل و تفكر شهودى و حضورى قراردادند.اين دو عنصر صورى و معنوى سرانجام با توجه به سرمشقهاى كهنتر دو گونه مقبره‏دنيوى و دينى را در عالم اسلامى گسترش داد.
اولياء الهى همچنانكه در زمان حيات دنيا واسطه فيض الهى بودند در دوران غيبت دردنيا نيز با بهره‏مندى از جاودانگى روح مى‏توانند به گونه‏اى منشا فيض باشند.در تفكرشيعى فيض به واسطه امام و نبى معصوم دائمى است و اولياء حقيقى همانا انبياء و امامان‏معصوم‏اند.آنان مظاهر جهاد اصغر و اكبرند و جان خود را در راه خدا به موت اختيارى وبر سر حق ايثار كرده‏اند.صورت مقبره‏ها تفاوت چندانى در معناى آنها نمى‏كند،چه‏صورت برج مانند داشته باشند و چه صورت گنبدى.
كليساى مسيحى از عنصر نور و تاريكى و تركيب آن با سكوت،عالمى را ابداع‏مى‏كند.هنر اسلامى بر تضاد دو عنصر نور و تاريكى چونان هنر مسيحى و يا هنر زرتشتى‏متمركز نيست. اما از آنجا كه اين هنر با عالم ملكوت پيوند مى‏خورد،عنصر نور را چون‏تمثيلى از جلوه وجود مطلق تلقى مى‏كند و سهروردى آن را نور الانوار مى‏خواند كه‏آسمان و زمين از آن پرتو مى‏گيرد و از عدم به وجود مى‏آيد و موجودات به نسبت قرب‏به روشنايى از وجود بهره‏مندند. از اين منظر نور به عنوان مظهر وجود در فضاى معمارى‏اسلامى افشانده مى‏شود.آينه كارى و بهره‏گيرى از موزاييكها و يا رنگ درخشنده طلايى‏و فيروزه‏اى براى گنبدها و تزيين مقرنسها و نقوش،بيانى از قاعده جلوه‏گرى نور است واين كار چونان كيمياگرى كردن است كه معمار در آن سنگ را همچون نور جلوه‏گرمى‏سازد و از دل سنگ كه تاريك و سرد است،تلالؤ و درخششى پديد مى‏آورد.پس‏چنانكه عالم تجلى نور خداوند است،ظهور جهان نيز جز ظهور نور او نيست.
جهان جمله فروغ نور حق دان حق اندر وى ز پيدايى است پنهان بدين معنى عالم جز تجلى حق به واسطه نور مطلق نيست و زيبايى جهان نتيجه تجلى نورالهى است.
ادامه در هفته بعد

با تجليل از برگزيدگان
جشنواره فرهنگي، تبليغي طوبي پايان يافت

دومين جشنواره فرهنگي، تبليغي طوبي ويژه ارائه آثار توانمدي‌هاي طلاب غيرايراني در مركز همايش‌هاي دفتر تبليغات اسلامي حوزه علميه قم به كار خود پايان داد.
دومين جشنواره فرهنگي، تبليغي طوبي ويژه ارائه آثار و توانمدي‌هاي طلاب غيرايراني، نوزدهم ارديبهشت ماه با حضور فرهيختگان و هنرمندان طلبه غيرايراني در مركز همايش‌هاي دفتر تبليغات اسلامي حوزه علميه قم به كار خود پايان داد.
حجت الاسلام علي‌رضا اعرافي، رييس جامعة المصطفي العالميه در اين مراسم با اشاره به نقش و جايگاه هنر در اسلام‌ گفت:هنر تجلي‌گاه آفرينش‌گري خداوند و انسان است.
وي تصريح كرد: هنر گرچه داراي مدارج است ولي ذات آدمي با هنر آميخته و انسان بدون هنر نمي‌تواند زندگي مناسبي داشته باشد.
رييس جامعة المصطفي العالميه،‌ اظهار داشت: اسلام به تمام بخش‌هاي هنر توجه دارد. اسلام براي فلسفه، نظام حقوقي و اخلاقي هنر ارزش قائل است و بايد در تدوين و طراحي فلسفه و هنر اسلامي قدم برداشت تا نظام‌پردازي نگاه اسلام به هنر مشخص شود.
وي تاكيد كرد: حوزه علميه بايد در جمال و زيبايي هنر كه دامنه گسترده‌اي دارد، تعامل وسيعي داشته باشد و تلاش كنيم نظريه كلام اسلامي در حوزه هنر را ارايه نماييم.
حجت‌الاسلام علي‌اكبر عطاران طوسي، دبير دومين جشنواره فرهنگي تبليغي طوبي در اين مراسم، استقبال طلاب غير ايراني از اين جشنواره را به دليل تنوع‌بخشي به آن بسيار خوب توصيف كرد و اظهار داشت: در جشنواره امسال استانداردهاي موجود در جشنواره‌هاي فرهنگي، هنري كشور در بخش آثار رعايت شده و داوران اين جشنواره كه همه آنها از مراكز تخصصي سراسر كشور هستند بر رعايت اين استانداردها در انتخاب آثار تلاش كردند.
وي با بيان اين كه هفتاد درصد از آثار ارسالي به دبيرخانه اين جشنواره مربوط به خود طلاب غير ايراني، چهارده درصد آن مربوط به همسران و 26 درصد آن هم مربوط به فرزندان اين طلاب است، خاطرنشان كرد: جشنواره فرهنگي تبليغي طوبي از نخستين فعاليت‌هاي جامعة المصطفي العالميه در عرصه فرهنگ و تبليغ است.
وي شعر، داستان كوتاه، فيلم‌نامه‌نويسي، نمايشنامه‌نويسي، فيلم داستاني، فيلم مستند، پويانمايي، نماهنگ، دوبلاژ به زبان‌هاي مختلف، طراحي، نقاشي، خوشنويسي، نقاشي‌خط، پوستر، عكس، نگارگري، كاريكاتور، نشريه ديواري، نشريات ادواري و الكترونيكي را 23 بخش جشنواره امسال عنوان كرد و افزود: در مجموع 1004 اثر در بخش‌هاي مختلف اين جشنواره از سوي 383 نفر از 26 مليت گوناگون به اين جشنواره ارسال شد كه بخش شعر، عكس و نقاشي بيشترين آثار ارسالي را به خود اختصاص داده است.
در پايان اين مراسم از برترين‌هاي بخش‌هاي مختلف مسابقات جشنواره طوبي تجليل به عمل آمد و به برگزيدگان جوايزي به رسم يادبود اهدا شد.
گفتني است،همچنين نمايشگاهي از آثار ارسالي به جشنواره طوبي در سالن نمايشگاه‌ دفتر تبليغات به مدت يك‌هفته،  از چهاردهم ارديبهشت ماه تا نوزدهم برگزار شد كه در كنار اين نمايشگاه نشست‌هاي تخصصي در موضوعات مختلفي از جمله ادبيات، هنرهاي نمايشي، چگونگي تركيب و تشكيل يك نشريه، هنرهاي تجسمي و تبليغ با حضور كارشناسان حوزه و دانشگاه برگزار شد.

به دليل حضور رژيم صهيونيستي
نمايشگاه كتاب تورين با اعتراض مسلمانان افتتاح شد

به دليل حضور رژيم صهيونيستي مراسم افتتاحيه نمايشگاه كتاب تورين ايتاليا با خشم و اعتراض مسلمانان برگزار شد. "جورجيو ناپوليتانو" رئيس جمهور ايتاليا روز پنج‌شنبه در مراسم افتتاحيه نمايشگاه كتاب تورين ايتاليا به دليل استقبال و خرسندي از حضور رژيم صهيونيستي به دليل مهمان افتخاري اين دوره نمايشگاه با خشم و اعتراض مسلمانان روبرو شد.
وي گفت: به دليل شصتمين سال تولد رژيم اسرائيل، امسال مطابق نمايشگاه كتاب پاريس ما هم حضور اسرائيل را در اين مراسم گرامي مي‌داريم و ميزبان اين كشور به عنوان ميهمان ويژه هستيم.
"جي دئون‌مير"سفير رژيم صهيونيستي در ايتاليا در اين مراسم اظهار داشت: من به نمايندگي از دولت اسرائيل تشكر ويژه‌اي از صميم قلب از رئيس جمهور و دولت ايتاليا دارم و ايستادگي آنان را جهت حمايت از اسراييل به عنوان مهمان افتخاري ستايش مي‌كنم.
گفتني است كه هنگام حضور رئيس جمهور ايتاليا، نيروهاي امنيتي از حضور فلسطيني‌هايي كه پارچه‌نوشته‌هايي با شعار "استعمار را اسراييل را نمي‌پذيريم، اسرائيل را بايكوت مي‌كنيم و نمايشگاه كتاب تورين 2008 را هم تحريم مي‌كنيم" در دست داشتند جلوگيري كردند و آن‌ها براي نمايش اين تابلو به سمت ديگر خيابان‌ رفتند.
طارق رمضان مدرس دانشگاه و سخنگوي انجمن فلسطين آزاد اين نمايشگاه را يك محفل سياسي خواند و بيان داشت: حضور رئيس جمهور ايتاليا در اين مراسم مؤيد اين مدعاست.
گفتني است در خلال نمايشگاه تعدادي از نويسندگان اسرائيلي از جمله "آبراهام بي‌يهوشوا"، "ديويد گراسمن"، "آموس اوز"و "مير شالو" تقدير خواهند شد.
در خلال اين مراسم تعدادي از مسلمانان به نشانه اعتراض به حضور رژيم صهيونيستي پرچم اسراييل و آمريكا را به آتش كشيدند.
برگزار كنندگان نمايشگاه اعلام كردند كه هدف اين نمايشگاه در هر سال تقدير از يك كشور و فرهنگ آن است كه امسال تصميم بر آن شده تا از نويسندگان اسراييلي كه بعضي از آنها مخالف سياست‌هاي دولتشان هستند تقدير شود.