بعد علمى قرآن كريم
نگرشها به "آيات علمى‏" قرآن

قسمت دوم  و پاياني

3- برداشت ما
ما معتقديم كه قرآن كتاب هدايت‏براى انسانهاست‏و حاوى تمامى چيزهايى است كه بشر در حوزه ايمان وعمل بدانها نياز دارد. به نظر ما قرآن يك دائرة المعارف علمى نيست، و نبايد قرآن را با نظريه‏هاى متغير علمى‏الزاما تطبيق داده از طرف ديگر نمى‏توان كتمان كرد كه‏در قرآن اشارات مكرر به پديده‏هاى طبيعى است. امااينها براى تعليم علوم نيست. بلكه هدف آنها تشويق‏مردم است‏به تعلم علوم طبيعى و در نتيجه توجه به‏عظمت‏خلقت و در نهايت نزديكى به خالق جهان. همچنين ما معتقديم كه پيشرفت علم فهم بعضى ازآيات قرآنى را آسان مى‏سازد.
مثلا آيه شريفه:
"اولم يرالذين كفروا ان السموات و الارض كانتا رتقاففتقنا هما و جعلنا من الماء كل شى‏ء حى ..." (انبياء ، 30)
( آيا كافران نمى‏بينند كه آسمانها و زمين يكپارچه بودند وما از هم بازشان كرديم و هر زنده‏اى را از آب پديد آورديم...)
اشاره به تحول منظومه شمسى و نقش آب در حيات‏دارد، و آيه شريفه:
"و من كل شى‏ء خلقنا زوجين لعلكم تذكرون‏"(ذاريات، 49)
(و از هر چيز يك جفت آفريديم، باشد كه ياد كنيد و عبرت‏گيريد)
از عموميت زوجيت در مخلوقات سخن مى‏گويد.بديهى است كه درك اينگونه مطالب در عصر ما بسيارساده‏تر از عصر پيامبرصلى الله عليه وآله وسلم است. به طور خلاصه نظر مادر تعبير "آيات علمى‏" قرآن همان است كه شيخ‏فقيدالازهر مصطفى المراغى در مقدمه كتاب الاسلام والطب الحديث متذكر شده است:
"هدف من اين نيست كه بگويم قرآن مجيد به طوراجمال يا به تفصيل تمامى علوم را به شكل كتابهاى‏درسى دربردار. بلكه مى‏خواهم بگويم كه آن اصول‏عامى را در بردارد كه به كمك آنها مى‏توان آنچه را كه‏براى رشد فيزيكى و معنوى انسان دانستن آنها لازم‏است استنتاج كرد...لازم است كه معناى يك آيه راآنقدر توسعه ندهيم كه قابل تعبير و بر حسب علم‏جديد باشد. همچنين نبايد تعبير حقائق علمى را آنقدرتوسعه داد كه بتوان آن را با يك آيه قرآنى تطبيق داد. امااگر معناى ظاهر يك آيه با يك حقيقت علمى جاافتاده‏سازگار باشد، اين آيه را به كمك آن حقيقت تعبيرمى‏كنيم." به عقيده ما در حالى كه قرآن دائرة‏المعارف علمى‏نيست، اما در "آيات علمى‏" آن پيامهاى مهمى وجوددارد و دانشمندان مسلمان بايد به اين پيامها توجه كنند.نه اينكه تمامى همشان را صرف اثبات اعجاز علمى‏قرآن و يا سازگارى آن با علم روز كنند.

گوش و شنوايي

وَلَقَدْ مَكَّنَّا هُمْ فيمَآ اِنْ مَكَّنَّكُمْ فِيهِ وَ جَعَلْنَا لَهُمْ سَمْعاً وَ أَبْصَارًا وَ أًفْئدَةً فَمَآ أَغْنَي عَنْهُمْ سَمْعُهُمْ وَ لآأَبْصَارُهُمْ فِيهِ وَ جَعَلْنَا لَهُمْ وَ لَآ أَفئدَتُهُم مِنْ شيءٍ إِذْ كَانوُا
 يَجْحَدوُنَ بِأَيَاتِ اللهِ وَحَاقَ بِهِمْ مَا كَانوُا بِهِ يَسْتَهْزِؤنَ؛
وبه آن قوم (عاد ) تمكين و قوتي داديم كه شما امت را  چنان نيروي بدني نداديم و با آنكه بر آنها گوش و چشم و قلب مدرك قرار داديم ،‌ هيچ اين قواي مدركه آنها را از عذاب نرهانيد. بدين جهت كه آيات خدا را انكار مي‌كردند و آنچه  را كه استهزا كردند به آنها فرا رسيد.
پيشرفت علم جنين شناسي پرده از چهرة يكي ديگر از موارد اعجاز قرآن برداشته و آن هم ترتيب حواس در آيات قرآن مي‌باشد.
قرآن كريم به ذكرگوش و چشم به عنوان دو حس اصلي از ابزارهاي شناخت و ارتباط با جهان خارج، اكتفا كرده و اين به جهت اهميت بسيار زياد اين دو حس در كار ادراك حسي است . اما نكتة بسيار جالب و شگفت‌انگيز، تقدم گوش بر چشم در آيات قرآن است . در قرآن كريم نوزده مورد به لفظ گوش (سَمْع) و چشم (بَصَر) اشاره شده كه از اين نوزده مورد، هفده بار واژة " سَمْع " بر " بَصَر" مقدم شمرده شده، به طوري كه ابتدا ازگوش و سپس از چشم صحبت به ميان رفته است . حال مي‌خواهيم ببينيم ، از نظر علمي دليل تقدّم گوش بر چشم در آيات قرآن چيست؟
1ـ حس شنوايي از جمله حواسي است كه بلافاصله پس از تولد شروع به كار مي‌كند . زيرا نوزاد به محض تولد مي‌تواند صداها را بشنود كه اين خود يكي از رفلكس‌هاي طبيعي نوزادان است به اين صورت كه در هنگام تولد، نوزاد با شنيدن صداي شديد پلك زده و حركت مي‌كند و شروع به گريه مي‌كند. اين در حالي است كه براي ديدن اشياء به طور واضح نياز به زمان داريم .
تحقيقات جديد علمي فيزيولوژيست‌ها ثابت كرده است كه حساسيت شبكية چشم انسان در مقابل نور به هنگام تولد ضعيف است و رشد ساختمان شبكية چشم، تقريباً در پايان شش ماهة اول تولد كامل مي‌شود. به طوري كه نوزاد در شش ماه دوم عمر بوضوح قادر به رويت اشياء است . لازم به ذكر است كه نوزاد در بدو تولد، نمي‌تواند در برابر صداهاي ضعيف و كوتاه واكنش نشان دهد،‌اما در برابر صداهاي بلند و شديد مي‌تواند واكنش نشان دهد و پس از پشت سرگذاشتن مراحل رشد، مي‌تواند بين صداهاي متفاوت با فركانس‌هاي مختلف تفاوت قايل شود. اين تكامل در رشد شنوايي از سال سوم تولد شروع مي‌شود و حدود 13 تا 14 سالگي به كمال رشد خود مي‌رسد.
2 ـ حس شنوايي هميشه و در همه حال مي‌تواند وظيفه خود را بدون حتي اندكي توقف انجام دهد،‌در حالي كه اين در مورد بينايي صادق نيست . يعني در برخي شرايط انسان قادر به ديدن نيست . مثلاً در تاريكي، حتي با وجود چشمهاي باز قادر به رويت واضح اشياء نيستيم اما مي‌توانيم به خوبي بشنويم، همچنين در هنگام خواب كه انسان چشمانش را مي‌بندند و مي‌خوابد. اما اگر در محيط سروصدا ايجاد شود، فرد از خواب بيدار مي‌شود. چرا كه تحقيقات جديد فيزيولوژيست‌ها ثابت كرده آخرين حسي كه در هنگام خواب حساسيت خود را از دست مي‌دهد، حس شنوايي است و اين خود يكي ديگر از دلايل قاطع اعجاز قرآن است . زيرا خداوند متعال در داستان اصحاف كهف و در بيان خواب چند صد سالة ايشان، به طور شگف‌انگيزي مي‌فرمايد:
فَضَرَبْنا عَلَي ءَاذَانِهِمْ فِي اُلْكَهْفِ سِنيِنَ عَدَدًا؛
پس ما بر گوش آنها (در آن غار ) تا چند سالي پردة بيهوشي زديم .
3 ـ گوش در كار ادراك حسي و امر يادگيري و تحصيل دانش از چشم مهمتر است . زيرا يادگيري زبان و تحصيل علوم در صورت از دست دادن بينايي براي انسان، امكان پذير است ولي، اگر شنوايي را از دست بدهيم يادگيري زبان و تحصيل دانش برايمان امري مشكل خواهد بود.
يكي از دلايل مهمي كه نشان دهندة اهميت تأثير گوش در ادراك و آموزش ست، اين است كه قرآن آن را به تنهايي در كنار عقل ذكر كرده است تا بفهماند ميان گوش و عقل رابطة محكمي وجود دارد
خداوند در قرآن كريم مي‌فرمايد:
 وَقَالوُا لَوْ كُنَّا نَسْمَعُ أَوْ نَعْقِلُ مَاكُنَّا فِي أَصْحَابِ السَّعيرِ
و آنگاه (اهل دوزخ با تأسف و حيرت باهم ) مي‌گويند كه اگر ما (در دنيا) سخن انبياء را مي‌شنيديم يا به دستور عقل رفتار مي‌كرديم امروز از دوزخيان نبوديم.
همچنين در بسياري از آيات قرآن واژة سَمْع به معناي فهم و تدبّر و تعقّل به كار رفته است كه در اين مورد به آية زير اشاره مي‌كنيم:
 وَإِذَا سَمِعُوا مَآ أُنزِلَ إِلَي الرَّسولِ تَرَي أَعْيُنَهُمْ تَفِيضُ مِنَ الدَّمْعِ مِمَّا عَرَفوُاْ مِنَ الْحَقِّ يَقوُلُونَ رَبَّنَاءَ امَنَّا فَاكْتُبْنَا مَعَ اٌلشَّاهِدينَ
و چون آياتي را كه به رسول فرستاده شد بشنوند اشك از ديدة آنها جاري مي‌شود،‌زيرا حقانيت آن را شناخته و گويند: بار الها ما (به رسول تو،‌محمد صلي
 الله عليه و اله وصلم و كتاب آسماني او ، قرآن ) ايمان آورديم ، ما را در زمرة گواهان صديق او بنويس.
4 ـ يكي ديگر از دلايل اهميت فوق‌العاده گوش و چشم كه در ابتداي بحث از آن صحبت شد، نقش هر يك از اين اعضاء در تعادل بدن است .
اطلاعات ارسالي از چشم‌ها و سيستم دهليزي (Vestibular) واقع در گوش داخلي همراه با اطلاعات حس عمقي  (Proprioceptive) از گردن و اندامها به سمت سيستم عصبي مركزي آمده و پس از هماهنگي‌هاي لازم به طرف مراكز بالاتر مغزي مي‌روند و احساس تعادل را ايجاد مي‌كنند.
جالب است بدانيم، اگر عملكرد يكي از اين اجزاء از بين برود، دو جزء ديگر مي‌توانند بتدريج حس تعادل را ايجاد كنند، ولي اگر دو جزء از بين بروند يك جزء بتنهايي نمي‌تواند اين فقدان را جبران كند و حس تعادل از بين مي‌رود.
5 ـ نكته جالب اين است كه قرآن ، گوش را به صورت مفرد ذكر مي‌كند ولي چشم (بَصر) را در اكثر آيات به صورت جمع (أًبصَار) مي‌آورد . اين خود يكي از نشانه‌هاي اعجاز در روش قرآن است ، به اين دليل كه حس شنوايي صداهايي را كه از تمام جات مي‌رسد، دريافت مي‌كند . در حالي كه چشم ، فقط وقتي مي‌تواند ببيند كه انسان خواسته باشد چشم را به طرف چيزي كه مي‌خواهد به آن بنگرد، برگرداند و اگر در مكاني افرادي جمع باشند و صدايي به وجود آيد، همگي تقريباً همان صدا را به طور يكسان مي‌شنوند. در صورتي كه، همين عده يك چيز را اززواياي مختلف مي‌بينند و به همين دليل، ديدشان نسبت به آن شيءِ كاملاً يكسان و شبيه به هم نخواهد بود،‌كما اين كه ممكن است آنها در همان لحظه به تبع سمتي كه به آن مي‌نگرند، اشياي مختلف ديگر را نيز ببينند. علاوه بر اين ، هر گاه صدايي كه مستقيماً از جايي به سمت ما مي‌آيد، امواج صوتي آن در يك زمان به هر دو گوش مي‌رسد و شدت تأثيرش بر پرده هر دو گوش يكسان است . اما اگر چيزي كه در برابر ما قرار گرفته بنگريم، صورتي كه در شبكيه چشم راست نقش مي‌بندد با شكل همان چيزي كه در شبكيه چشم چپ نقش مي‌بندد،‌فرق دارد . زيرا چشم راست ، اشياء را از طرف راستشان مي‌بيند، در حالي كه چشم چپ آنها را از طرف چپشان مي‌نگرد
اكنون با دانستن اين همه شگفتي و نظم و هماهنگي در هر يك از اين اعضاي بدن انسان،‌ مي‌توان به اهميت ساير حواس نيز پي برد و دانست كه هيچ نظمي در خلقت انسان بدون علت نيست . خلقتي كه خالق انسان مرحله به مرحله آن را در كتاب خود بيان داشته و اين از دلايل اعجاز اين كتاب آسماني است . پس به حقيقت بايد گفت،‌آفرين بر قدرت كامل بهترين آفريننده.
ولز ( از دانشمندان برجستة انگلستان ) مي‌گويد :
هر كس بخواهد ديني را اختيار كند كه سير آن با تمدن بشر پيشرفت داشته باشد، بايد كه دين اسلام را اختيار كند و اگر بخواهد كه معني اين دين را بيابد به قرآن مراجعه كند. قرآن ، بهترين راهنماي يك عقيده قلبي يعني توحيد و اخلاق فاضله است . اسلوب فصاحت و بلاغت آن به حدي زيباست كه عقول عقلا را حيران ساخته است . قرآن كتابي است ابدي و جهاني .
منبع:کتاب شگفتيهاي پزشکي در قرآن کريم

امروز برگزار مي‌شود
نكوداشت استاد پروفسور "حميد مولانا"

در سال نوآوري و شكوفايي ، در جهت نكوداشت بزرگان ايراني ، مراسم تجليل و بزرگداشت استاد پروفسورحميد مولانا، پنجشنبه 26ارديبهشت ماه در موسسه مطبوعاتي ايران ، برگزار مي‌شود.
پروفسور حميد مولانا استاد برجسته روابط بين‌الملل در سطح جهاني ، و موسس بخش ارتباطات بين‌المللي دانشگاه واشنگتن است . وي هم چنين از بنيان‌گذاران رشته ارتباطات و روابط بين‌الملل در سطح جهان مي‌باشد .
مراسم نكوداشت پروفسور مولانا با همكاري شوراي عالي انقلاب فرهنگي ، موسسه فرهنگي و مطبوعاتي ايران، ايرنا، و دانشكده خبر بر گزار مي‌شود.

بدن انسان

قسمت دوم
****سحر شدن چشم
در قرآن مي خوانيم پس از اينکه موسي آيات خداوند را (يعني معجزاتي که به موسي داده بوده که به فرعون و درباريان وي نشان دهد را) به فرعون و درباريان وي نشان ميدهد، مي گويند اين سحر است و ما هم ميتوانيم براي تو سحر بياوريم. به اتفاق همديگر وقتي تعيين مي کنند که در حضور مردم اين کار را انجام دهند. در اين  داستان در رابطه با اثر سحر بر انسان چنين مي خوانيم:
" (ساحران) گفتند: اي موسي! يا مي اندازي و يا اينکه ما اندازندگان باشيم ـ (موسي) گفت: بيندازيد! همينکه (طنابها و چوب دستي هاي خود را) انداختند چشم هاي مردم را سحر زده نموده و آنها را هراسناک نمودند و سحر بسيار بزرگي اجرا کردند".
آيه مي گويد ساحران چشمهاي مردم را سحر کرده اند. دستاورد پژوهشهاي علمي انجام شده در زمينه سحر نيز نشان مي دهد که سحر بر چشم فرد اثر مي گذارد. سحر کارکرد چشم را مختل مي کند يا همه رنگها بجز رنگ آبي را جذب مي کند. 
در رابطه با اينکه سحر در واقع تغييري در پديده هاي طبيعي ايجاد نمي کند نيز در آيه 66 سوره طه نيز ميخوانيم: " فَإِذَا حِبَالُهُمْ وَعِصِيُّهُمْ يُخَيَّلُ إِلَيْهِ مِنْ سِحْرِهِمْ أَنَّهَا تَسْعَى: سحر آنها به موسي اين خيال را داد که چوب دستي ها و طنابهاي آنها حرکت مي کند".  يعني ساحران چوب دستي و طنابهاي خود را به موجودي که حيات و اراده اي داشته باشد و از خود حرکتي بکند تبديل نکرده اند بلکه چنين به خيال موسي آمده است.
****نعمت بودن مـرجـان
" از هر دوي آنها (از هر دو درياي شور) مرواريد و مرجان درمي آيد. کداميک از اين نعمتهاي پروردگار خود را مي توانيد تکذيب کنيد"؟!
نکته آيه: آيه مرجان را نعمت شمرده است:
در زمان پيامبر مرجان استفاده اي که بتوان آنرا نعـمت ناميد نداشته است. امروزه انسان از برخي مرجانها در ترميم استخوانهاي آسيب ديده و ناقـص شـده استفاده مي کند. وقتي مرجان  به استخوان پيوند زده مي شود، علي رغم اينکه بـدن فـسـفـات کـلـسـيم دارد و مرجان کربنات کلسيم، با اين حال اسـتخوان مرجان را رد نمي کند، بلکه آنرا مي پذيرد. ابتدا خون دور قطعه مرجان را محاصره مي کند و آنرا ذوب مي کند. بعد استخوان آنرا در خود قـاطي مي کند و رفته رفته با استفاده از آن، خود را ترميم مي کند و دقـيـقـاً شکل اصلي خود را بخود مي گيرد.
مرجان از استخوان قويتر است ولي ترکيبات آنها ضـمـن کـم و زيـاد بـودن در هـر کـدام مشترک است. مثلا هر دو کلسيم، منزيم و فـلـور دارند. کـلـسيم مرجان و استخوان تقريباً مساوي است. منزيمِ استخوان تـقـريـبـاً کمي کمتر از دو برابر منزيم مرجان است. از نظر فـلـور، مرجان کمي بيشتر از استخوان فـلـور دارد.
***رونـد قـوي و ضـعـيـف شـدن بـدن
" خدا آنست که شما را از چيزِ سست آفريد، مدتي پس از سستي روند پيوسته نيرومند شوندگي قرار داد، مدتي پس از روند نيرومندي روند پيوسته سست شوندگي و پيري قرار داد. خدا آنچه را مي خواهد مي آفريند و او داناي توانمند است".
نکات آيه:
1ـــ انسان ابتدا از چيز سست آفريده مي شود:
انسان در ابتدا از يک سلول آفريده مي شود که ترکيب در هم ذوب شده اي است از تخمک زن و سلول مـني مرد (اسپرم). اين سلول موجودي است کاملاً سست. يعني بي استخوان و غضروف و غيره.
2ـــ مدتي پس از سستيِ ساختارِ خلقت، انسان پيوسته روند نيرومند شوندگي بخود مي گيرد:
پس از مدتي (تـقـريباً پـس از سه هـفـته) رشد سـلـول اولـيه (کـه کاملاً سست است) به نـقـطه تـولـيد اسـتخـوان مي رسد کـه نيرومندترين بافـت بدن است. در اسـتـخوانها نيز همانگونه که بافتهاي جديد توليد مي شوند بافتهاي قديمي خراب مي شوند. از وقتي که توليد بافـت استخواني آغـاز مي شود  تا 30 سالگي هـر ساله پـيـوسـته بافـتي کـه تولـيد مي شود يک درصد از بافتي که خراب مي شود بيشتر است. يعني دقـيـقـاً هـمانطور که آيه مي گويد: انسان پس از سستي ساختار خلقت خود روند پـيـوسـتـه نـيـرومند شوندگي بخود مي گيرد. ( واژه جَعْـل به معني "قـرار دادن" به معني: پـيـوسته و همواره انجام دادن يا بودن چيزي يا کاري است. مثلا وقتي آيه مي گويد: پس از سستي نيرومندي جَـعْـل کرده (قرار داده)، به اين معني است که انسان پيوسته نيرومند مي شود).
3ـــ مـدتي پس از روند پيـوسته نـيـرومـنـد شوندگيِ ساختارِ خلقت، خلقت روند پيوسته سست شوندگي را در پيش مي گيرد:
 از 40 سـالـگـي به بعد ميزان خراب شدن بافتهاي استخواني در هر سال يک درصد بيشتر از ميزان توليد آنهاست. به اين ترتيب چنانکه آيه مي گويد: مدتي پس از نيرومند شوندگي (که تا 30 سالگي بود)، انسان پـيـوسـته روند سست شوندگي را در پيش مي گيرد (که از 40 سالگي است).
ضـعـيـف شـدن بافـتهاي اسـتخواني تا جائي مي رود که  سوراخهاي ريز در آنهـا ايجاد مي شود، طـوريکـه حتي يـک بـار سبک نيز مي تواند منجر به سکستگي آنها بشود. امکـان شکستگي استخوان در مردان نصف زنان است، چـون مـردان از ابتدا بافـت استخواني بيشتري دارند.
ادامه دارد