مداحي و موسيقي پاپ ديني

گفتمان‌هاي متنوعي كه در حوزه دين پديد‌ آمده است به ويژه در جامعه كنوني ما امكانات تبليغاتي جبهه ارزشگرا و دين‌محور را از وارد شدن در اين حيطه‌ها ناگزير مي‌سازد. حتي مسائلي كه تا چند دهه پيش از اين به نظر نمي‌رسيد كوچكترين ارتباطي با دين داشته ‌باشند، گاه شنيده مي‌شود كه صفت "ديني" به خود گرفته‌اند؛ مثل سينماي ديني، هنر ديني، نقاشي، گرافيك ديني و... . از همين باب است "موسيقي پاپ ديني" كه به‌تازگي در گوشه و كنار محافل هنري و ديني به موضوعي براي بحث تبديل شده‌ است. سايت سازمان تبليغات اسلامي در نظر دارد فارغ از اينكه مباحثي از اين دست از نظرگاه دين چه اندازه اصالت و مقبوليت دارند، به منظور آگاهي مخاطبانش از مباحث جاري اجتماعي و فرهنگي كه پاي دين را وسط مي‌كشد يا سعي دارد امضاي اين پايگاه را كسب نمايد، به انعكاس جريان‌‌هاي موجود ديني و بخصوص جريان‌هايي كه خود را به وصف "ديني" متصف مي‌سازند، بپردازد. اميد است كه طرح اين مباحث، صاحبان انديشه ديني را به تكاپو و جست‌وجوي بيشتر در زمينه شناخت آسيب‌هاي عرصه دين و رفع آنها برانگيزاند، پيش از آنكه بر ابهامات و شبهات بي‌پاسخ در اين عرصه افزوده شود. در همين راستا اين سايت از نظرات صاحب‌نظران و انديشمندان در حوزه آسيب‌شناسي فرهنگ ديني به گرمي‌ استقبال مي‌كند. آنچه مي‌خوانيد گزارشي از سخنراني دكتر كوثري جامعه‌شناس و استاد دانشگاه تهران درباره دين و فرهنگ عامه‌پسند است:
رواج موسيقي پاپ در سومين دهه انقلاب تنها در حوزه مرسوم موسيقي ديده نمي‌شود، بلكه گسترش استفاده از اين موسيقي در مراسم مداحي و به ويژه برخي آلبوم‌هاي موسيقي نيز به چشم مي‌خورد. در مورد رواج موسيقي پاپ ديني، كه در مورد خود اين واژه نيز توافقي وجود ندارد، ديدگاه‌هاي گاه متعارضي وجود دارد. ارزيابي عده‌اي از آن كاملاً منفي است و عده‌اي آن را استفاده از سبك‌‌هاي موسيقي رايج براي گسترش آموزه‌هاي ديني مي‌دانند. از همين رو در اولين همايش انجمن ايراني ارتباطات و مطالعات فرهنگي كه چندي پيش در دانشكده علوم اجتماعي دانشگاه تهران برگزار شد يكي از موضوعات سخنراني "مداحي و موسيقي پاپ ديني" در ايران بود كه توسط دكتر مسعود كوثري، عضو هيأت علمي گروه ارتباطات دانشكده علوم اجتماعي دانشگاه تهران ارائه شد. در اين سخنراني مسعود كوثري به ريشه‌هاي اجتماعي شكل‌گيري و گسترش اين نوع موسيقي (فارغ از دو ارزيابي منفي و مثبت از رواج موسيقي پاپ ديني) پرداخت و گفت: گسترش موسيقي پاپ ديني بيش از هر چيز نشان پيروزي مداحي به‌عنوان شكلي مردم‌پسند از عزاداري در دوران پس از انقلاب است. بنابراين پيش از آنكه ما شاهد نوآوري سبك‌هاي موسيقايي و شكل‌گيري پاپ ديني باشيم، اتفاق اصلي در حوزه مداحي افتاده است.
او ادامه داد: "مداحي" كه در سبك‌هاي سنتي در كنار روحانيت نقش ثانويه را در روضه‌ها و عزاداري‌ ايفا مي‌كرد، پس از انقلاب به دليل برخي نيازها از جمله به ايجاد هيجان و شور لازم براي رزمندگان، خود به شكلي مستقل از روضه‌خواني و عزاداري تبديل شد و كاركرد مستقل يافت. اين روند حتي پس از دفاع مقدس نيز ادامه يافت، به‌طوري كه مداحان به گروه مستقلي كه شأن اجتماعي جديدي پيدا كرده بودند تبديل شده و كم‌كم احساس كردند كه ديگر نيازي نيست كه به‌طور كامل در كنار واعظان و روحانيون خبره و مسلط به كتاب و سنت باشند و مي‌توانند خود نقش اول را داشته و از نقش ثانويه گذشته دور شوند. بنابراين در اينجا دو مسئله وجود دارد: يكي بحث "فاصله‌ افتادن بين واعظ و مداح" و ديگري بحث "صنعت موسيقي" است.
كوثري با اشاره به اينكه اين گروه از مداحان در محتوا و شيوه‌هاي اجراي مداحي هرچه بيش‌تر از اشكال مردم‌پسند موسيقي و اجرا استفاده كرده‌اند، گفت: در گذشته وعظ‌ها و روضه‌هاي مرحوم كافي و ديگران در ميليون‌ها كاست به فروش مي‌رفت و امروز كه اين مداحان فرصت يافته‌اند تا نقش اول را داشته باشند از صنعت موسيقي كمك گرفته‌اند به طوري كه موسيقي توليدي آنها در ميليون‌ها نسخه فروخته مي‌شود. پس يك مسئله تجاري نيز در پشت اين مسئله نهفته است كه به توليد و فروش اين موسيقي دامن مي‌زند. در واقع بعد از تعارضي كه بين مداحان و واعظان شكل گرفت، اين گروه، از عناصر مورد توجه جوانان يعني "موسيقي پاپ" كمك گرفتند تا بتوانند نقش اول بودن خود را تثبيت كنند.
كوثري در ادامه صحبت‌هايش به اين مسئله پرداخت كه چرا مداحان از موسيقي و به‌ويژه موسيقي پاپ كمك گرفته‌اند. او با تاكيد بر اينكه استفاده از اين نوع موسيقي اتفاقي نبوده است، گفت: موسيقي پاپ و مردم‌پسند يكي از ابژه‌هاي مسرت بخش جوانان در جوامع امروزي است كه مصرف آن به جوانان لذت مي‌دهد و يكي از عناصري است كه جايگاه مهمي در خرده‌فرهنگ‌‌هاي‌ جوانان دارد. از سوي ديگر موسيقي پاپ يكي از عناصر "هويت نسلي" جوانان است. جوانان هويت نسلي خود را با زبان موسيقي بيان مي‌كنند. حتي خاطرات پدر و مادرها نيز پيوند زيادي با موسيقي دوران گذشته دارد و موسيقي بخش مهمي از خاطرات نسلي است كه جوانان و بزرگ‌ترها با آن درگير هستند. بنابراين با توجه به دو دليلي كه ذكر شد موسيقي مردم‌پسند و مردمي ديني جايگاه زيادي در بين جوانان دارد و مداحان نيز متوجه اين نكته شده و از آن استفاده كرده‌اند.
كوثري با اشاره به تقسيم‌بندي‌اي كه از هيأت‌ها وجود دارد معتقد است كه بخش عمده‌اي از توليدات اين نوع موسيقي مربوط به هيئت‌هاي مردمي است. به گفته او اين نوع مداحي حتي به حوزه سياست هم وارد شده و نقش مستقل مداحان از واعظان سبب گسترش اين حوزه به عرصه سياست شده است به طوري كه در انتخابات هفتم و انتخاب آقاي خاتمي و انتخابات نهم و انتخاب آقاي احمدي‌نژاد، حضور اين هيئت‌ها و مداحان نقش مهمي را ايفا كرد.
كوثري با تاكيد بر اينكه نكاتي در اين هيئت‌ها وجود دارد كه بايد به آن توجه كرد گفت: اين مداحان حوزه‌هاي ديني را با حوزه‌هاي غيرديني آميخته و سبكي نو ارائه داده‌اند و همين امر سبب شده كه اندكي از اصول مذهبي دور شده و به سمت عرفي‌شدن بروند. در برخي از اين هيأت‌ها اين عملكرد و اجراي چنين پاپ‌هايي اين شبهه را به وجود آورده كه آيا در شرايطي كه حكومت نمي‌تواند جوانان را جذب كند اين شيوه‌اي براي جذب جوانان و به عبارتي جايگزيني براي موسيقي پاپ لوس‌آنجلسي است يا اين شيوه جايگزيني براي موسيقي پاپ تلويزيون جمهوري اسلامي ايران است و يا شايد راهي براي جذب جواناني است كه بايد آنها را جذب كرد. وي كه موتور محركه تشيع در بعد مناسك را هيأت‌هاي مذهبي مي‌داند افزود: اين موتور محركه بيش از آنكه علما و روحانيون حوزه و مجتهدان و... باشند، هيئت‌هاي مذهبي‌اي هستند كه از درون مردم سازمان يافته و شكل‌ گرفته‌اند. اما اين هيأت‌ها با استفاده از اين سبك جديد مداحي در معرض خطراتي قرار دارند از جمله ترويج باور "عدم حجيت عقل" يا "اسطوره‌محوري." به طور مثال با توصيفاتي كه در اين نوع مداحي جديد از امام حسين عليه‌السلام ارائه مي‌شود اصلاً نمي‌توان تصور كرد كه كربلا چگونه سرزميني بوده يا 72 نفر ياران امام حسين و يا لشكر مقابل چه كساني بودند، و اينها آسيب‌هايي است كه بايد به آن توجه كرد.

معاون فرهنگي خانه كتاب:
استقبال خانه كتاب از برگزاري "كتاب سال قرآني"

خانه كتاب براي برگزاري مراسم كتاب سال قرآني آماده همكاري با مركز هماهنگي، توسعه و ترويج فعاليت‌هاي قرآني وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي است.
"علي اوجبي" معاون فرهنگي خانه كتاب با تأكيد بر همكاري خانه كتاب در برگزاري مراسم كتاب سال قرآني افزود: مركز هماهنگي، توسعه و ترويج فعاليت‌هاي قرآني وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي مسئوليت برگزاري همايش‌هاي قرآني را بر عهده دارد و اگر اين نهاد از خانه كتاب براي برگزاري كتاب سال قرآني درخواست كمك كند، ما با تمام توان و تجربيات خود در اختيار آن‌ها خواهيم بود.
او با اعتقاد بر اينكه امروز بايد درباره‌ تحقيقات قرآني رويكردي جدي صورت گيرد، افزود: قرآن قابليت اين را دارد كه بزرگ‌ترين تحقيقات و عظيم‌ترين دايرة‌المعارف‌ها و دانشنامه‌ها درباره‌ آن نوشته و تفاسير اين كتاب آسماني با زبان روز تأليف شود، اما اكنون اين منبع عظيم مهجور واقع شده است.
معاون خانه كتاب ادامه داد: البته در حوزه‌هاي علميه كارهايي براي آشنايي طلاب با مقولات جديد صورت مي‌گيرد، اما اين‌ها كافي نيست و بايد فعاليت‌هاي بيشتري در اين زمينه انجام شود.
اوجبي تأكيد كرد: هر حوزه‌اي متخصص خاص خود را دارد و منبع كتاب‌هاي ديني حوزه علميه است و كساني كه در حوزه علميه ‌پرورش پيدا مي‌كنند بايد به بررسي اين كتاب‌ها بپردازند.
معاون فرهنگي خانه كتاب در ‌پايان درباره اين‌كه تا چه‌اندازه در خانه كتاب به اطلاع‌رساني كتاب‌هاي ديني پرداخته مي‌شود گفت: خانه كتاب وظيفه اطلاع‌رساني را بر عهده دارد و كارهاي جدي را در حوزه دين آغاز و اطلاعات حوزه دين را در كتابي به عنوان "الدليل" منتشر كرده است.
يادآوري مي‌شود پيشنهاد برگزاري كتاب سال قرآني نخستين‌بار از سوي معاون فرهنگي خانه كتاب مطرح و از سوي گروه ادب خبرگزاري ايكنا با رييس‌جمهور، رييس‌مجلس و ساير مسئولان فرهنگي به طور اختصاصي در ميان گذاشته شد و همگي آنان بر برگزاري مراسم كتاب سال قرآني تأكيد كردند.
اين طرح براي اجرايي شدن سال گذشته از سوي خانه كتاب به مسئولان سازمان اوقاف و امور خيريه واگذار شد، اما به مرحله اجرا نرسيد.

 به مناسبت "شصتمين سال اشغال فلسطين"
مجيد سرسنگي ويژه برنامه هاي "شصتمين سال اشغال فلسطين" را تشريح كرد

گروه فرهنگ وهنر شادي کريمي : مجيد سرسنگي برنامه‌هاي سازمان فرهنگي و هنري شهرداري تهران را به مناسبت "شصتمين سال اشغال فلسطين" تشريح كرد.
به گزارش خبرنگار اعتدال مجيد سرسنگي، قائم‌مقام سازمان فرهنگي و هنري شهرداري تهران به همراه سيدمسعود شجايي‌طباطبايي، مدير خانه كاريكاتور، مجتبي آقايي، مدير موزه هنرهاي ديني (ع) و طوفاني، مدير مجموعه فرهنگي و هنري نوجوانان به تشريح برنامه‌هاي سازمان به مناسبت شصتمين سال اشغال فلسطين پرداخت.
سرسنگي در اين نشست گفت: يكي از مهمترين خصلت‌هاي ويژه ايرانيان توجه به آلام و اتفاقاتي است كه پيرامون آنها مي‌افتد و در اين ميان موضوع فلسطين از پرغصه‌ترين قصه‌هاي بشريت است.
وي ادامه داد:قبل از پيروزي انقلاب اسلامي نيز بسياري از افراد نسبت به مساله فلسطين حساس بوده و به آن توجه مي‌كردند. بعد از پيروزي انقلاب اسلامي نيز اين حساسيت با توجه به تجربه انقلابي كه ما داشتيم، بيشتر شد.
سرسنگي اضافه كرد: شصتمين سال اشغال فلسطين با سي‌امين سالگرد پيروزي انقلاب مصادف شده است و در اين زمينه سازمان فرهنگي و هنري برنامه‌هاي زيادي را در نظر گرفته كه بالغ بر 160 برنامه است.
وي يادآور شد: از ميان 160 برنامه سه برنامه شاخص برگزار مي‌شود. همچنين چاپ كتاب، اجراي نمايش، اكران فيلم سينمايي با موضوع فلسطين از ديگر برنامه‌هاي سازمان است.
سرسنگي به برنامه‌هاي شاخص سازمان هم اشاره كرد و بيان داشت:در اين ايام خانه كاريكاتور اقدام به برگزاري مسابقه بين‌المللي كاريكاتور غزه كرده است و كه از طريق سايت اينترنتي فراخوان ارائه شده است و در اين مسابقه 65 كشور با بيش از دو هزار اثر شركت كرده‌اند.
وي تصريح كرد: آثار ارسال شده توسط داوراني از ايران، چين، سوريه، برزيل داوري مي‌شود و مراسم افتتاحيه نمايشگاه اين آثار هم 25 ارديبهشت،ساعت 17 در موزه هنرهاي معاصر فلسطين برگزار مي‌شود.
وي خاطرنشان ساخت: در اين مسابقه بين‌المللي 170 اثر از غزه، 56 اثر از اندونزي،43 اثر از برزيل و 26 اثر از چين شركت داده شده است.
سرسنگي در ادامه به برگزاري نمايشگاه عكس‌هاي "آلفرد يعقوب‌زاده" اشاره كرد و گفت:نمايشگاه عكسي از اين عكاس هنرمند نيز در موزه هنرهاي ديني برپا مي‌شود كه افتتاح آن بدون حضور عكاس، فردا ساعت 18 است.
اين مدير از چاپ آثار نمايشگاه عكس "ديوار"‌و "كاريكاتور غزه" خبر داد و در ادامه افزود:از سوي مجموعه فرهنگي و هنري نوجوان نيز مسابقه بين‌المللي نقاشي برگزار مي‌شود كه برگزيدگان اين مسابقه نقاشي مهر ماه و همزمان با روز جهاني كودك معرفي خواهند شد.همچنين برگزيدگان اين مسابقه نقاشي در كتابي منتشر مي‌شود.
سرسنگي درباره توليد آثار نمايشي و فيلم سينمايي با موضوع فلسطين هم گفت:در حوزه توليد فيلم و تئاتر با موضوع فلسطين با تمامي هنرمندان كه طرح ارائه بدهند، همكاري مي‌كنيم و امسال در دو محور شصتمين سال اشغال فلسطين و سي‌امين سالگرد پيروزي انقلاب آماده همكاري با هنرمندان هستيم.
وي تشريح كامل اين گونه برنامه‌ها را به زمان و نشست ديگري موكول كرد.
در ادامه اين مراسم نيز هر يك از مديران خانه كاريكاتور، موزه هنرهاي معاصر فلسطين و مجموعه فرهنگي و هنري نوجوانان به تشريح برنامه‌هايي كه مجيد سرسنگي ارائه داده بود، پرداختند.

آموزش ساخت سازهاي ايراني به هنرمندان اروپايي

هنرمندان موسيقي اروپا و اصفهان در کارگاهي پنج روزه ساخت سازها و ريتم‌هاي آوازي کشورهاي خود را در اصفهان ‌آموزش مي‌دهند. 27 هنرمند از کشورهاي سوييس، لهستان، فرانسه، آلمان، ايتاليا و انگلستان، همچون مراد کشکون - آهنگ‌ساز آلماني و آندره پي چي يوني - کارشناس موسيقي ايتاليا، براي آموزش "چگونگي ساخت سازهاي کوبه‌يي" از جمله "تامبورلو"، "کاخال" و "دمو" در اصفهان حضور دارند.
در اين کارگاه همچنين هنرمندان اروپايي از حميد شيخ بهايي، مرتضي قاسمي، عبدالخليل ملکي، بهمن بابايي و ملک‌محمد مسعودي، به‌ترتيب ساخت دف، تنبک، ني، سنتور و آواز و تحريرهاي موسيقي و ريتم‌هاي ايراني را مي‌آموزند.
به‌گفته مسوول خانه هنرمندان حوزه هنري استان اصفهان، اين کارگاه به درخواست و ابراز علاقه هنرمندان اروپايي به موسيقي وسازهاي اصيل ايراني در اصفهان برگزارمي شود.
گفته مي‌شود اين کارگاه آموزشي پيش از اين نيز در آلمان برپا شده است.
کارگاه آموزشي سازهاي کوبه‌يي به کوشش خانه هنرمندان حوزه هنري استان اصفهان از 22 ارديبهشت ماه داير شده و تا 27 ماه جاري ادامه دارد.