"محمدرضا شاهرودي":
علومي وجود دارند که فهم قرآن کريم آنها را ايجاب مي کند
آموزههاي حوزههاي علميه آمادگي بيشتري را براي انديشيدن در قرآن ايجاد ميكنند و لذا جوياي علوم اسلامي، ابتدا بايد طلبه شود و سپس به دنبال علوم قرآني برود.
"محمدرضا شاهرودي" عضو هيئت علمي دانشگاه تهران با حضور در نشستي با موضوع "تأثيرپذيري علوم اسلامي" كه در خبرگزاري قرآني ايران برگزار شده بود، در سخناني گفت: علوم اسلامي به هم مرتبط است و اينگونه نيست كه فقه را بتوان بدون قرآن آموخت و يا كلام را بدون علوم قرآني دريافت و يا اينكه ادبيات عرب را نياموخت و سراغ قرآن آمد و يا حتي فقه و اصول فقه را ندانست و سراغ قرآني آمد؛ لذا در سده اخير بيشتر قرآنشناسان درجه يك، كساني هستند كه فقيه هستند و سير تحصيلات فقهي و اصولي را طي كردهاند.
شاهرودي افزود: علامه طباطبايي اول فقه و اصول، كفايه و درس خارج خوانده و بعد يك مفسر قابل شده است و يا آيتالله خويي، عنوان اصلياش فقاهت و مرجعيت ديني است و بعد از آن است كه در علوم قرآني متبحر ميشود يا آيتالله جوادي آملي كه ايشان هم ابتدا فقه و اصول خوانده و آثار ابتدايي ايشان هم در اين زمينه گواه اين امر است: كتاب "حج" ايشان كه مبسوط است و كتاب "صلوة" ايشان هم در چند جلد تدوين شده است. آموزههاي حوزه بيشتر آمادگي انديشيدن در حوزه قرآن را ميدهد و اين امر بسيار خوب است كه جوياي علم، اول طلبه شود و بعد به دنبال علوم قرآني باشد.
وي با مبسوط خواندن موضوع مورد بحث در ادامه افزود: البته موضوع تأثيرپذيري علوم از قرآن كريم موضوعي مبسوط و باز است و چون علوم انواع و اقسامي دارند و تأثير هم يك مفهوم مشكك است كه ميتواند درجات و مراتبط و اقسامي داشته باشد؛ لذا وقتي اين دو با هم تركيب ميشوند و تأثير قرآن بر علوم و يا تأثيرپذيري علوم از قرآن كريم مطرح ميشود، ما شقوق و اقسام مختلفي را خواهيم داشت.
شاهرودي به بيان شاخصترين اين اقسام پرداخت و گفت: علومي كه از قرآن كريم تأثير گرفتند، بخشي از آن علومي هستند كه اساسا براي فهم قرآن كريم پيدا شدهاند؛ يعني تأثير قرآن بر علوم به اين معناست كه علومي وجود دارند كه فهم قرآن كريم آنها را ايجاب كرده است و انسانها فهميدند كه اگر قبل از فهم قرآن كريم، برخي از مسائل را طرح نكنند و مقدماتي را نداشته باشند، اين فهم، فهم دقيق، مبنايي و فهمي كه بشود به آن اذعان و اعتراف كرد، نيست.
عضو هيئت علمي دانشگاه تهران تأكيد كرد: گرچه اين علوم هم در فهم قرآن كريم به كمك انسانها ميآيد و هم خدمتي به زبان عربي در اين اثنا شده است؛ يعني اينها علومي هستند كه از يك بُعد در خدمت شناخت زبان عربي قرار ميگيرند و از يك منظر براي فهم شاخصترين و دقيقترين كتاب كهن، بلكه معتبرترين كتاب به زبان عربي؛ يعني قرآن كريم هستند. اين علوم لازمه فهم قرآن هستند، گر چه در خدمت زبان هم به شكل عام ميتوانند باشند. مدير سابق مدرسه آيتالله مجتهدي با ناميدن اين علوم به "علوم زبان عرب" گفت: اين علوم شامل صرف، نحو، معاني، بيان، بديع، اشتقاق، لغت، مفردات، ادوات هستند و علومياند كه براي زبان و به طور ويژه براي فهم قرآن كريم و فهم زبان قرآن كريم مؤثر هستند.
شاهرودي با اشاره به پيدايش اين علوم اظهار كرد: ما ميتوانيم دو نگاه از نقطهنظر سر پيدايش اين علوم داشته باشيم؛ اول نگاه ديني و نگاه با توجه به انگيزههاي ديني مؤلفين، مصنفين و مبدعين اين علوم كه واقعش آن است كه اينها (جويندگان علوم زبان عربي) مسلمانهاي بسيار مخلصي بودند و درد دين و شناخت قرآن را داشتند.
وي در ادامه افزود: اگر در طول تاريخ به علماي صرف، نحو و بلاغت بنگريم، اكثرا از حوزه اسلام برخاستند و ما نحوي غير مسلمان يا نميبينيم يا بسيار نادر هستند، به طوري كه عبارت "النادر كالمعدوم" در رابطه با آنها صادق است. در اين اواخر افرادي چون "رشيد شرتوني" و مسيحيان ديگري كه بيشتر براي خود زبان به عنوان زبان عربي تلاش كردهاند را ميبينيم، در حالي كه در طول اين چهارده قرن آنهايي كه در خدمت علوم زبان عرب درآمدهاند، انگيزههايشان بيشتر قرآنشناسانه بوده است
وي در باب نتيجه اين سخن گفت: اين علوم آن دسته از علومي هستند كه اساسا پيدايش آنها براي قرآن كريم است؛ يعني تأثير قرآن، تأثيري كلي براي پيدايش اين علوم است و نه تنها پيدايش، بلكه تطور، تحول و تكامل اين علوم تا اين زمان است و لو اينكه، اين علوم براي غايت فهم قرآن كريم شكل ميگيرند، ولي براي خود يك اصول و مبانياي دارند كه تنها مختص قرآن كريم نيست.
شاهرودي از جمله دلايل خود را در اين رابطه فقدان وجود علمي مانند نحو، صرف و غيره در زمان قبل از اسلام دانست و خاطرنشان كرد: قاعده "كل فاعل مرفوع" جزو اولين قواعدي است كه اميرالمؤمنين(ع) به "ابوالاسود دوئلي" ياد دادهاند و اين گونه تعاريف و قواعد سي تا چهل سال بعد از اسلام اساسا شكل ميگيرد كه اصولا براي فهم قرآن كريم است.
20 هزار طلبه غير ايراني از مدارس ديني ايران فارغ التحصيل شده اند
کارشناس فرهنگي مرکز جامع الامصطفي قم گفت: 20 هزار طلبه غيرايراني از 104 مليت مختلف از مدارس ديني ايران فارغ التحصيل شده اند و به کشورهاي خود بازگشته اند.
محمد کبيري حرم در گفتگو با خبرنگار مهر در همدان گفت: در حال حاضر نيز 10 هزار نفر از مليت هاي مختلف در مدارس ديني ايران مشغول تحصيل هستند که از اين تعداد دو هزار نفر را خواهران تشکيل مي دهند.
وي که در بيست و دومين جشنواره فيلم کودک و نوجوان حضور يافته است، اظهار داشت: در بيست و دومين جشنواره بين المللي فيلم کودک و نوجوان فرزندان طلاب غير ايراني مرکز جامع الامصطفي براي حمايت از کودکان فلسطيني در اين جشنواره حضور يافتند.
کبيري حرم تصريح کرد: در حال حاضر 12 مدرسه در ايران تحت پوشش و اشراف مرکز جامع الامصطفي قم قرار دارند که از اين تعداد مدرسه بنت الهدي مخصوص خواهران است.
کارشناس فرهنگي مرکز جامع الامصطفي ياد آور شد: تعدادي از اساتيد دانشگاه افغانستان از فارغ التحصيلان اين مرکز هستند.
رقابت انسان و كامپيوتر
اندكي توجه به اخباري كه از سوي رسانه هاي مختلف منتشر مي شود گوياي اين امر است كه كامپيوترها نسبت به گذشته بسيار هوشمندتر شده اند اما سوال اينجاست كه هوش مصنوعي اين كامپيوترها چه ميزان توانائي دارد وما در تصميم گيري هاي خود تا چه اندازه مي توانيم به آنها اطمينان كنيم آن طور كه به نظر ميرسد در برخي فيلمهاي تخيلي وجود اين قبيل ماشينها مفيد ،تام كروز با استفاده از سيستمي brotheriy love city of است و براي مثال در فيلمي مثل مشابه سعي مي كند همه كارهاي خطير و بزرگ خود را انجام دهد . اين امكان براي بازيگران فيلم وجود دارد كه به كمك كامپيوتر هاي هوشمند از اتفاقاتي كه هنوز نيافتاده مطلع شوند و پيش از ارتكاب جرم ، جلوي فرد حاطي را بگيرند .براين اساس ماموران پليس افرادي را كه قرار است در اينده تخلفي را انجام دهند دستگير و انها را مجازات مي كنند . ريجارد يك يكي از محققان دانشگاه جرم شناسي فيلادلفيا بر اين باور استكه مي تواند بر اساس سوابق هر شخص و همچنين اطلاعات موجود در مركز ازادي زندانيان اين ايالت يك مدل اماري جامع درست كند و به اين وسيله نشان دهد كه احتمال بروز جنايت با خودكشي در كدام يك از افراد بيشتر است . طبق گزارش هاي به دست امده اين سيستم جديد كه پرونده مربوط به هر فرد را به صورت جداگانه بررسي مي كند 40 درصد بيشتر از سيستم هاي موجود مي تواند احتمال بروز اين گونه از جرم ها را در افراد شناسايي كند . اين برنامه همانند تمامي سيستم هاي پيش بيني تا آن جا كه ممكن است از تمامي اطلاعات موجود استفاده مي كند و با تخيل آن ها ، نشان مي دهد كه احتمال بروز تخلف در هر فرد تا چه اندازه افزايش مي يابد . بررسي هاي اماري در اين زمينه مي تواند قابليت باز دارندگي داشته باشد و اگر چه ماموران پليس با استفاده نه نتايج اين بررسي ها هيچ فردي را دستگير نمي كنند اما مي توانند مراقب بيشتري را از اين افراد داشته باشند . با توجه به اينكه سيتم هاي موجود هنوز به طور دقيق نمي توانند رفتارهاي هر فرد را در اينده پيش بيني كنند ، اين سيستم ها هم اكنون براي پيش بيني رفتارهاي از افراد مورد استفاده قرار مي گيرند .
براي مثال ، در حال حاضر از اين سيتم ها براي پيش بيني رفتار فروشندگان در اينده استفاده مي شود به همين خاطر كارشناسان معتقد ند با استفاده از يك مدل مشابه مي توانند احتمال بروز جرم و جنايات را دريابند اما بايد توجه داشت كه اگر اين سيستم احتمال دهد كه يك فرد قرار است تخلف كند چه عملي را بايد انجام داد ؟ چطور بايد در مقابل فردي كه احتمال بروز خطا در او وجود دارد و ادعا مي كند كه اين كار را نخواهد كرد عمل كنيم ؟
اگر كا مپيوتر بروز تخلفات اتي در افراد با محرز اعلام كند ، چگونه مي توان با اين استناد افراد را دستگير كرد ؟
با وجود اينكه خيلي از كارشناسان به نتايج حاصل از تحليل هاي اين نرم افزارها اطمينان زيادي نمي كنند ، بايد اعتراف كرد كه برنامه هايي از اين قبيل تنها راه ورود به بسياري از شركت هاي بزرگ هستند . ممكن است كه شما در مصاحبه استخدامي يك شركت نتايج قابل قبولي را كسب كرده باشيد اما اگر نتوانيد از ازمايش هاي اين نرم افزار سربلند بيرون بياييد استخدام نخواهيد شد . شركت ها اين روزها اعتماد زيادي به برنامه هاي اين چنيني مي كنند و به جاي فكر كردن در مورد هر يك از كارمندان ، اين وظيفه را به كامپيوتر ها محول مي كنند . گزارش ديگري كه در اين زمينه منتشر شده بيان مي دارد كه آيا واقعا" مي توان هوشمند ترين ماشين دنيا را توليد كرد ؟
با وجود اينكه تا كنون اقدامات فراواني هم در اين زمينه صورت گرفته ، ساخت ماشين هايي با قابليت هاي انسان مسئله اي است كه هنوز دانشمندان نتوانسته اند به آن پاسخ گويند .
پروفسور كورزويل و گلونتر از دانشگاه يل زمان زيادي را در اين زمينه صرف كرده اند كه با اين وجود هنوز نتوانسته اند به يك سوال اساسي پاسخ دهند : (( آ يا ما در ساخت يك روبوت فوق هوشمند محدود هستيم با ساخت ماشينهاي هوشمند و خلاق براي ما امكان پذير است ؟ )) اگر چه بسياري از محققان معتقدند كه ساخت اين ماشين غير ممكن است اما همه افراد مخالف م موافق با نظريه ساخت ماشين هاي هوشمند بر اين باورند كه اين يك سوال فيلسوفانه است و سوال علمي محسوب نمي شود .
هفتادمين سالگردعرضه نظريه الن تورينگ را جشن گرفتند .MTTچندي پيش مديران دانشگاه
تورينگ در اين نظريه در مورد (( اعداد محاسبه پذير )) صحبت كرده بود اين نظريه در سال 1926 در روزنامه هاي كثير الانتشار به چاي رسيد و پس از آن دانشمندان زيادي تحقيقات خود را در اين زمينه اغاز كردند .
امروزه گفته مي شود كه اين نظريه پايه و اساس تلاش هاي كنوني محققان براي ساخت نرم افزارهاي هوشمند و ساخت ماشين هاي متفكر است . تورينگ در مقاله ديگري كه در سال1950 ارائه داد كه به كمك ان مي شد ميزان هوشمندي Turing Test منتشر كرده بود تستهايي رابا نام در يك ماشين را سنجيد . از جمله تست هاي تورينگ آن بود كه يك فرد و يك ماشين فعاليت مربوط به خود را در مورد يك عمل به خصوص انجام دهند ، در مقابل كامپيوتر كه نمي دانست كدام يك از اين فعاليت ها توسط انسان انجام شده بايد ميزان هوشمندي به كار برده شده در اين فعاليت را ارزيابي مي كرد و از اين طريق نشان مي داد كه ماشين مربوطه تا چه اندازه موفق بوده است . اين تست ها كه امروزه ديگر مورد استفاده قرار نمي گيرد پايه و اساس اوليه هوش مصنوعي به حساب مي ايند و باعث شدند تا امروزه دانشمندان به فكر ساخت ماشين هاي هوشمند بيفتند . كورزويل در اين باره مي گويد ((ما به زودي موفق به ساخت ابزارهايي خواهيم شد كه مي توانند با مغز انسان برابري كنند و همانند انسان تصميم بگيرند بايد اعتراف كرد كه سيستم هاي كنوني نمي توانند همه اين آ رزو ها را به خوبي بر اورده كنند اما دانشمندان از هم اكنون به 20 سال اينده مي نگرند و معتقد ند تا آن زمان شرايط لازم براي ساخت ماشين هايي با قابليت هاي انساني رافراهم خواهند كرد )) كورزويل در ادامه صحبت هاي خود با خنده مي گويد : (( به زودي انسان ها اعتراف خواهند كرد كه ماشين ها مي توانند از آن ها پيشي بگيرند زيرا ماشين ها به قدري خلاق مي شوند كه ديگر فرصت انجام هيچ كاري را به بشر نمي دهند . اين مسئله واضح است كه شما با مغز خود فكر نمي كنيد بلكه بدن شما هم در اين زمينه همكاري مي كند )) گلونتر هم تا حدودي با اين صحبت ها موافق است اما مي گويد ماشين ها هر چقدر هم كه هوشمند شوند نمي توانند همانند انمسانها احساس و عاطفه داشته باشند و اين مساله باعث خواهدشد تا باز هم انسان ها حرف اخر را بزنند . توجه داشته باشيد با وجود اينكه ماشين هاي هوشمند هنوز به اندازه كافي رشد نكرده اند . در برخي موارد توانسته اند از انسانها پيشي بگيرند در يك خبر جديد امده ولادبمير كرامنيك يكي از سرشناس ترين شطرنج بازان جهان در مقابل برنامه كامپيوتري شكست خورده است . اين نرم افزار قدرتمند در يك رقابت پنج ساعته با 47 حركت رقيب خود را شكست داد و توانست پس از شش بازي با نتيجه چهار بر دو به عنوان پيروز اين Deep F rltzرقابت برگزيده شود . با وجود برابريهاي كامپيوتر نسبت به انسان دانشمندان هنوز اطمينان زيادي به نرم افزارهاي هوشمند ندارند و بر اين باورند كه بايد مطا لعات بيشتري را روي اين محصولات انجام داد آنچه همه محققان جهان برآن اتفاق نظر دارند برتري همه جانبه انسان نسبت به ماشين است و گفته ميشود كه هر چقدر هوشمندي در ماشينها افزايش پيدا كند نمي تواند جاي انسانها را بگيرند . و السلام (فرهاد نصريان)
کيفيت ايجاد صوت (صدا)
استاد عبد الشكور فلاح
توليد صوت و صدا ،که از حرکات هماهنگ ومنظم اندامها و عضلات صوتي به وجود مي آيد ،جنبه فيزيکي و پرورش عضلات و اندامهاي صوتي جنبه فيزيولژيک دارد.بخش مهمي از زيبايي لحن (سبک)و موفقيت در تطبيق مقامات و آهنگها (که در خواندن قرآن به کار مي رود )مربوط به صدا است .
صدا از جهت مختلف قابل تمرين و پرورش است بنابر اين هر کس مي تواند با تمرينات صحيح صداي نسبتاً زيبا و جذابي داشته باشد . لذا توضيحات مختصري درباره اندامهاي صوتي و چگونگي پرورش و تمرين صدا لازم به نظر مي رسد:
يکم: آشنايي با اندامهاي صوتي
الف_اندامها و عضلات توليد کننده صوت که به فرمان دستگاه عصبي به حرکت در مي آيند به ترتيب از اين قرارند:
1_دستگاه تنفسي شامل ششها (که عمل دم و باز دم به وسيله انها انجام مي شود )ناي و نايژه (مسير هوا از ريه ها به طرف حنجره ).
2_عضلات و تارهاي صوتي حنجره (تشکيل دهنده صداي ابتدايي).
3_حفره ها و ديواره هاي گلو (محل توليد حروف_تند و کند کننده صدا)
4_دهان ،شامل: زبان (قسمتهاي جلو و عقب زبان )،فک،لبها،لهات،(زبان کوچک )و سقف کام (نرم کام، سخت کام )
5_دندانها و لثه ها (محل توليد حروف -لطافت بخشيدن به صدا ).
6_ مجرا وحفره هاي بيني (تقويت کننده صدا -توليد کننده حروف خيشومي ).
دوم : صدا چگونه توليد مي شود ؟
جريان توليد صدا از اين قرار است که ششها در هر بازدم ،جريان هوا را به بيرون مي رانند .هواي بيرون داده شده از طريق نايژه ها و لوله ناي به تدريج وارد حنجره مي شود . با انقباظ و انبساط عضلات حنجره ،تارهاي صوتي به ارتعاش در مي آيد و موجب مي شود صدايي ساده شبيه زمزمه و ناله به وجود آيد . پس از عبور هوا و امواج صوتي از حفره هاي گلو ،دهان و بيني صدا و کلمات تشکيل و تکميل گرديده و به صورت صوت و آهنگ منظوم يا غير منظوم شنيده مي شود
چون در توليد صدا ،تنفس نقش مهمي دارد ،تمرينهايي براي تقويت نفس پيشنهاد مي گردد.
سوم _تقويت نَفَس
اندام تنفسي مانند عضلات ديگر قابل تمرين و پرورش است . با ورزش و تمرين ، زمان نگه داشتن نفس طولاني تر مي شود و به زيبايي و کيفيت صدا مي افزايد.
ريه ها که دو عضو اسفنجي شکل و قابل ارتجاع يعني بزرگ و کوچک شدن هستند ،عمل دم و باز دم را انجام مي دهند .کساني که نفس کوتاه دارند در حجم و شکل ريهاي آنها اشکالي وجود ندارد ،بلکه اشتباه آنها در اين است که عمل دم و بازدم را درست انجام نمي دهند . اولا ريه ها را خوب پُر نمي کنند و در ثاني هوا را زياد و زود مصرف مي کنند .بعضي ها عمل دم نفس کشيدن را درست انجام مي دهند ،ولي چون در هنگام تلاوت قرآن هواي بازدم را زود و زياد مصرف مي کنند از يک طرف دچار کمبود نفس مي شوند و از طرف ديگر ،ممکن است در صدايشان لرزش ايجاد شود . بنابر اين کساني که به نحوي با صدا و صوت سر و کار دارند بايد بتوانند در کمترين فرصت (يک يا دو ثانيه)هواي کافي را (بدون کشيدن شانه و شنيدن صداي تنفس )وارد ريه ها کنند و سپس خروج تدريجي و طولاني هوا را کنترل نموده ،آن را به خوبي مصرف کنند .
اينک قبل از اشاره به چند تمرين تنفسي چند نکته مهم را يادآوري مي کنيم :
1_ معده پر در کار تنفس (نفس عميق و باز دم طولاني )اخلال و نا رسايي ايجاد مي کند ،بنابر اين قبل از خواندن نبايد معده را زياد پر کرد .
2_ بهم خوردن تعادل رواني مثل ترس و اضطراب ....در ابتداي کار ،جريان تنفس را کوتاه مي کند و در نتيجه در صدا لرزش و نوسان نا مطلوب ايجاد مي شود .
3_ بي حالي و ضعف بدن ناشي از: بيماري ، خستگي زياد ، گرسنگي زياد ، و زياده روي در عمل جنسي دستگاه تنفس را ضعيف مي سازد .
4_ هنگام خواندن قران بهتر است نفس کشيدن (دم)،با دهان بسته و از طريق بيني انجام گيرد . تنفس از طريق بيني چند برتري دارد که يکي از انها گرم و ملايم شدن هوا است و به همين جهت ،تخريش و تحريکي در گلو ايجاد نمي شود . در حالي که تنفس از طريق دهان گاهي ممکن است ايجاد تخريش و سرفه کند و دهان خشک شود .
چهارم : تمرين تنفس( دم و باز دم )
تمرينات دستگاه تنفس از جهات مختلف فوايدي دارد ازجمله اين که باعث طولاني شدن نفس و قوي شدن عضلات تنفسي مي شود .
قابل ذکر است که تعداد تنفس افراد در دقيقه در سنين مختلف يکسان نيست .دفعات تنفس در دقيقه از اين قرار است :
در کودکان در بدو تولد 44 بار دردقيقه
در کودکان 5ساله 26باردر دقيقه
در افراد 20تا 25سال 26 بار در دقيقه
در افراد 25تا 30 سال 26 بار در دقيقه
در افراد ورزشکار کمتر از 15 بار در دقيقه
تعداد تنفس در دقيقه، در زنان بيشتر از مردان است .
و اما تمرينات ويژه تنفسي که تاثير بيشتري دارد و موجب طول تنفس و زيبايي صدا مي گرددبه صورت زير است :
تمرين يک :
نفس عميق بکشيد(بدون اينکه صداي نفس شما شنيده شود و شانه ها را بالا بکشيد)، هوا را داخل ريه ها کنيد و پس از حبس آن در يک لحظه، هوا را آرام آرام از دهان خارج کنيد( صداي نفس شما شنيده نشود ).اين تمرين را چند بارتکرار کنيد .
تمرين 2:
حال تمرين يک را از طريق بيني انجام دهيد ،يعني با دهان بسته ريه ها را پر و خالي کنيد .
تمرين 3: تمرين تنفس همراه با تمرين فک،لبها و بيخ زبان.
با نفس عميق هوا را به داخل ريه ها بفرستيد و پس از آن همچنان که هوا را آرام آرام مصرف مي کنيد ،کلمه "بالحق" را تکرار کنيد . در اداي حرف "ب" فک را شل و رها کنيد .روي لبها فشار بياوريد تا لبها نيرومند شود.حرف "ل"را با نوک زبان به طور ملايم اداء کنيد تا زبان به روان کار کردن عادت کند. در هنگام اداي حرف"ق" گلو را کاملاً باز گذاشته ،قاف را با فشار آوردن به بيخ زبان غليظ ادا کنيد تا ريشه و بيخ زبان تحريک بيشتري بيابد و روان کار کند . به همين شکل ،کلمات ديگري را نيز تمرين کنيد.البته مي توانيد حروف و کلمات ديگري را که مربوط است به لبها ،فک،بيخ زبان و کام به صورت کلمه و يا جدا ادا و تمرين کنيد.
تمرين 4 : هوا را از هر دو مسير يعني دهان و بيني با فشار و سريع (شبيه کشيدن خميازه) به داخل ريه ها بفرستيد و سپس با فشار بيرون برانيد. در اين کار امتداد و طول بازدم مورد نظر نيست .
تمرين 5 :
با کشيدن نفس عميق، ريه ها را تا نهايت درجه پر کنيد و پس از حبس کوتاه بدون اينکه چيزي بخوانيد با کشيدن صداي "آه ،آه" هوا را به تدريج خارج کنيد. طول نهايي اين بازدم را مشخص کنيد و پس از آن يک يا چند آيه طولاني را با قرائت بخوانيد و سعي کنيد به مرور زمان پس از چندين بار تمرين به همان درجه و ميزان برسانيد. قابل توجه اينکه طول تنفس بازدمي در ضمن تلفظ و خواندن ،کمتر از طول کشيدن صداي ساده مي باشد و علت آن اين است که در ضمن خواندن هواي بيشتري مصرف نمي شود ( يا بيشتر مصرف مي کنيم ). اين تمرين براي جلوگيري از مصرف زيادي و هدر رفتن هواست . يکي از علل کوتاهي تنفس ، زياد مصرف کردن هواي بازدم است .بهتر است در ضمن اين تمرين ورزش فک ، لبها و قسمتهاي جلو و عقب زبان نيز انجام گيرد . براي اين منظور آياتي را انتخاب کنيد که در آنها چند حرف لبي و زباني پشت سر هم قرار گرفته باشد . در اين حال، نيز فک را رها کنيد و در اداي حروف حلقي و بيخ زباني، گلو را باز گذاشته، بيخ زبان را با فشار حرکت دهيد.
ياد آوري:
در اين تمر ينها بيشتر تقويت صدا ،فک،لبها،بيخ زبان و نيز تمرين تنفس مورد نظر است نه رعايت قواعد تجويدي به صورت دقيق آن