از نظر محدثان شيعه حديثي صحيح است که اولاً: تمامي سلسله سند آن تا معصوم متصل باشد، ثانياً: راويان آن در تمام طبقات داراي دو ويژگي وثاقت و امامي بودن باشند.
روايت صحيح در ميان انواع روايات در عالي‌ترين درجه اعتبار و حجيت قرار دارد و با کاسته شدن هر يک از ارکان دوگانه, از ميزان اعتبار آن کاسته مي‌شود, از اين رو همگان در پذيرش حديث صحيح اتفاق نظر دارند، مگر آنکه, جداي از صحت سند از نظر متني با معيارهاي پذيرفته شده, همچون قرآن, مخالفت داشته باشد و به هيچ صورت قابل جمع نباشد.
 
* حديث حَسَن را تعريف کنيد.

"حَسَن" حديثي است که واجد دو رکن حديث صحيح است, جز آنکه در ميان سلسله راويان فرد يا افرادي وجود دارند که به وثاقت آنان تصريح نشده و تنها مدح و ستايشي در حق آنان رسيده است. از اين جهت, حديث حسن از نظر اعتبار پس از روايت صحيح قرار دارد.

* حديث موثَّق را تعريف کنيد.

"موثَّق" حديثي است که به استثناي شرط امامي بودن, راويان آن برخوردار از دو رکن پيش گفته در حديث باشند. بنابراين اگر روايتي به معصوم متصل باشد و با وجود وثاقت همه راويان فرد يا افرادي از آنها شيعه دوازده امامي نباشند موثق خواهد بود. حديث موثق از جهت اعتبار پس از حديث صحيح و حسن در رتبه سوم قرار دارد.

در محضر فاطمه (س)
روايت کننده نور، بي ‏گمان شرايطي چون عدالت، مورد اطمينان بودن‏ و... را بايد در خود جمع کند. يکي ديگر از اين شرايط " سن"‏ راوي است؛ او بايد در حدي باشد که بتوان ادعا کرد خود روايت ‏را بلا واسطه نقل مي‏کند.
به همين جهت ‏بايد ديد زينب (س) در چه سال‏هايي محضر مادرش را درک کرده است؟ زيرا برخي از روايت‏هاي وي مربوط به دوران سه، چهاريا پنج ‏سالگي اوست. در اين باره محققان گفته‏اند: شيوه و کميت ‏رشد جسمي و روحي اهل ‏بيت عليهم السلام با ديگران تفاوتي عمده و اساسي داشته است. از اين روي نمي‏توان در موضوع سن و سال با آنها مانند راويان ديگر برخورد کرد. حتي در نحوه تولد و دوران حمل‏ نيز خاندان پيامبر تفاوت‏هاي اساسي با ديگران دارند. لذا قادرند از سنين کودکي احاديث را به صورت کامل در ذهن خود جاي‏ دهند و براي آيندگان با دقت کامل نقل کنند. پس زينب (س) مي‏توانست همه آنچه را که مي‏ديد، به خاطر بسپارد. او تمام ‏مصائب و دشواري‏هايي را که مادر بارها با آن رو به رو بود، به ياد داشت. از جمله هنگام قرائت ‏خطبه فدکيه توسط مادر، زينب که ‏کودک خردسالي بود، آن را شنيد و به صورت کامل روايت کرد.

? مقام علمي حضرت زينب (س(

زينب از همان دوران طفوليت، عالمه بود. امام سجاد(ع) به حق ‏فرمود: " يا عمه انت ‏بحمدالله عالمه? غير معلمه و فاهمه? غيرمفهمه‏" در دوره‏هاي بعد نيز زينب (س) با تکيه بر همان علم‏ خدادادي، مجلس تفسير قرآن براي زنان کوفه برگزار کرد. در يکي‏ از اين‏ روزها که (کهيعص) را تفسير مي‏کرد، حضرت علي (ع) وارد شد و به ‏وي فرمود: "اي نور ديده، آن (کلمه) رمزي در مصيبت وارده بر شما عترت پيغمبر است."

? مقام روايي

درباره شخصيت روايي حضرت، علماي بزرگي سخن گفته‏اند از جمله ابوالفرج اصفهاني مي گويد:" زينب عقيله دخترعلي ‏بن ابي‏طالب، مادرش‏ فاطمه دختر رسول خداست و او همان کسي است که ابن‏عباس از او کلام حضرت فاطمه (ع) را در فدک نقل مي‏کند و مي‏گويد: حديث کرد مرا عقيله ما زينب دخترعلي (ع)... "
در انساب الطالبيين مي‏خوانيم:" زينب کبري دختر اميرمومنان (ع) که کنيه‏اش ام الحسن بود، از مادرش زهرا (س) روايت مي‏کرد.
مرحوم سيد نورالدين جزايري، در خصائص الزينبيه، ويژگي موثقه ‏بودن زينب را طرح مي‏کند و مي‏نويسد: "از جمله القاب آن محترمه‏"موثقه‏" است، که آن مکرمه مورد وثوق حضرت سيدالشهدا، و حضرت سجاد عليهماالسلام بوده‏اند و لذا حافظ ودايع الهيه و اسرار محمديه بوده، بلکه محل وثوق کليه مردم بوده ‏و لذا حضرت سيدالساجدين (ع) هر وقت ‏بيان اخبار و احاديث مي‏فرمود و مي‏خواست که در اذهان مردم جاي گيرد و از او بپذيرند، به‏ عمه‏اش اسناد مي‏داد و از آن مخدره نقل مي‏فرمود. مع ذلک مي‏گفت:"حدثتنا عقليتنا."
 آيه? الله خويي مي‏نويسد:" از مادرش سلام الله عليها روايت‏ مي‏کند. و جابر( فقيه، جزء سوم، باب معرفه? الکبائر، حديث 1754) وعباد عامري از او روايت مي‏کنند. اين همه نشان از اوج مقام ‏روايي حضرت زينب (س) دارد که متاسفانه کمتر مورد توجه قرار گرفته است."

راويان
بايد توجه داشت که ارزش روايات نقل شده از حضرت زينب (س) فراتراز رواياتي است که راويان ديگر نقل کرده‏اند، زيرا اين بانوي ‏بزرگ خود عالمه‏اي غير معلمه بود و رواياتي را که نقل مي‏کرد، بي هيچ شبهه‏اي، معتبر و مستنداند؛ حتي روايت‏هايي که در سنين‏ کودکي از او نقل شده‏اند. اين بانوي بزرگوار که پنج سال قبل از وفات رسول خدا (ص) به دنيا آمد، از مادرش فاطمه زهرا(س)، پدرش‏علي (ع)، اسماء بنت عميس، و ام ايمن روايت نقل مي‏کرد. شمار راويان از وي بسيارند که مي‏توان به:
علي ‏بن حسين(ع)، ابن عباس، محمد بن عمر، عطاء بن سائب، فاطمه بنت الحسين، محمد بن جابر، عباد عامري و ... اشاره کرد. حال با تمسک به برخي روايات، مطلب خود را مزين مي نماييم.

1) وسيله ارتباط خلق و خالق
ابوبکر با اين سند از محمد بن زکريا، جعفر بن محمد بن عماره‏ کندي، پدرش، حسين بن صالح، از دو مرد از بني‏هاشم، از حضرت ‏زينب (س) دخترعلي (ع) روايت کرد که زينب (س) فرمود: " قالت فاطمه (س): ... و نحن وسيلته في‏ خلقه و نحن خاصته و محل ‏قدسه و نحن حجته في غيبه و نحن ورثه انبيائه..."؛ ما وسيله ‏ارتباط خدا با مخلوق‏هاي او هستيم. ما برگزيدگان خداييم و جايگاه پاکي‏ها، ما راهنماهاي روشن خداييم و وارث پيامبران اوهستيم.‏

2) بهشت جايگاه شيعيان
ابي ‏حجاف ( از محمد بن عمر بن حسن)، از زينب، به نقل از فاطمه (س) و اشجع، بليد بن سليمان (از ابي ‏حجاج، محمد بن عمرو هاشمي) از زينب دخترعلي (ع) نقل کرد که فاطمه (س) فرمود: " قالت فاطمه (س) : ان رسول الله قال لعلي اما انک يابن‏ ابي ‏طالب و شيعتک في‏الجنه.‏" " و سيجي‏ء اقوام ينتحلون حبک ثم ‏يمرقون من الاسلام کما يمرق السهم من الرميه." رسول خدا به ‏علي (ع) فرمود: "اي پسرابوطالب! همانا تو و رهروان تو در بهشت‏اند و به زودي قومي مي‏آيند که از دوستي تو سخن مي‏گويند، آنگاه از اسلام فرار مي‏کنند، مانند پرت شدن تير از کمان."
 
3) دوستي آل محمد صلي الله عليه و آله
روايتي مشهور به "فاطميات‏" در باب دوست داشتن آل محمد هست که با اين اسناد نقل شده است: "... عن فاطمه بنت السجاد علي بن الحسين زين العابدين (ع) عن‏ فاطمه بنت ابي عبدالله الحسين(ع) عن زينب بنت اميرالمؤمنين (ع)عن فاطمه بنت رسول الله (ص) قالت: الا من مات علي حب آل محمد مات شهيدا"؛ آگاه باشيد هرکسي که‏ بر دوستي آل محمد بميرد، شهيد است."

اى على!تو در اطراف حوض من هستى، و منافقين را از آن دور مى‏كنى‏ابريق‏هاى بهشتى كه با آنها از كوثر آب برمى‏دارند تعدادش به اندازه ستارگان آسمان است. و تو، و حسن، و حسين، و حمزه، و جعفر، در بهشت‏برين، برادرانى هستيد كه در روى سريرها و تخت‏ها در مقابل يكديگر به تماشاى هم اشتغال داريد!و تو و پيروان تو همگى با من هستند، سپس رسول خدا اين آيه را قرائت كردند: و بيرون كشيديم، از سينه‏هاى آنان هر كدورت و قذارتى را، و آنان با يكديگر، برادروار و روبروى هم بر تخت‏ها و اريكه‏ها جاى دارند.
و نيز گويد: و فى جمع الفوائد: جابر و ابو هريرة رفعاه على بن ابيطالب: صاحب حوضى يوم القيمة، للاوسط[251] ابوهريره و جابر مرفوعا از رسول خدا روايت كرده‏اند كه فرمود: صاحب حوض من در روز قيامت على بن ابيطالب است.
و نيز گويد: ابو سعيد رفعه: يا على!معك يوم القيمة عصا من عصى الجنة تزود بها المنافقين عن حوضى، للاوسط[252] ابو سعيد مرفوعا روايت كرده است كه رسول خدا فرمود:اى على!با تو در روز قيامت عصائى است كه با آن منافقان را از اطراف حوض من مى‏رانى،
و نيز گويد: و فى جواهر العقدين، اخرج الطبرانى عن ابى كثير قال: كنت جالسا عند الحسن بن على رضى الله عنهما، جاء رجل فقال له: ان معاوية بن خديج‏يسب اباك عند ابن ابى سفيان، فقال له: ان رايته من بعد، ارنيه!فرءآه يوما (فاراه ذلك الرجل)
فقال الحسن رضى الله عنه لابن خديج: انت تسب اباى عند ابن آكلة الاكباد؟امالئن وردت على الحوض و ما اراك ترده، لتجدن اباى مشمرا حاسرا ذراعيه، يزود المنافقين عن حوض رسول الله صلى الله عليه و آله و هذا قول الصادق المصدق صلى الله عليه و آله[253] ابن كثير گويد: من در خدمت‏حضرت امام حسن مجتبى عليه السلام بنشسته بودم كه مردى آمد و به آن حضرت گفت: معاوية بن خديج پدر شما را در نزد معاوية ابن ابى سفيان سب و شتم مى‏كرد. حضرت فرمود: از اين پس اگر او را ديدى به من نشان بده آن مرد روزى آن شخص را ديد، به حضرت نشان‏داد. حضرت امام حسن عليه السلام به معاوية بن خديج فرمود: تو پدر مرا در نزد فرزند خورنده جگرها (هند جگر خوار) سب و شتم مى‏نمودى آگاه باش!اگر در كنار حوض وارد شوى-و من هيچ نمى‏بينم كه بتوانى در آنجا وارد شوى-پدر مرا خواهى يافت كه دامن بر كمر زده و آستين‏ها را تا ذراع خود بالا زده و منافقان را از حوض رسول الله صلى الله عليه و آله دور مى‏كند و مى‏راند و اين گفتار شخص صادق و مصدق-راست‏گو و گواهى شده بر راستى-رسول خدا صلى الله عليه و آله است.
و نيز گويد ايضا لا حمد فى المناقب ان رسول الله صلى الله عليه و آله قال: اعطيت فى على خمس، هن احب الى من الدنيا و ما فيها الى ان قال و اما الثالثة فهو واقف على حوضى يسقى من عرفه من امتى[254]
احمد بن موفق خوارزمى در مناقب گويد: كه رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمودند: درباره على بن ابيطالب، از جانب خداوند عز و جل، بمن پنج چيز داده شده است كه آنها در نزد من از تمام دنيا و آنچه در دنياست محبوبترند.
و سپس يك يك را ذكر مى‏كند تا ميرسد به آنكه ميگويد:
و اما چيز سوم، آنستكه كه على بن ابيطالب در كنار حوض من قرار دارد و هر فرد از افراد امت من را كه او را بشناسد، سيراب مى‏كند.
و نيز گويد: و فى المناقب عن سعيد بن جبير، عن ابن عباس رضى الله عنهما، قال: قال رسول الله صلى الله عليه و آله: يا على، انت صاحب حوضى، و صاحب لوائى، و حبيب قلبى، و وصيى، و وارث علمى، و انت مستودع مواريث الانبياء من قبلى، و انت امين الله فى ارضه، و حجة الله على بريته، و انت ركن الايمان، و عمود الاسلام، و انت مصباح الدجى، و منار الهدى، و العلم المرفوع لاهل الدنيا، يا على، من اتبعك نجى، و من تخلف عنك غرق، و انت الطريق الواضح و الصراط المستقيم، و انت قائد الغر المحجلين و يعسوب المؤمنين و انت مولى من انا مولاه، و انا مولى كل مؤمن و مؤمنة، لا يحبك الا طاهر الولادة، و لا يبغضك الا خبيث الولادة، و ما اعرجنى ربى عز و جل الى السماء، و كلمنى ربى الا قال: يا محمد اقرء عليا منى السلام و عرفه، انه امام اوليائى و نور اهل طاعتى و هنيئا لك هذا الكرامة[255]
ابن عباس مى‏گويد كه رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمودند:
اى على!تو صاحب حوض من هستى!و صاحب لواء من هستى!و حبيب دل من هستى!و وارث علم من هستى!و تو محل امانت مواريث پيامبران قبل از من هستى!
و تو امين خدا در روى زمين او هستى!و حجت ‏خدا بر تمام آدميان و ركن ايمان، و ستون اسلام، و چراغ درخشنده در تاريكيها و منار هدايت و پرچمى كه براى اهل دنيا برافراخته شده است مى‏باشى!
اى على!كسيكه از تو پيروى كند نجات مى‏يابد!و كسيكه از تو تخلف ورزد دستخوش غرقاب هلاك ميگردد!
و تو طريق روشن و راه مستقيمى!و تو پيشواى سفيد چهرگان و نشانه‏داران در غرفات بهشتى!و تو رئيس و سپهسالار مؤمنانى!
و تو ولى و سرپرست هر كس هستى كه من ولى و سرپرست او هستم!و من مولى و ولى هر مرد مؤمن و هر زن مؤمنه‏اى هستم.
تو را دوست ندارد مگر كسيكه تولدش پاك باشد!و تو را دشمن ندارد مگر كسيكه تولدش ناپاك باشد.
و خداى من عز و جل مرا بآسمان معراج نداد و با من پروردگار من تكلم نكرد مگر آنكه گفت:اى محمد!از جانب من سلام مرا به على برسان و باو بفهمان كه او امام اولياى من است، و نور اهل طاعت من است، و گوارا باد بر تو اين كرامت!
و ابن شهرآشوب گويد: و فى اخبار ابى رافع من خمسه طرق، قال النبى صلى الله عليه و آله يا على ترد على الحوض و شيعتك رواء مرويين، و يرد عليك عدوك ظلمئاء مقمحين[256]
ابن شهرآشوب از خبرهاى ابورافع از پنج طريق روايت كرده است كه رسول خدا صلى الله عليه و آله، بعلى بن ابيطالب فرمودند: اى على!تو و شيعيانت وارد بر حوض كوثر مى‏شويد همگى شاداب و سيراب و دشمنانت‏بر تو وارد مى‏شوند همگى تشنه‏كام و سرافكنده.
و جاء فى تفسير قوله تعالى: و سقيهم ربهم شرابا طهورا، يعنى سيدهم على بن ابيطالب، و الدليل على ان الرب بمعنى السيد: قوله تعالى: و اذكرنى عند ربك[257]
در تفسير گفتار خداى تعالى: و پروردگارشان آنان را از شراب طهور سيراب ميكند، آمده است كه مراد از رب در اين مباركه سيد است، و ربهم يعنى سيد ايشان على بن ابيطالب، و دليل اينكه رب در اينجا بمعناى سيد است گفتار خدايتعالى است، كه يوسف برفيق زندانى خود گفت: مرا در نزد رب خود بياد بياور كه مراد همان رئيس و حاكم بوده است.
الفايق: ان النبى قال لعلى: انت الذائد عن حوضى يوم القيامة تذود عنه الرجال كما يذاد الاصيد البعير الصادى‏اى الذى به الصيد و الصيد، داء يلوى عنقه[258]
در فائق زمخشرى آمده است: رسول خدا بعلى بن ابيطالب گفتند: تو هستى كه از حوض من در روز قيامت دور ميكنى!دور ميكنى و ميرانى از آن مردمان منافقين را همانطور كه شتر گر را ساربانان از ميان شترها دور مى‏كنند.
ادامه دارد